This website adopts the Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 2.0) as the accessibility standard for all its related web development and services. WCAG 2.0 is also an international standard, ISO 40500. This certifies it as a stable and referenceable technical standard.

WCAG 2.0 contains 12 guidelines organized under 4 principles: Perceivable, Operable, Understandable, and Robust (POUR for short). There are testable success criteria for each guideline. Compliance to these criteria is measured in three levels: A, AA, or AAA. A guide to understanding and implementing Web Content Accessibility Guidelines 2.0 is available at: https://www.w3.org/TR/UNDERSTANDING-WCAG20/

Accessibility Features

Shortcut Keys Combination Activation Combination keys used for each browser.

  • Chrome for Linux press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • Chrome for Windows press (Alt+shortcut_key)
  • For Firefox press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • For Internet Explorer press (Alt+Shift+shortcut_key) then press (enter)
  • On Mac OS press (Ctrl+Opt+shortcut_key)
  • Accessibility Statement (Combination + 0): Statement page that will show the available accessibility keys.
  • Home Page (Combination + H): Accessibility key for redirecting to homepage.
  • Main Content (Combination + R): Shortcut for viewing the content section of the current page.
  • FAQ (Combination + Q): Shortcut for FAQ page.
  • Contact (Combination + C): Shortcut for contact page or form inquiries.
  • Feedback (Combination + K): Shortcut for feedback page.
  • Site Map (Combination + M): Shortcut for site map (footer agency) section of the page.
  • Search (Combination + S): Shortcut for search page.
  • Click anywhere outside the dialog box to close this dialog box.

    Interview with Vice President Leni Robredo The Mangahas Interviews (GMA News)

    [Part 2] Interview with Vice President Leni Robredo

    The Mangahas Interviews (GMA News)

    [intro/OBB plays]

    MALOU MANGAHAS: Ano nga ba ang saloobin ni Vice President Leni Robredo sa iba’t ibang isyu ng bayan? Alamin sa ikalawang bahagi ng The Mangahas Interviews.

    [transition]

    MALOU MANGAHAS: Pabor ho kayo sa pagbalik ng face-to-face classes, ano? Pilot basis. At mayroon din kayong observation doon sa panukalang buksan na ang mga sinehan, arcade games, at saka kung ano-anong luxury or establishments na parang sa mall nakabase. Anong tingin n’yo doon?

    VP LENI: Ako, Malou, actually, I think ano pa lang, third quarter of last year, ina-advocate na natin iyong selective na face-to-face classes, kasi natatakot tayo, Malou, na iyong iba’t ibang lugar, differently situated iyong ating mga estudyante eh. Maraming mga—halimbawa iyong mga nasa private schools, wala sigurong problema kasi lahat sila may gadgets, lahat may internet connection. Pero maraming mga lugar ang hirap. Kahit pa completely modular iyong pagturo, hirap na hirap sila. Kasi halimbawa, wala namang lugar sa bahay nila para mag-aral, or iyong mga magulang nila walang capacity na tulungan sila.

    Isa sa mga programa namin, Malou, iyong Community Learning Hubs. Gumagawa kami ng hubs na nag-provide kami ng tutors, na iyong mga batang nahihirapan sa mga modules puwedeng pumunta doon para magpaturo. Malou, iyong pila namin, ang haba. Ang haba ng pila namin. Hindi namin ma-accommodate lahat dahil sa physical distancing. Pero— Ako, inikot ko iyong iba. Inikot ko iyong mga dito sa Metro Manila, inikot ko iyong sa Rizal, inikot ko iyong sa Quezon—pare-pareho iyong sinasabi: how helpful na mayroong ganoong hub na mapupuntahan iyong mga anak nila, kasi hindi nila kaya tulungan sa bahay.

    Ang point ko lang, Malou, ang data nandiyan. Mayroon tayong datos. As of last year, third quarter of last year, mayroong more than 600... 600-plus na LGUs na zero iyong community transmission. Siguro ngayon mas tumaas na iyon. Baka ngayon mas tumaas, baka mas marami pa siya sa 600-plus. Ang suggestion ko dati, bakit hindi tayo mag-try magkaroon na ng face-to-face classes doon sa mga lugar na wala namang community transmission? And hindi naman siya kinakailangan, Malou, na pareho noong traditional na every day ka papasok, 8 to 5 ka pumapasok. Ang suggestion ko nga, kahit mabigyan lang iyong mga bata na kahit isang beses sa isang linggo, o dalawang beses sa isang linggo, na may makausap man lang na teacher doon sa paaralan, para iyong mga kahirapan niya— Ang dami nating non-readers. Ang dami nating non-readers, ang daming hirap sa Math, hindi naman kaya noong magulang na magturo. Bakit hindi subukan?

    Actually, Malou, may mga kausap kami na mga taga-DepEd din na nag-a-agree with us na marami ngang batang hirap. In fact, in most of our learning hubs, ang mga volunteer-tutors namin mga teachers eh. Mga teachers, kasi nag-aalala sila, nag-aalala sila sa mga estudyante. Pag-ikot ko, Malou, dito na iyon, Rizal na iyon, iyong iba nga Pasig, mayroong mga fifth grade na, fourth grade na na mga non-readers. So kung more than a year mo silang wala silang makakausap na teachers, huling-huli na sila, huling-huli na sila. Ako, Malou, nag-aattend ako... I was able to attend twice isang virtual classroom ng isang international school dito. Sobrang inggit na inggit ako. Inggit na inggit ako in the sense na ini-imagine ko... buti pa itong mga batang ito, mayroong access sa ganitong klaseng learning, pero iyong mga batang nasa rural areas, iyong mga batang kahit nga sa urban areas na wala masyadong capacity iyong mga magulang, wala noon.

