This website adopts the Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 2.0) as the accessibility standard for all its related web development and services. WCAG 2.0 is also an international standard, ISO 40500. This certifies it as a stable and referenceable technical standard.

WCAG 2.0 contains 12 guidelines organized under 4 principles: Perceivable, Operable, Understandable, and Robust (POUR for short). There are testable success criteria for each guideline. Compliance to these criteria is measured in three levels: A, AA, or AAA. A guide to understanding and implementing Web Content Accessibility Guidelines 2.0 is available at: https://www.w3.org/TR/UNDERSTANDING-WCAG20/

Accessibility Features

Shortcut Keys Combination Activation Combination keys used for each browser.

  • Chrome for Linux press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • Chrome for Windows press (Alt+shortcut_key)
  • For Firefox press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • For Internet Explorer press (Alt+Shift+shortcut_key) then press (enter)
  • On Mac OS press (Ctrl+Opt+shortcut_key)
  • Accessibility Statement (Combination + 0): Statement page that will show the available accessibility keys.
  • Home Page (Combination + H): Accessibility key for redirecting to homepage.
  • Main Content (Combination + R): Shortcut for viewing the content section of the current page.
  • FAQ (Combination + Q): Shortcut for FAQ page.
  • Contact (Combination + C): Shortcut for contact page or form inquiries.
  • Feedback (Combination + K): Shortcut for feedback page.
  • Site Map (Combination + M): Shortcut for site map (footer agency) section of the page.
  • Search (Combination + S): Shortcut for search page.
  • Click anywhere outside the dialog box to close this dialog box.

    Message at the Basic Orientation on Liberal Democracy

    Ninong’s Hotel, Legazpi, Albay

    Marhay na aga sa indo gabos!

    Bago po ako magpadagos, pagtaong-galang po muna ki kay Vice Governor Harold Imperial; Board Member [Raul] Rosal; si iba ta pong kairiba na mga dating board members saka si mga comebacking na Board Members; si mga barangay captains; mga barangay officials na yaon; mga councilors kang mga iriba-ibang mga munisipyo digdi sa Albay; sa indo po gabos, Atty. Ric Diaz, si satuyang political officer para sa Bikol; sa indo gabos, marhay na aga giraray.

    Minaabot pa sana ako ngunyan, hali sa airport, nagdiretso ako digdi dahil sa surunud-sunod na okasyon. Aram ko na masakit para sa indo ang magluwas ning harong Domingong aga, kaya mabalos na maray sa sakripisyo. Aram ko na sakripisyo ini. Isip ko nindo, masakit maghanap ning schedule na surunudan.

    Sa aga nasa Sorsogon ako. Sa Miyerkules, yaon ako sa Camarines Sur. Ano talaga, medyo iripit sa schedule, kaya ngunyan sana si nahanap na schedule ta.

    Pero para sa sakuya, pag nag-aattend ako ning BOLD seminar, garo pirming magaan sa boot. Magaan sa boot dahil sa panahong iniyo, dae madali maging miyembro kang Liberal Party. Siguro kung nagmiyembro kamo kang Liberal Party noong nakaaging administrasyon, maiintindihan. Dahil kapag nasa poder, gabos na pulitiko yaon duman. Pero ngunyan, mayo sa poder, pirming inaatake ang Liberal Party, garo si pag-personify kang Liberal Party garo mandatang partido, pero yaon kamo.

    Si Vice Governor, dae naghali. Igwang mga didikit na pulitiko dae naghali. Kadakol si… kadakol si nagharali sa Liberal Party. Pero kung hihilingon ta ang… garo ang history kang politika digdi sa Pilipinas, pirming arog kayan. Kung sisay ang presidente na nakatukaw, ang partido niya gabos na pulitiko, yaon duman. Pag pahali na siya bilang presidente, mairisugan na naman paduman sa kung sisay si masunod na nasa poder.

    Kada presidential elections, arog kaini si nangyayari. Iyo man giraray si nangyari pakatapos kan si 2016 elections. Kung matatandaan nindo, bago man si election, gabos LP. Halos gabos LP. Pakatapos kang nadaog ang standard bearer ng LP, nanalo si President Duterte, yaraon naman gabos sa PDP-[Laban]. Dati, ang PDP, mabibilang sana sa muro pero ang PDP, dahil si Presidente saro sa PDP, gabos na naman yaon duman.

