This website adopts the Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 2.0) as the accessibility standard for all its related web development and services. WCAG 2.0 is also an international standard, ISO 40500. This certifies it as a stable and referenceable technical standard.

WCAG 2.0 contains 12 guidelines organized under 4 principles: Perceivable, Operable, Understandable, and Robust (POUR for short). There are testable success criteria for each guideline. Compliance to these criteria is measured in three levels: A, AA, or AAA. A guide to understanding and implementing Web Content Accessibility Guidelines 2.0 is available at: https://www.w3.org/TR/UNDERSTANDING-WCAG20/

Accessibility Features

Shortcut Keys Combination Activation Combination keys used for each browser.

  • Chrome for Linux press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • Chrome for Windows press (Alt+shortcut_key)
  • For Firefox press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • For Internet Explorer press (Alt+Shift+shortcut_key) then press (enter)
  • On Mac OS press (Ctrl+Opt+shortcut_key)
  • Accessibility Statement (Combination + 0): Statement page that will show the available accessibility keys.
  • Home Page (Combination + H): Accessibility key for redirecting to homepage.
  • Main Content (Combination + R): Shortcut for viewing the content section of the current page.
  • FAQ (Combination + Q): Shortcut for FAQ page.
  • Contact (Combination + C): Shortcut for contact page or form inquiries.
  • Feedback (Combination + K): Shortcut for feedback page.
  • Site Map (Combination + M): Shortcut for site map (footer agency) section of the page.
  • Search (Combination + S): Shortcut for search page.
  • Click anywhere outside the dialog box to close this dialog box.

    BISErbiysong LENI – Episode 30

    ELY: Magandang umaga, Pilipinas—Luzon, Visayas, at Mindanao! Isa na namang edisyon ng BISErbisyong LENI dito po sa RMN, ngayong araw ng Linggo, December 3, 2017.

    Tayo ay napapakinggan sa iba’t ibang lugar sa ating bansa, nationwide, kasama sa RMN Naga-DWNX 91.1, RMN Cebu-DYHP 612, RMN Cagayan de Oro-DXCC 828, at RMN Davao-DXDC 621. At maaari niyo kaming sundan sa Facebook, “RMN News Nationwide: The Sound of the Nation,” at sa “VP Leni Robredo.”

    Mga kasama, ako pa rin po si Ely Saludar, at kasama natin dito po sa ating studio ang Bise Presidente ng Republika ng Pilipinas, si Madam Vice President Leni Robredo. Ma’am, good morning po sa inyo!

    VP LENI: Good morning, Ka Ely! Good morning po sa mga nakikinig sa atin ngayong umaga. Sa atin pong mga tagapakinig na mga Bicolano: Marhay na aga sa indo gabos! Sa mga tagapakinig natin sa Visayas at Mindanao: Maayong buntag sa inyong tanan!

    Ayan, Ka Ely, maganda po iyong episode natin ngayong umaga. Ito iyong hinihintay ng napakarami nating mga listeners, saka mga nag-aabang sa Facebook Live. Kasi, Ka Ely, iyong bisita natin ngayong umaga iyong administrator ng OWWA. Ito, napakarami pong tanong na nakukuha natin tungkol sa overseas workers, kaya ito po, mag-abang po tayo. Nandito po mamaya si Administrator Hans Cacdac. Sasagutin niya po iyong inyong mga katanungan.

    ELY: Mga kasama, kung may mga tanong po kayo, puwede kayong mag-iwan ng message sa Facebook Live, iyong VP Leni Robredo or dito sa RMN News Nationwide: The Sound of the Nation. Puwede din po kayong mag-text dito sa atin, 0921-431-1044, para sa inyo pong mga tanong. Naku, napakarami ho, at siyempre lalo’t ngayon, napakarami ng mga kababayan natin, iyong iba ay pauwi na po mula sa abroad. Iyong iba naman ay nagtatanong kung anong puwedeng maibigay iyong gobyerno sa kanila.

    VP LENI: Oo, Ka Ely, maraming katanungan. Actually, bago tayo nag-umpisa, kausap ko na si Atty. Hans. Nagsimula na akong magtanong. Marami akong natutunan na hindi ko alam na ginagawa pala ng OWWA.

    ELY: At siyempre bago po diyan, para po sa kaalaman ng ating mga kababayan, ano po ba iyong naging aktibidad ng ating Bise Presidente sa nagdaang linggo?

    VP LENI: Ayon. Naging busy iyong linggo natin, Ka Ely. Nagsimula noong Lunes, nag-umpisa tayo. Alam mo iyong Lunes kasi, Ka Ely, iyon iyong National Reading Day, November 27. Nasa Ayala Museum. Ni-launch natin iyong—may bagong yugto iyong Istorya ng Pag-asa. Dati kasi, Ka Ely, iyong Istorya ng Pag-asa namin, parang roving photo gallery ng inspiring na mga kuwento. Pero ngayon, mayroon tayong bagong yugto ng Istorya ng Pag-asa, ito iyong short film festival. Ayan. Kaya ni-launch natin noong Lunes iyong Istorya ng Pag-asa Short Film Festival. Ito, Ka Ely, hanggang February naman iyong pagtanggap ng mga entries. Pero ito, sa mga nakikinig po na marunong gumawa ng short films—ito, kahit cellphone lang, kasi digital ito lahat—nag-a-accept po kami ng mga entries, basta magfi-feature kayo ng mga istorya ng pag-asa. Iyong Istorya ng Pag-asa, ito iyong kuwento ng mga ordinaryong tao na nagdaan sa matitinding pagsubok pero ito, 3 to 5 minutes lang, Ka Ely. 3 to 5 minutes. Pero iyong kabutihan kasi iyong mananalo dito, hindi lang cash prize iyong makukuha, pero iyong mga finalists—partner natin dito iyong Ayala Foundation—iyong mga finalists, iyong mga short films na gagawin nila, ipapakita sa Ayala Cinemas.