     

    So para sa akin, hindi naman kailangan na one-size-fits-all iyong policy, kasi kung puwede naman, puwedeng subukan— Iyon nga, Malou, hindi naman kinakailangan na lahat na estudyante papasok all at the same time. Magkaroon lang ng chance na maka-face-to-face nila iyong kanilang mga teachers, para natutulungan sila sa mga bagay na hirap sila. Tingin ko hindi naman iyon mahirap gawin. Eh ayaw nilang gawin.

     

    Naaalala ko one time, Malou, sinuggest na ito ni Secretary Briones. In fact, nag-present yata siya ng survey, nag-present yata siya ng survey among students—I don’t know if pati parents and teachers—more than 50% nagsabi na gusto na nilang bumalik na face-to-face. Kapag tiningnan natin iyong experience ng ibang mga bansa, iyong sa reopening ng economy, parang iyong journey towards a better normal, ang inuuna nila mga paaralan eh. Ang inuuna nila mga paaralan. In fact, tinitingnan ko iyong mga press conferences sa White House. Sa kanila, magbibigay sila ng maraming pondo sa mga paaralan to equip them, to equip them dito sa mga kinakailangan para ma-prevent iyong in-school transmission. Iyong CDC, halimbawa, Malou, nagsabi siya na sa survey nila, hindi ganoon... hindi mataas iyong likelihood na magkaroon ng transmission sa mga paaralan, basta sinusunod lang iyong lahat na health protocols. So para sa akin, again, parang missed opportunity siya. Missed opportunity, na sana kung tinutukan man lang ito, siguro mga third quarter of last year, nakasimula na sana tayo. Pero ngayon, dahil ayaw nating gumalaw, nandoon tayo sa pareho lahat: modular iyong iba, online iyong iba. Kawawa iyong mga bata.

     

    MALOU MANGAHAS: Punta po tayo sa usapin ng red-tagging at ng Anti-Terrorism Act. Ayaw din po ninyo iyon, at kayo ay naging biktima na ng red-tagging at fake news. Ano ho ba iyong ayaw ninyo doon?

     

    VP LENI: Ako, siguro sa lahat na mga nabasa ko about red-tagging, iyong kay Raffy Aquino iyong tingin ko pinaka-nae-encapsulate kung ano iyong magiging cause kapag ikaw na-red-tag. Parang sinasabi ni Raffy Aquino, kapag na-red-tag ka sa panahon ngayon, para kang may target board sa likod ng... sa likod ng —sa likod mo. Parang naglalakad ka na ganoon. Iyong parating open target ka. Tingin ko, Malou, iyon iyon eh. Iyon iyong first part.

     

    Pero iyong second part—at ito iyong mas nakakalungkot—mayroon namang intelligence unit iyong ating Armed Forces. Bakit ba nagkakaroon pa ng lapses tungkol dito? Mataas naman iyong ating intelligence budget, pero, ‘di ba, several times na iyong may sasabihin, babawiin kasi hindi pala totoo. Nangyari na sa akin iyon, Malou eh. Nangyari na iyon sa akin. Iyong sa akin, hindi sa— Iyong una iyong red-tagging, binawi din. Pangalawa, nangyari sa akin iyong si Secretary Lorenzana mismo nagsabi na iyong sinakyan ko iyong operations ng gobyerno, umepal ako, sumakay ako sa C130. Alam mo iyon? Parang napaka-wanton, napaka-wanton ng pag-accuse. Irresponsible dahil hindi dino-double check iyong information. Kapag ganito, Malou, nilalagay mo sa panganib iyong buhay ng mga tao. Parang inopen mo siya for a lot of possibilities na wala namang dahilan.

     

    Ilang beses na itong nangyari recently. Ganoon na naman ulit: may mga na-red-tag na mga members ng media, may mga na-red-tag na opisyal ng UP—tapos binawi. Sasabihin, tinanggal na lang sa posisyon iyong assigned na mag-cull ng intelligence information. Parang para sa akin, bakit hindi n’yo muna imbestigahin bago kayo nagsasasabi ng ganiyan? Kasi paano kung mayroong trigger-happy na ang tingin sa iyo miyembro ka ng Communist Party at dapat kang patayin, etc. Nangyari na ito several times, so para sa akin, kailangan mas maging responsible. Huwag naman sanang kung ano lang ang maisipan iyong sasabihin. ‘Di ba pati nga si Liza Soberano na-red-tag dahil lang nagsalita sa isang Gabriela event. Para sa akin, sana naman hindi ganoong ka-irresponsible.

     

    MALOU MANGAHAS: Ito pong red-tagging ay mukhang bahagi ng kanilang counter-insurgency plan, ano po. Sa National Task Force-ELCAC, ay gusto nilang tapusin ang insurgency sa termino ni Pangulong Duterte. Kayo ho ba ay mayroon ding agam-agam na kung wala iyong red-tagging o iyong pagtutok sa mga communist at communist sympathizers eh baka matalo tayo sa mga rebelde?

     

    VP LENI: Malou, over the years... alam mo naman ito, ‘di ba? Over the years, alam natin kung bakit lumolobo iyong numero ng sumasali—sumasali sa NPA, sumasali sa CPP. Ito iyong mga disgruntled sa pamahalaan. Ito iyong mga palagay nila hindi napapakinggan iyong kanilang mga pangangailangan. Para sa akin, Malou, hindi militarization iyong solusyon sa insurgency. Kapag binasa mo, actually, Malou, iyong EO 70 na pinirmahan ni Pangulo, kapag binasa mo iyon, may recognition siya na ang makakatulong sa pagtanggal ng insurgency, social services. Na ang pagtulong sa pagtanggal ng insurgency, iyong pagtugon sa poverty, pagbigay ng avenues para nabibigyan ng tulong iyong mga nangangailangan ng tulong. Kasi most of the time, Malou, marami iyong sumasali na dahil sa pangangailangan. So may recognition iyong Executive Order na iyon na hindi kailangang daanin sa dahas, hindi kailangang daanin sa dahas all the time iyong pag-asikaso ng ating insurgency problem.