    Iyo ini ang nakakamundo. Iyo ini ang nakakamundo sa pulitika digdi sa Pilipinas, dahil garo nagbabarali sa partido para sa poder. Bako sa pagtubod. Bako man iyan si papel kang mga political parties digdi sato. Ang political parties, iyan si dapat nagsasararo kamo dahil nag-uuyon kamo sa sarong pagtubod. Ang pagtubod na iyan si pigtutulod. Pero satuya, miyembro ka na kang partido, dae mo ngani aram kung anong pigrerepresent kang partido ta mayo ka man pakiaram ta si pagbali bako man sa pagtubod kundi para harani ka sa ako ron.

    Kaya iniyong BOLD, sa panahon na iniyo, si value sakuya magabat ta iyo ini si panahon na maiintindihan mo kung gabos parayo si liberal. Primero, si natada ma-appreciar mo. Tano daw ta dae naghali? Mas makakamaray saiya- Halimbawa si Vice Gov, mas nakamaray siguro saiya kung nagbalyo man siya sa PDP, dahil si gabos na pangangaipo niya, tigtatao kan administrasyon. Kadaklan na nawalat sa LP, mayo ning oras na makukua.

    Siguro nabasa nindo sa bareta, si mga congressman sa Liberal Party na nanindugan, gabos mayong budget. Gabos zinero aang budget. Pero dae man giraray naghali. Pareho man ni Vice Gov, dae naghali. Halimbawa ako, kang pagkagana ko na anas mandata ang pagtratar sa Liberal Party, gabos nagsasabi “Maggibo ka na lang ning panibagong partido ta mas nasa marhay na kamugtakan kung maggibo kang bagong partido.”

    Pero habo ko. Habo ko dahil klaro sakuya kung tan yao digdi. Primero, dae man ako nag-ambisyon. Siguro kung dae nagadan si sakuyang agom, dae man ako naglaog sa pulitika.

    May dahilan kung tano si agom ko nasa Liberal Party. Natatandaan ko, nagbali si agom ko sa Liberal Party sa panahon na didikit ang miyembro kang Liberal Party. Ang suba niya gani kadto, usto sana kami sa sarong Volkswagen. Arog kaiyan kadikit ang miyembro kang Liberal Party. Mayong gusto magbali dahil mayong kuwarta. Mayong gusto magbali kasi didikit. Iyo ini si panahon ni Erap, panahon ni GMA, na nasa oposisyon ang Liberal. Didikit talaga si pulitikong natada.

    Pero si agum ko, kaidto, nagtiner sa LP, dahil si mga nainot saiyang mga pulitiko, talagang iniidolo niya. Halimbawa, si Jovito Salonga, si Ninoy Aquino, si President Roxas, Tanada. Iyo iyan si mga haligi kang Liberal Party na, sabi kang agom ko, iyo man iyan si saiyang pagtubod. Na-suwertehan lang dahil si PNoy, siya ning daga sang 2010.

    Kaya nag-gulpi si leadership kang Liberal Party. Bago kang 2010, kadikit. 2010, gabos nag-aaragawan maging LP. Kang bako nanaman LP ang presidente, gabos na naman paharali. Tapos mangalas kita kung dae kita nag-uuswag. Iyo iyan ang dahilan: dahil dae mahalaga ang paninindugan. Pero sabi ko ngani, pigsasabi ko sa mga pag-iriba, si mga didikit na natada, baka blessing in disguise. Baka blessing in disguise na mayo kita sa poder ngunyan, saka nawara si kadaklan na pag-iriba, ta iyo yan si test. Si mga natada, iyo yan si test na iyo yan si nagtuturubod dahil mas nakamaray kuta sa iya na naglipat man siya, pero dae man siya naglipat. Kaya siguro, dae siya naglipat dahil yaon siya digdiyo for the right reasons.