     

    Parang nakikita natin, Malou, ngayon, ganoon ulit iyong nangyayari. For example, sa amin, for the longest time, parang wala nang masyadong activity, parang wala nang masyadong activity sa Left, pero ngayon, all of a sudden, mayroon na naman ulit. Eh nakita ko ito, Malou, parang noong time ni President Marcos, very active ito, tapos ngayon nagiging active na ulit. So dapat tanungin bakit, bakit kaya ganito ulit? Hindi purely militaristic iyong solusyon dito eh, pero alamin natin bakit ba sila na-e-entice sumama? Dahil ba sa ideology? O dahil may mga pangangailangan silang hindi natutugunan. Para sa akin, Malou, iyon iyong dapat tingnan.

     

    MALOU MANGAHAS: Sa Anti-Terrorism Act, mayroon din ho kayong obserbasyon na parang napakabukas, napakalaking puwang para makapang-abuso. Ano ho iyong inyong tingin dito? Kasi sa kuwentuhan sa Korte Suprema, sinasabi ng isang huwes, iba iyong extremism by political belief, iba iyong terrorism by method. Pero ang dami nang napatay na mga terorista.

     

    VP LENI: Ito kasi, Malou, napakabroad, napakabroad ng definition ng terrorism dito sa Anti-Terror Law. Maraming diskusyon tungkol dito, at even sa Supreme Court, Malou, pinag-usapan ito. Parang ang sinasabi nila, sabi ni SolGen Calida, ang definition na ito ay galing din doon sa definition sa Comprehensive Convention Against International Terrorism, pero si Dean Chel Diokno yata iyong sumagot doon, Malou, na sinasabi niya malaki iyong pagkakaiba. Malaki iyong pagkakaiba kasi itong definition natin, in effect, pina-punish niya na iyong intent, pina-punish niya iyong planning kahit wala pang outward na activity na ginagawa, at dino-away niya na iyong predicate crimes. Parang sa international... sa Convention on International Terrorism, mayroon pa noong konsepto ng predicate crimes—parang siya iyong crimes na magiging springboard ng terrorism. Dito, iyong isip pa lang, iyong intent pa lang ay pina-punish na—at delikado ito. Parang napakalaki noong discretion, napakalaki noong discretion na ibinibigay sa mga taong mag-iimplement ng batas. Delikado ito considering our experience kung ano iyong nangyayari sa implementation.

     

    MALOU MANGAHAS: Sa Visiting Forces Agreement, iyong sinabi ni Pangulong Duterte na kailangan magbayad ang Estados Unidos kung gusto nila ng base militar dito o access sa mga military support facilities. Pero ayaw ninyo ito, kasi sabi n’yo parang extortion.

     

    VP LENI: Sa akin, Malou, mayroon tayong Visiting Forces Agreement. Mayroon doong provisions na pinagkasunduan ng dalawang bansa. Iyong sa akin, ang parating question: Naiimplement ba iyong provisions na iyon? Iyon iyong number one question. Pangalawa, kung naiimplement naman, mayroon ba doon sa agreement na iyon na hindi tayo sang-ayon? Kasi kung hindi tayo sang-ayon doon sa ibang provisions ng agreement na iyon, iyong dapat na course of action, i-renegotiate, ‘di ba? Kung ano iyong ayaw mo doon, kung palagay mo hindi na siya naaakma sa panahon na ito, o palagay mo nadedehado tayo, iyong paraan noon, upuan ulit. Upuan, mag-usap ulit. Kung ayaw mo na ng Visiting Forces Agreement, eh ‘di ipahayag mo na ayaw mo na—pero pag-usapan nang maayos. Iyong kontra tayo doon— Hindi naman tayo kontra na papabayarin, kung nandoon iyon sa agreement. Para sa akin, Malou, iyong manner kasi ng pagkakasabi, ‘di ba... iyong manner ng pagkakasabi, parang... parang nanliit ako, nanliit ako na iyong sovereignty ba natin mauuwi na lang sa paghingi ng pera? Na dapat hindi eh. Dapat pumapasok tayo sa mutually acceptable na terms.

     

    Ang point ko lang dito, Malou, may existing tayong mga agreements na pinasok, so sa akin, iyon nga, again, kung hindi na iyon okay sa atin, sabihin natin iyon sa maayos na paraan. Hindi iyong mayroon kang gusto, parang nag-eextort tayo iyong manner ng pagkakasabi. Para sa akin, Malou, kung kabahagi ng agreement na sa paggamit ng property dito sa Pilipinas kailangan sila magbayad, karapatan nating maningil. Pero iyong sa akin, dapat napapaloob iyon sa terms ng kontrata, hindi iyong parang off-the-cuff na sasabihin mong “Magbayad ka na muna.” Parang para sa akin, nadi-diminish masyado, nadi-diminish masyado iyong value natin kapag ganoon iyong uri ng pagkakasabi.

     

    MALOU MANGAHAS: Okay. Sa kabilang banda, ang alam ng mga tao ay kiling sa China ang Pangulong Duterte, at sa West Philippine Sea ay medyo patumpik-tumpik o hinay-hinay ang approach ng ating gobyerno. Ano ang tingin n’yo doon? Pro-China ba si Pangulo at kayo naman ay baka sabihin ng iba ay pro-US?

     

    VP LENI: [chuckles] Ako, sana naman, Malou, hindi dumating sa ganiyan kasi hindi naman ganiyan. Para sa akin, iyong pakikipagkaibigan natin sa maraming mga bansa ay makakatulong iyon sa atin. Mayroong mga magagandang examples na kung nakikipagkaibigan ka, hindi naman gustong sabihin na hahayaan mo iyong pambabastos na ginagawa nila sa atin. Malou, iyong premise nito, mayroon tayong kasong finile laban sa China tungkol sa West Philippine Sea. To a very large extent, pinanalo natin iyon. Iyong panalong iyon, Malou, iyon iyong karapatan eh. Iyon iyong affirmation ng ating ownership sa maraming bahagi ng West Philippine Sea. Na hindi na lang natin ito claim, pero mayroong independent body, na nakabase ito sa international law na nagsasabi na “karapatan n’yo ito, at dahil karapatan n’yo ito, karapatan n’yong ipagtanggol ito.” Iyong para sa akin, Malou, nandoon na, nandoon na iyong ingredients para yayain natin iyong mga katabi nating bansa to join hands with us para salungatin iyong pambu-bully na ginagawa. Pero hindi natin iyon ginagawa in the name of friendship. Para sa akin, Malou, okay naman iyong friendship, pero iyong friendship naman laging may hangganan, ‘di ba? Laging may hangganan, na kailangan mong respetuhin kami. Kasi kapag hindi mo kami nirespeto, aangal talaga kami.

     

    Napakabait natin sa point na— Okay naman maging mabait, pero huwag naman iyong kinukuha na iyong territory natin, parang nate-threaten na iyong ating sovereignty, tapos hindi tayo iimik kasi natatakot tayong pumasok sa giyera. Wala namang pinag-uusapan, Malou, na giyera dito eh. Walang pinag-uusapan na giyera. Ang sinasabi lang natin, ipagtanggol natin iyong ating karapatan. Huwag naman sana iyong pinapaubaya na lang natin kasi ayaw nating magalit sila sa atin. 

     

    MALOU MANGAHAS: Sa usapin po ng charter change, napuna n’yo na sana eh huwag muna itong pag-usapan dahil may pandemya pa. Pero ano po ba ang inyong panindigan dito? Anong mga amyenda ang papayagan ninyo? Anong amendments ang hindi ninyo gusto?

     

    VP LENI: Iyong sa akin kasi, Malou, una iyong timing. Iyong timing, kasi nasa middle tayo ng pandemic. Dapat iyong inaasikaso natin lahat, paano matutulungan iyong ating mga kababayan na tinamaan, paano mapapabilis iyong recovery natin, ano iyong rehabilitation efforts na kailangan nating gawin. Para sa akin, Malou, kapag iyong Congress ang pinag-uusapan charter change, parang iyong focus mawawala sa kung ano talaga iyong pinaka-hinaharap natin ngayon. Hindi naman biro, Malou, iyong pandemic. Buong mundo nahalughog nito. At nakikita natin kung anong focus iyong ginagawa ng ibang bansa tungkol dito. Iyong ibang bansa nga, halimbawa sa New Zealand, nakita natin, Malou, nagkaroon lang ng tatlong kaso, nag-lockdown iyong buong Auckland. Sa Australia, nagkaroon kami ng conversation with the ambassador, ito din iyong kinukuwento niya: na kapag nagkakaroon ng transmission, medyo OA iyong kanilang response—na nararapat lang. Iyong sa akin lang, Malou, ang dami nang nangyari during the pandemic na dapat sana hindi natin iyon pinagtuonan ng pansin, kasi iyong response nga natin kulang na kulang, ‘di ba? Tapos magugulo pa tayo sa ibang mga bagay. Iyon iyong una.

     

    Pangalawa, iyong mistrust kasi nandoon. Iyong mistrust na bubuksan iyong... bubuksan iyong usapin ng charter change in the guise of ayusin iyong economic provisions, pero kapag nabuksan na kasi iyon, ano iyong assurance natin na hindi sila magsisingit ng mga political provisions o political amendments? Malaking bagay iyon. Iyong mistrust sa... siguro sa institusyon, sa sistema. Nandoon iyon. Nandoon iyong takot.

     

    Pangatlo, may mga iba’t ibang advocates. May mga iba’t ibang advocates. Halimbawa, iyong mga advocates, Malou, na talagang kailangan nang palitan iyong economic provision, o kailangan nang i-enhance ito. Sinasabi na “Okay kami na buksan iyong Constitution, basta mayroon tayong agreement na talagang limited lang sa economic provisions. Walang pag-uusapan na political amendments.” And then, “Iyong pag-approve nito, isasabay sa 2022 elections para hindi masyadong magastos. Iyong effectivity nito, magiging effective siya after the 2022 elections.” Mayroong mga ganoong usapin.

     

    Pero iyong pinaka-punto ko lang, Malou, ito nga: gaano ba ka-urgent? Gaano ba ka-urgent iyong pangangailangan natin na mapalitan iyong economic provisions? Mas urgent ba siya sa hinaharap na natin ngayon, o puwede namang maghintay iyon para maka-focus tayo dito? Pangatlo, ano ba iyong mga agreements? Talaga bang ili-limit lang sa economic provisions? Kapag nabuksan na iyan, ano iyong safeguards natin na hindi sila mag-iintroduce ng political amendments? Kasi ang dami ding natatakot doon. Halimbawa iyong... Halimbawa iyong pag-do away ng eleksyon sa 2022. Baka mangyari iyon kasi bukas na iyong Konstitusyon. So ito iyong mga issues na nagsasabi sa atin na kailangan maging careful tayo, na hindi siya simple lang na bubuksan, pero ano iyong mga puwedeng mangyari kapag binuksan ito.

     

    MALOU MANGAHAS: At iyon ho bang pangamba n’yo ay galing sa inyo ring karanasan bilang miyembro ng House of Representatives dati? So supermajority ang Duterte coalition sa House, at maraming mga batas—kamakailan lang iyong batas na “guilty until proven innocent” daw, ano, iyong mga drug suspects. So ang worry n’yo po ba ay mare-railroad ito dahil may supermajority at wala gaano nang diskusyon kung sakaling buksan nila, pati iyong no election o extension ng term limits?