    Iyo din yan si naging dahilan kung tano ang desisyon: dae na kita mag-asa sa pulitiko sana. Dahil over the years, pinahiling na pareho man kaming pulitiko ni Vice Gov saka ni Bokal, pero ang reality talaga, kadakol pulitikong dai maasahan. Pero si pagrecruit ngunyan ning mga ordinaryong namamanwaan, dakulang bagay dahil ano man si nakukua nindo sa LP? Ano ba si makukua?

    Ang makukua sana digdiyo, dahil kaibanan mo si mga pareho mo man na pagtubod. Dae ko aram kung na-discuss na si Project Makinig, pero atchan, i-explain saindo si pinakadakulang proyekto ngunyan kan LP. Ang pangaran kang proyekto, Project Makinig. Binabalik ta giraray sa: ano ba si sa buot kan satuyang mga kababayan? Bako na muna mga pulitiko ang pagparadanggugon. Pero ano si pagmati, si pagtubod sa satong mga kababayan, para iyo si satuyang pagpuonan.

    Garo umboy na mapuon giraray. Sa hiling ko, worth iyan kan si pagal, sa hiling ko worth kang sakripisyo. Sabi ko ngani, dae ta na na-i-aim ta kadakulon kita. Mas maray itong dikit, pero kalidad. Kaya nahiling nindo, dae ko aram kung nasundan nindo sa bareta kang Martes, piglaunch ta na si coalition kang opisisyon. Nahiling nindo, walo sana? Walo sana. Kadakol man si pinagpilian. Actually ang shortlist garo 18 o 19. Pero ako na si nagdesisyon na walo sana.

    Pero hilingon nindo saru-saro ang mga pangalan. Dae mo ikakasupog. Totoo, dae gayong kapopular, pero ini si mga taong halawig na panahong dawa mayo sinda sa pulitika talagang nanindugan. Ini si mga taong talagang pirmi nagsusurog sa mga kasaraditan. Ini si mga taong dae matatawadan si pagtubod.

    Iyo yan si gusto tang ipresentar. Gusto kitang garo mag-experiment. Sabi ninda masyadong dangerous na experiment dahil ang pigkakalaban ta, mga bistadong maray na mga pangaran. Pero nagtutubod ako sa… garo basic goodness man giraray kang tao. Naprobaran ini sa Naga dati, at sa Naga dati, pinagkasarurugan si agom ko kan gabos na darakulang pulitiko. Pero pag kakampi mo kaya ang ordinaryong tao, mayo kang dapat kahaditan.

    Pagdara-dara mo si kagustuhan si ordinaryong tao, dawa sisay pa ang magkalaban sa imo, mayo kang kakahaditan. Iyo man yan si leksyon na naguno ko ki agom. Dae ko aram kung pamilyar kamo sa pulitiko sa Naga, pero ang pulitika sa Naga, kang inot na pagkandidato ni agom ko, 1988, kasurog niya pa si makukusog. Pero kang 1992, kang nagkontra siya sa mga kagustuhan na dai maray, gabos na mga darakula nagkarampihan laban saiya. Pero landslide si agum ko. 10-0 ang pinanggana sa council. From 1992 hanggang 2016, dae pa nasisingitan ang city council. Pirming zero ang kalaban. Dawa sisay pa ang maglaban dahil napunanan na si ugali na ang poder, pirming yaon sa ordinaryong tao.

    Ang Legazpi ngunyan, kinaka-orgulyo ta. Si mga nakalipas na bulan, nakalipas na duwang taon, garo rocket ang Legazpi. Garo grabe si saiyang pag-uswag. Si huri kong pagdigdi, opening kang SM. Ano, Vice? Si opening kang SM. Tapos surunudan na… surunudan na awards. Number one na Most Competitive City an Legazpi—daog pa nga niya an Naga. Kang last week na Galing Pook Awards, si Mayor Noel, iyo si na-award-an kang si Jesse Robredo Leadership Award. Pagpapahiling na an pinaka-importante talaga an lokal. An national yaon iyan, pero mas mahalaga lokal. Dawa pa gaano kadata ang nasa paligid ta, ‘pag an lokal effective saka efficient saka tuldo, dai iyan matatago, ano.