     

    VP LENI: Ako, ganoon nga iyong worry natin, Malou. Nakita natin, in a number of very contentious policies, nangyari ito. Halimbawa iyong ABS-CBN, halimbawa iyong pati sa budget, na kapag ginusto ng supermajority, wala nang nagagawa iyong iba. Ito iyong nakakatakot. Ito iyong nakakatakot.

     

    Iyong isa pa palang nakalimutan ko, Malou, iyong dapat isa sa mga agreements na dapat iyong both houses of Congress should vote separately. Kasi mayroong mga tumutulak na dapat voting jointly. Kapag voting jointly ito, Malou, parang magiging irrelevant iyong Senate eh. So ito iyong mga kailangang gawin to ensure na hindi siya madadala lang sa dahil ito iyong gusto ng supermajority. Kung magkakaroon ng usapan tungkol sa pagpalit ng charter, dapat masisiguro na magkakaroon ng masusing debate sa mga issues na dapat pag-usapan. Hindi iyong— Nakita naman natin, Malou, ‘di ba... nakita natin in the last few years, ginawa talaga ito. Hinihinto na iyong lahat na mga diskusyon, pinagbobotohan na, kasi mayroon nang order kung anong boto iyong gagawin. Ito iyong nakakatakot dito.

     

    MALOU MANGAHAS: Okay. Punta po tayo sa plano ninyo sa 2022 ulit, ano, para kaunting focusing tayo. No. 5 to No. 7 kayo sa mga public opinion polls sa mga posibleng kumandidato for president or vice president. Ito po ba ay parang hindi magandang senyales o disappointing para sa inyo?

     

    VP LENI: Para sa akin kasi, Malou, wala naman akong ambisyon. Hindi ako naaapektuhan nitong mga presidential surveys kasi wala naman akong ambisyon for myself.  So para sa akin, useful sa akin iyong surveys sa pag-assess kung okay ba iyong ginagawa naming trabaho or hindi. And para sa akin, Malou, parati naman akong majority—sa awareness saka sa approval, parati akong nasa majority. So para sa akin affirmation iyon: affirmation na kahit ganoon iyong paninira sa amin, naa-achieve pa rin namin iyong numbers na iyon, happy kami doon. Pero sa presidential surveys, Malou, hindi siya masyadong— Siguro makakatulong siya sa pag-decide kung kakandidato ako or hindi. Makakatulong siya, pero kung ang tanong ay nalulungkot ba ako na number five or number seven ako sa surveys—hindi. Hindi, kasi para sa akin Malou, ano lang iyon eh, siguro nakakatulong din na ganoon din ako nag-umpisa before. Noong nag-umpisa ako— Ngayon yata parang 8% ako. Malou, iyong kandidato ako for VP, nag-start ako 1%, 2%. So para sa akin, it’s not something na I should lose sleep over. Siguro kapag inisip ko na na kakandidato ako, iyon iyong kailangan pagtrabahuan. Pero gaya ngayon, sobrang engrossed kami sa ginagawa namin dito sa opisina, parang hindi pa siya masyadong factor na nakakaapekto sa amin.  

     

    MALOU MANGAHAS: Opo. Pati rin naman si Pangulong Duterte noong hindi pa siya decided, nasa 4 or 5 siya,  tapos nag-pull away noong siya’y finally nagdesisyon.  Ang tanong ko lang po: ang sabi ng mga tao ay nakakasawa na itong mga national politicians natin dahil parang madaming nangangako, pero hindi naman napupunta sa tunay na serbisyo sa lokal. Kayo ho ba ay nagko-consider na mas epektibo mag-local candidate o politician kaysa national?

     

    VP LENI: Ako, isa iyan sa considerations ko, Malou. Isa sa considerations kong bumalik sa lokal. Sa akin kasi, Malou naramdaman ko na eh. Naging member of Congress ako. Noong nasa Kongreso ako, Malou, from Sunday to Wednesday, nandito ako sa Maynila; Thursday to Saturday, nandoon ako sa amin, sa distrito ko. Iyon talaga iyong nilu-look forward ko. Para sa akin, Malou, iyong happiness ko nandoon sa araw-araw na pakikisalamuha, araw-araw na pakikisalamuha sa tao. So sa akin, kahit ngayong VP na ako, talagang nilu-look forward ko iyong lahat ng mga community visits, kasi dito ko nararamdaman iyong saya, dito ko nararamdaman iyong fulfillment ng pagiging isang lingkod-bayan. Siguro iba-iba naman— Siguro din, Malou, ang tagal na probinsyana ako. Parang lumuwas lang ako dito after namatay ng asawa ko, so hindi siguro mawawala sa akin na iyong comfort zone ko nandoon. Pero iyong ano talaga... hindi naman ako politiko before my husband died, pero kahit iyong trabaho ko before I became a politician, nasa isang NGO ako of lawyers, and we were doing a lot of community organizing. So sa akin talaga, tingin ko, Malou, iyon iyong trabaho na, tingin ko, I’m very good at, number two, nagbibigay talaga sa akin ng kasiyahan. So iyong option to go local is still there. And iyong option not to run for any position at all is also there—iyon iyong hiling ng aking mga anak.  

     

    MALOU MANGAHAS:  Anong gagawin ninyo kung hindi kayo tatakbo?

     

    VP LENI: Ay, marami, Malou. Maraming gagawin.  Puwede pa rin naman ako maglingkod kahit wala akong posisyon. I can always go back to where I was before, sa alternative lawyering. Iyong option na mag-judiciary nandiyan pa rin. Maraming puwedeng gawin. Marami naman akong advocacies na hindi konektado sa pagiging elected official, puwede ko pa iyon gawin. So iyong mga options na iyon,  Malou, lahat iyon nandiyan. Nandiyan iyong option to still run for a national post, whether presidente yan o some other position, to run for a local post—puwedeng mag-governor or bumalik sa congress or whatever it is—it’s attractive para sa akin. Tapos iyon, kung papakinggan ko iyong hiling ng mga anak ko, na sabi nila na kung pwede iyong 2016, iyon na iyong last elections ko. Iyon talaga iyong kahilingan nila.

                           

    MALOU MANGAHAS: Ngayon ang nagna-number one and two sa rankings sa surveys ay si Sara Duterte. Parang copycat ng tatay niya—strongarm rule—si Sen. Manny Pacquiao, sila Sen. Bong Go. So parang doon ba medyo pumapanig na iyong mga botante natin na strongman rule?

     

    VP LENI: Para sa akin, Malou, kailangan natin iyong seryosong pag-aralan. Bakit ba iyong karamihan sa mga Pilipino attracted sa ganitong klaseng pamumuno?  Kailangan natin iyon harapin. Hindi puwedeng sasabihin natin hindi totoo iyong surveys. Hindi iyon eh. Ang kailangan nating harapin, bakit kaya? Kasi kailangan natin tanggapin na bakit ang preference ng tao sa ganitong klaseng leadership, bakit kaya ganoon iyong naging preference, kasi makakatulong iyon—makakatulong sa pagbigay natin ng ibang klaseng leadership na natutugunan pa rin ang kanilang mga saloobin. Kasi para sa akin, Malou, dapat hindi natin tine-take for granted, dapat hindi natin tine-take for granted kung bakit umiba. Paminsan— There are many days na gigising ka, iisipin mo parang ibang-iba na iyong Pilipino, ibang-iba na iyong Pilipinas. Pero kailangan natin tanungin ang sarili natin bakit, bakit kaya? So sa akin, I think maraming mensahe,  marami iyong malalim na mensahe kung bakit ganoon—at kailangan harapin natin iyon. Kasi kung hindi natin iyon haharapin, hindi natin masosolusyonan iyong ating mga problema bilang isang bansa.   

     

    MALOU MANGAHAS:  Tinitingnan din po ng mga tao iyong pag-shift ng regime  of transparency and openness noong panahon ni PNoy Aquino, ang ating pangulo bago si Pangulong Duterte, na naging parang regime of opaqueness and, iyon nga, strongarm rule. Ang sabi nila, parang mayroon din dapat obligasyon dito magpaliwanag  ang political opposition  kasi sa mga unang bahagi ng Duterte admin eh tahimik o walang ginawa—nag-default, sabi ng mga tao. Tingin n’yo ho ba sa pagsusumatutal ay mayroon ding failure ang political opposition na  magpahayag nang malinaw, lalo na sa unang bahagi? 

     

    VP LENI: Ako, Malou, tingin ko ang laki ng pagkukulang. Malaking-malaki iyong pagkukulang namin, ng political opposition, na hindi kami nakapagbigay ng parang alternative truths. Parang ‘di ba kasi pagsimula pa lang kasi  nitong administrasyon, parang—ito mapipikon na naman sa akin nito si Presidente, pero parati ko itong sinasabi—iyong propaganda grabe eh. Pero kasalanan namin, Malou, na nag-default kami, and I think dala rin iyon ng pagiging naive namin. Pagiging naive into thinking na “hindi naman maniniwala iyong tao”. Parang pinabayaan.

     

    Halimbawa iyong paggamit ng social media, Malou. 2016 pa lang, grabe na—2016 pa lang, grabe na iyong fake news. 2016 pa lang, grabe na iyong fake information. Pero ako mismo, Malou, grabe iyong aking pagka-naive into thinking na hindi ko iyan—kasi iyong stance ko dati, ayaw ko iyang i-dignify, hindi ko iyan idi-dignify kaya hindi ko sasagutin. Mali iyon eh. Dapat noon pa lang, sinagot ko na siya nang harapan, para nagkaroon na ng, iyon nga, ng alternate truths iyong mga tao. Kasi dahil hindi kami nag-offer ng katotohanan, pinaniwalaan ng marami iyon. At iyon iyong dala-dala na nila ngayon. So kung pagkukulang lang, malaki iyong pagkukulang.

     

    Sumusubok kaming humabol ngayon. Sana naman... sana magkaroon pa ng espasyo para hindi lang sa amin pero sa kahit mga ordinaryong tao, Pilipino, na magkaroon ng espasyo na malaman kung ano talaga iyong totoo kasi parang masyadong nahubog, masyadong nahubog iyong isang klaseng pag-iisip, na ito na iyong pinaniniwalaan ng tao kahit hollow iyong likod noon. Pero iyon nga, pagkukulang namin, pagkukulang ng marami ring grupo, na parang hindi kasi... hindi tayo— Parang bago kasi, Malou, eh. Bago, ‘di ba? Parang hindi ito iyong kinasanayan natin na how things work. So noong bago siya, akala natin okay lang na pabayaan kasi iyong tao naman alam kung ano iyong totoo. Mali tayo noon. 

     

    MALOU MANGAHAS: Noong bago po mag-May 2019  elections, naglunsad ang Liberal Party ng ‘Project Listen’. Pwede po bang pakikuwento ninyo kung ano ang narinig ninyo  at nakuha ninyong opinyon ng mga taumbayan?