    Parang noong term pa ni agom, noong panahon ni GMA, nagbagyo nang grabe an Naga, mayong natatanggap ning katiting dahil oposisyon. Pero maray man giraray an Naga, dahil maray an lokal. Kang nag-DILG si agom ko, iyo iyan si pangiturugan niya. An pangiturugan niya, na pakusugon na maray an mga local government units, kaya pinunan itong BUB, kaya pinunan si Seal of Good Housekeeping, kaya pinunan itong Gawad Pamana ng Lahi Awards, para duman sa pangiturugan na pakusugon na maray si local government units.

    Kaya lang ang makamundo dahil duwang taon lang si nataon saiya. Dai supisiyente si oras. Kaya nang nawara siya, nasa Congress ako, pinurbaran kong isabatas ko ta si mga napunan niya. Kaya lang dipisil magpalusot ning mga legislation sa Congress na kaipuhan mo si gabos tuwan kang igwa. Saro sa mga pigtutulod ko kaidto, na an BUB ko ta hanggang sa barangay, dahil si mga barangay officials na yaon digdiyo, mauyod kamo sakuya na an kuwarta kang barangay, nauubos sana sa suweldo, ano. Nauubos sana sa suweldo, dikit-dikit an natatanda para sa programa, na dapat ko ta tinatabangan siya kang national government. Itong tabang na dai ka na makikipahirap, itong tabang na dai ka na mapila kung kisay-kisay na… pero itong tabang na in-earn niyo bilang barangay. Iyon ko ta si pangiturugan ko na an nakakaisi kung ano an pinaka-kaipuhan kang barangay, si mga barangay officials saka si mga tao sa barangay. Siya kuta an tao na tinkapas na magdesisyon kung sain ilalaan an kuwarta, bakong nagpapalakasan kung sisay an nasa taas. Kaya lang, bako lang sa dai natao iyong BUB sa barangay, pati itong BUB sa mga cities saka municipalities, nadiskaril pa. Pero—[someone in audience reacts]—sa indo nag-abot. Kadakol po kaya si dai nag-abot.

    Iyo iniyo si satuyang… iyo iniyo si satuyang pangiturugan, ano. An pangiturugan ta, na i-shift si… i-shift si pagpapahalaga bako sa national kundi sa lokal. Iyo iniyo si pangiturugan kang Liberal Party: na sa pigrekonoser ng kusog ang poder yaon sa ordinaryong tao. Tinatawanan ko ta ning mas dakol na capacity, ano, mas dakol na capacity, na kaya niyang gibuhon si gusto niyang gibuhon, na dai niya kaipuhan makiulay sa iba. Natandaan ko itong bill ko kadto, an hinahagad ko ko ta, sana si mga ibang… si mga suweldo, halimbawa suweldo kang BHW, suweldo kang BNS, sana naka-charge na ko ta iyan sa national government, i-professionalize. Maray itong mga munisipyo na medyo may kaya, mas hara-halangkaw an naitatao. Pero may mga munisipyo na talagang grabe. Nagtanda ko kang Congressman ako, an Naga halangkaw an suweldo sa BHW saka sa BNS, pero igwang mga munisipyo sa distrito ko, haraniyo sana sa Naga, na an BNS 300 pesos a year ang inatao. Grabe ang mga malnourished na mga aki. Ano an ine-expect mong serbisyong matatao, na si nagseserbisyo may pangangaipo man? Kaya an inaano ko ta kadto an yaon kuta sa bill ko, na sana itong mga basic services na mga empleyado kang barangay, sana i-professionalize. Dai na dapat iyan naka-charge sa barangay, para siguradong mayaman man o pobre an barangay, si serbisyo naitatao.

    Kadakol pang pangiturugan, pero ini pangiturugan pig-ipidi na iniyong ma-a-achieve kung iba-iba sana an nasusunod kang politika. Kung sain si kadurugan, gabos yaon man kita. Na dai kita handa na salungat kung kaipuhan magsalungat.

    Sakuya, dai man maray na gabos na sana kinokontra. Dahil kung gabos na sana kinokontra, mawawara na an pagtubod saindo kang tao. Dapat kuta, kapag may kaipuhan kontrahon, magkontra, pero ‘pag may magagayon man, maging cooperative. Iyo iniyo si gusto tang itulod. Iyo iyan si pigsusulong ta ngunyan sa LP, na mas maging discerning kuta kita, na bako dahil yaon duman gabos, dawa sala na, uyon pa kita. Na sana sa gabos na desisyon. Natatawanan ning saysay si pagmati kang ordinaryong tao, na sana magkaipuhan ning mekanismo ta pigdadahog si— Bako sanang mga lider an nagdedesisyon, pero sana an desisyon kang lider dahil iyo iyan si pagmati kang saiyang nasasakupan.