     

    VP LENI:  Ano talaga iyon, Malou, very revealing actually iyong mga information doon. And parang iyong information doon, iyong tao talaga naniniwala siya sa kung ano ang ibibigay sa kaniya—I mean, kung ano iyong inihahayag sa kaniya. Naniniwala siya kasi iyon iyong available. Wala namang ibang available kaya wala siyang capacity na mag-desisyon kung alin iyong totoo dahil ito lang iyong narinig niya. Doon pa lang, Malou, na-realize na namin iyong aming pagkukulang. Maraming nagre-reklamo sa kabuhayan, iyong mga reklamo kung gaano kahirap ang buhay,  pero iyon nga, dahil iyong nare-receive niya na information sa kaniya ay walang ibang information na dumarating, nahubog iyong kaniyang paniniwala because of that. 

     

    Kami, Malou, admittedly masyadong late in the day iyong nangyari. Ginawa namin iyong ‘Project Makinig’, malapit na iyong eleksyon, so kahit mayroon kaming mga information na nakuha, we were not able to act on those information anymore. So kami— Ako, after 2019, I decided na—halimbawa, kapag may fake news laban sa akin, harapin ko, sasabihin ko kung anong totoo. Ginagawa ko na siya since 2019, pero iyon nga, parang iyong catch-up mas mahirap, kasi ang dami mo na i-re-redo , na nabuo na sa isipan ng mga tao na “ganiyan ka kasi ito iyong information na nakarating sa amin.”

     

    So ngayon, we're doing our part, pero tingin ko kasi, hindi din namin kaya na kami lang. Kailangan marami ring grupo na mag-resolve na ganito din iyong gagawin. Pero admittedly kasi Malou, ano din—iyong element of fear, malakas din. Halimbawa with business people, parang sinasabi—marami kaming nakakausap tapos sasabihin nila, “alam namin na kailangan may pushback, pero natatakot kami... natatakot kami kasi, iyon nga, kapag nabully kami into something.” Halimbawa, iyong ginawa sa ABS-CBN, ano iyon, warning call iyon for everyone na “puwedeng mangyari ito sa inyo kapag ganito iyong ginawa n’yo.” So, mahirap... mahirap dahil napabayaan siyang makabuwelo.

     

    MALOU MANGAHAS: Okay. Dahil daw ho kay Pangulong Duterte, naubos iyong ranks ng LP ano—ng Liberal Party? Dati ho tawag nila mga reporter eh parang may mini-school bus tapos naging Volkswagen.

     

    VP LENI: Tricyle na lang raw, Malou. [laughs]

     

    MALOU MANGAHAS: Habal-habal na lang daw ang bilang ng inyong mga miyembro dahil naglipatan doon sa PDP-Laban-led coalition. Paano ho iyon? Itong turncoatism? At ano iyong lakas ng LP na magkaroon ng isang national campaign sa 2022 kung kayo lang ang magsasarili?

     

    VP LENI: Mahirap talaga. Mahirap talaga, Malou. Kaya nakikita ko nga, kung aasa kami sa party lang, mahihirapan talaga. So iyong pinaka-ideal talaga, Malou, magkaroon ng alliances. Although sa LP naman, noong nangyari iyon sa amin, iyong— Ang parati kong term na ginagamit, decimate, pero hindi naman siya very accurate kasi mayroon namang matitibay na natira. Mayroong mga matitibay na natira na local officials, mga members of Congress—mayroon pa naman. Pero nagshift na kami to opening the party to ordinary Filipinos na kahit hindi public officials ay kabahagi ng party. And ngayon, Malou, iyong ordinary Filipinos, iyon iyong greater portion of LP now. So mayroon kaming mga LP officers who are going around the country—who have been going around the country for the past few years, organizing. Ito, mga groups of ordinary people who imbibe the same values na pinapaniwalaan namin. Pero again, mahirap siya. Mahirap kasi iba talaga iyong sitwasyon ngayon. And iyon iyong pagsabi ko na madali lang sabihin na kakandidato ako pero mahirap siya because of the resources, because of the party—of the capability of the party—so kailangan pag-aralan nang maayos.

     

    MALOU MANGAHAS: Okay. Ngayon po ay labinlimang buwan na lang ang natitira sa Duterte administration, and of course kasama kayo doon dahil kayo ang Bise Presidente. Bigyan nga ho natin ng grado, sa plataporma ng Pangulo—drugs, crime, and corruption—ano ho iyong sa tingin niyong nagawa: Pasado, pasang-awa, o bagsak?

     

    VP LENI: Ako, Malou, ayaw ko magbigay ng grado pero siguro assessment, oo.

     

    MALOU MANGAHAS: Okay.

     

    VP LENI: I was in ICAD for 18 days. Very short. Very short term, pero it was enough for me na makita kung ano iyong mga mali. And in fact, nagbigay ako, Malou, last year—last January... January yata last year—nagbigay ako ng recommendations, very specific recommendations kung papaano aayusin iyong drug war. Pero para sa akin Malou, parang hindi sila seryoso. Parang hindi sila seryoso kasi apparent naman iyong pagkukulang eh. Apparent iyong pagkukulang pero— Iyong solusyon hindi madali pero doable, pero parang ayaw gawin. So para sa akin, Malou, parating iyong question—after ako nag-ICAD, iyon iyong question parati sa isip ko, na bakit parang mayroon akong impression na hindi seryoso na ayusin talaga iyong drug problem in the Philippines? Kasi kaya eh—kaya siyang ayusin. Mahirap pero kaya, kung may willingness lang na ayusin iyong programa. Pero hindi ko iyon nakikita. Hindi ko iyon nakikita.

     

    Iyong corruption, Malou, ganoon din. Iyong corruption kasi, hindi— Parang madali lang sabihin na against ako sa any form of corruption, pero iyong corruption kasi, maraming levels na kailangan mong ayusin. Ang number one doon, transparency. Ang number one doon, transparency. Wala talagang... walang any indication na gusto maging transparent. Maraming mga bagay—maraming information na hindi natin alam. Maraming mga bagay na walang willingness talagang— Halimbawa, nagkaroon ng Executive Order ng FOI, pero hindi naman seryoso iyong... hindi seryoso iyong effort to make everything transparent.

     

    Halimbawa, a huge part of an anti-corruption drive is accountability. Pero nakikita naman natin, Malou, na maraming mga implicated na sa corruption na tatanggalin pero ililipat sa ibang posisyon. So parang... parang— Alam mo iyon? Parang ano iyong point? Hindi seryoso. Sasabihin, parang... alam mo iyon? Parang galit. “Tatanggalin ko iyong taong ito.” Tapos after a few months, makikita natin, nandoon na ulit sa isa. So ano iyong mensahe? Hindi seryoso.

     

    So para sa akin, ito, mayroon akong pagduda kung gaano kaseryoso talaga na gawin, kasi iyong mga ginagawa hindi natin nakikita iyong result na talagang to put an end to both our drug problem and corruption in the country.

     

    MALOU MANGAHAS: Pati nga ho iyong SALN, ano po? Iyong Statement of Assets, Liabilities and Net worth. Si Pangulo at iyong mga— ngayon, iyong sa senado eh puro summary na lang iyong mga numerong nandoon sa SALN nila. Tila lalong nagsara iyong pinto sa pagkuha ng mga mamamayan, ng media, ng kanilang statements of asset. Ano po iyong tingin niyo doon? Kasi iyong Ombudsman yata eh parang gwardiyado ang mga dokumentong ito ngayon.

     

    VP LENI: Iyon talaga iyong nakakalungkot, na pati iyong Ombudsman was in agreement na hindi pwedeng i-release kung walang consent. Para saan pa ba iyong SALN? 'Di ba? Parang kapag binalikan natin kung bakit natin ito nire-require, nire-require natin ito para maging transparent and accountable iyong ating mga public officials. Kung papayagan mong sikreto ito, papaano na? Paano natin sila gagawing accountable? Papaano— Nasaan iyong transparency dito? Pero Ombudsman mismo iyong nagsasabi na okay lang na hindi pina— Ito, Malou, iyong sinasabi ko na parang iyong institutions natin, compromised na. Kasi iyong mga institutions na dapat nagsisiguro na iyong mga... iyong mga attempts natin na ayusin iyong ating mga sistema, parang pati sila... pati sila parang na-co opt na, na ito iyong linyang gagawin. Halimbawa iyong Ombudsman, parang sobrang ironic iyon for me eh.

     

    MALOU MANGAHAS: Labinlimang buwan na lang po ang natitira. Ano sa tingin n’yo ang dapat priorities ng Duterte admin? At kung kayo ang masusunod eh ano iyong sa tingin ninyo na dapat tutukan na plataporma sa natitirang 15 months?

     

    VP LENI: Iyong pinakamahirap nating problema ngayon talagang itong pandemic. So kahit ano pang pagbigay natin ng importansya sa iba, lahat nakasalalay sa pandemic response natin, so ito dapat iyong tinututukan. Kapag sinabi nating pandemic response iyong testing, iyong pagpigil ng community transmission, iyong bakuna. Pero kabahagi noon, iyong rehabilitation. Iyong relief and rehabilitation noong mga taong apektado nito. At ito ay milyon milyon na mga Pilipinong nawalan ng trabaho. So dapat ito iyong focus: papaano ba natin masisiguro na ngayon na wala silang trabaho, kumakain pa rin sila araw-araw? Papaano natin masisiguro na—alam mo iyon—na hindi na madagdagan pa iyong mga pamilya na nawawalan ng sources of income? Para sa akin, Malou, isang painful na ... isang painful process ito, pero wala tayong choice—wala tayong choice kundi lahat na energies natin, i-devote natin dito, kasi ito iyong problemang hinaharap natin ngayon. Ano man iyong desire natin na gumanda iyong ating ekonomiya, gumanda iyong ating tourism, wala iyon lahat kung hindi natin maaasikaso itong pandemic. So para sa akin, ito iyon. Nakita natin iyong examples sa ibang bansa kung paano nagbe-benefit iyong lahat ng constituency kung maayos iyong response sa pandemiya—at dapat iyon ang goal natin. Ito, Malou, I think until election time, ito pa rin iyong problema natin, so dapat ito iyong focus talaga ng lahat ng efforts.

     

    MALOU MANGAHAS: At ang desisyon, kailan darating kung sa 2022 ay national, local, or no run?

     

    VP LENI: Ako, Malou, siguro at the latest, September? It may be earlier, pero at the latest siguro ay September, dahil October ay filing na. Pero binabalanse natin lagi kasi ayaw din natin na parang naghintay iyong tao sa akin, na hindi na sila nagkaroon ng opportunity to decide otherwise. So sa akin, marami kaming ginagawang parang proseso to help us decide. May mga grupong kinakausap, may mga taong kinakausap, sinasangguni. Continuing naman iyong process na iyon. Hopefully we can decide earlier. Pero iyong problema ko lang kasi, Malou, talagang hindi namin matutukan ngayon kasi ano kami, punong puno kami ngayon. Lagi pa din akong nasa baba, lagi pa din akong nagko-community visits, kasi ito nga iyong tinututukan namin, iyong mga nawalan ng trabaho. Ito, iyong programa namin ngayon, halos para sa kanila.

     

    MALOU MANGAHAS: All right. Okay, maraming, maraming salamat po, Vice President Leni Robredo!

     

    VP LENI: Maraming salamat.

     

    MALOU MANGAHAS: We’ll see you in September, kapag may desisyon na po kayo.

     

    VP LENI: Thank you din! Thank you, Malou for having me.

     

    MALOU MANGAHAS: Thank you, Ma’am!

     

    VP LENI: Ingat din!

     

    - 30 -

                         

     

     

    Posted in Transcripts on Mar 05, 2021