    So iniyo, iyo iyan si gusto tang ma-achieve digdiyo sa Liberal Party, na dawa dikit sana kita, basta pusog an satuyang pagtubod. Dai man kaipuhan na kadakol kita, ano. Tutal pag-abot ning eleksyon, puwede man magkaigwa ning alliances. Pero itong… para mag-ako kita dahil an sunod ning yaon diyan garo sana, ano.

    Kaya satuya lang, iyo ini an pangiturugan ko para duman sa… iyo man an pangiturugan ko digdi sa Albay, na digdi sana, digdi sa Bicol, garo mag-develop ning sarong kultura na si mga marahay-rahay, natatawanan ning pagkakataon na mag-shine, ano. Na dawa pobre ka sana, dawa mayo ka, may pagkakataon kang maging lider man. Ang habo tang… ang habo tang maging garong kalakaran, na ipinapamana an posisyon, na nakareserba na sa mga kapamilya, an gusto ta kuta, si natatawanan ning pagkakataon si pinagtatrabahuhan si saiyang posisyon. Subago, dai ko gabos nadangog si lecture ni Atty. Ric, pero an nahiling ko itong sa political dynasties. Nahiling ko si political dynasties. Kaidto dai man mandata na sarong pamilya kapag gustong maglaog sa pulitika. Pero sana dai man ipamana. Sana dai ipamana. Sana pagtrabahuhan man giraray.

    Iyo iyan si gusto ta. ‘Pag nahiling ta kaya, ‘pag nahiling ta all over the Philippines, kadakol ang mayor, vice mayor, mag-agom o mag-tugang. Ano iyon, kadakol na maray. Governor saka vice governor, mag-ama. Garo hauon ta matawanan ning pagkakataon an iba na puwede pa, puwede man magsirbi. Gusto ta digdiyo na magpoon an kultura na arog ta sana kita gabos, ano. Iyo si kulturang gabos may pagkakataon magsirbi, gabos na mayong mas nakakaangat, pag-abot sa pagsirbi, parantay sana kita gabos. Kaipuhan ta iyan pag-diskusanar.

    So iniyo, poon pa sana man. Poon pa sana. Kaya nagkakaigwa ning BOLD. Kaya nagkakaigwa ning BOLD para maaraman ta ano bang pigtitindugan kang Liberal Party? Para kung maaraman ta, puwede kitang magsabi, “iyan, gusto ko iyan.” O pagdangog ta baga, dai ta nagustuhan, “Ah, dai ako mabali ta dai ko gusto.” Iyo sana man dahilan ka ni, iyong pagpapahiwatig na bago nagbabali sa sarong grupo, iniisip kung iyan talaga si gusto mong balingan, ano. Kaya iniyo, requirement siya bago magsumpa bilang miyembro. Dai puwedeng magsumpa si dai pa nag-agi sa BOLD, para aram kung anong piglalaogan.

    Pasalamat man ako kay Atty. Ric, na tinabangan mi iniyo. Pagkatapos niyang mag-retire sa NBI, pinakiulayan mi na kung puwedeng magtabang. Ano man, willing man—willing pirmi saka mahiguson. Kaya siguro mas maray na bakong pulitiko an nag-iipot. Kapag pulitiko, pirming pig-do-dominate ning mga pulitiko. Kaya maray ning mga non-politicians si yaon, para gabos mamatian na dawa sisay ning kita, may pagkakataon kita—pareho kang pagkakataon.

    Kaya mapasalamat lang ako, Vice Gov. Pasalamat ako. Si Mayor naman, mayo, pero mapasalamat man ako. Siguro si Bokal puwede na sanang ipaabot. Sa indo gabos, sa pag-give up kan sa indong Dominggo para makapag-atendir kayo.

    Mabalos giraray. Marhay na aga!

    Posted in Speeches on Oct 28, 2018