    Iyong kung nakikita niyo po iyong mga short films before the main feature, ipapakita iyong mga istorya ng pag-asa dito. Kaya ito po ay open sa lahat, buksan niyo lang po iyong website namin [o Facebook page], “VP Leni Robredo” or “Istorya ng Pag-asa.” Nandoon po iyong mechanics noong contest.

    Ito, Ka Ely, Lunes: Pagkatapos sa Ayala Museum, lumipat kami, ito naman iyong FAO na opisina ng United Nations. Nag-celebrate sila ng 40 years sa Pilipinas. Alam mo, Ka Ely, partner natin itong FAO sa maraming mga proyekto. Patungkol ito sa agriculture, patungkol ito sa hunger, tungkol sa food security, kaya ito iyong dinaluhan namin.

    Noong Martes, nagpunta kami sa Nueva Ecija. Pumunta kami sa San Jose, Nueva Ecija. Malayo pala, Ka Ely—halos apat na oras kami doon. Pumunta kami doon kasi binisita namin iyong KALASAG farmers. Alam mo, Ka Ely, itong KALASAG farmers, isa itong kooperatiba na ang tinatanim nila mga onions. Sila iyong nagsu-supply sa Jollibee. Nag-umpisa sila’ng napakaliit, pero dahil sa partnership nila sa Jollibee, talagang ano, Ka Ely, umunlad nang grabe iyong KALASAG farmers, at iyong ehemplo nila, sinusubukan nating gayahin din sa iba’t ibang bahagi ng Pilipinas. Iyong isa dito, sa Kiangan—partner din namin sila—area namin ito sa Angat Buhay. Sumusubok kami na i-partner din iyong Kiangan sa Jollibee. Iba naman na produkto, bell pepper naman ito, Ka Ely. Tapos iyong modelo niya, ginagaya din namin sa Camarines Sur. Partner naman namin iyong pinakamalaking food chain sa amin, iyong Bigg’s. Sana magaya namin, Ka Ely, kasi iyong ehemplo ng KALASAG farmers, napakalaking bagay.

    Tatlo iyong okasyon sa Nueva Ecija. Pagkatapos noong pagbisita namin sa KALASAG farmers, lumipat kami sa San Jose West Central School. Mayroon ditong programa iyong partner namin, iyong AHON Foundation. Nagbigay siya ng mga libro para sa library, at ano din, kapag nagbibigay kami ng libro, Ka Ely, sinasamahan ng storytelling. Ako iyong storyteller, ang binasahan ko mga Grade 1 na estudyante. Nakakatuwa kasi hindi lang sila nakikinig, pero talagang sumasama sa kuwento.

    ELY: Nagpa-participate.

    VP LENI: Oo… Tapos pagkatapos nito, lumipat kami sa San Antonio, Nueva Ecija. Malayo din, mga one hour from San Jose City. Sa San Antonio naman, ang pinuntahan namin parang graduation siya ng isang in-house na rehabilitation program. Pero itong rehabilitation program na ito, pinapangunahan siya ng isang pari, si Fr. Abelardo. Isa siyang pari, pero in-activate niya iyong buong community.

    Nakakatuwa, Ka Ely, kasi iyong buong program, kabahagi iyong PNP, kabahagi iyong AFP, kabahagi iyong iba’t ibang ahensya ng gobyerno—DSWD, DOH, TESDA—saka iyong community talaga. Mayroon doong Couples for Christ, mayroong mga kabataan, pati iyong barangay kabahagi doon sa rehabilitation ng drug addicts. Parang napaka-effective niya kasi noong pinapanood ko iyong graduation, parang inako ng community na problema iyon ng lahat—hindi lang problema iyon noong nalulong sa droga, pero problema ng lahat—at nakikita mo na nagkakatulungan.

    Sabi nila magmula noong nagsimula iyong program… kasi iyong pinuntahan ko, pangatlong graduation na ito. Sabi nila simula daw noong mag-umpisa iyong program nila, walang patayan, walang tokhang tokhang doon sa kanila, kasi magkakatulong. Sabi ko nga, kung puwede na iyong halimbawa nila magaya sa iba, napakaganda sana.

    Iyon iyong Martes namin. Ito, bibilisan ko, para mas marami tayong oras sa OWWA. Iyong Miyerkules, iyon iyong Bonifacio Day, National Heroes Day. Maaga pumunta ako sa Caloocan, kasi nandoon iyong monument ni Bonifacio, mayroong mga honors na ibinigay doon. Ang kasama ko doon si Secretary Delfin Lorenzana. Siya iyong nag-represent kay Pangulong Rodrigo Duterte. Kaming dalawa iyong nandoon, kasama iyong mga taga-local government ng Caloocan.

    Pero pagkatapos noon, dumiretso kami sa V. Luna Medical Center. Dito po iyong ospital ng mga nasusugatan na sundalo natin. Naimbitahan tayo sa isang concert, Ka Ely, na ang nag-sponsor mga partners din namin sa Angat Buhay. Concert siya, hindi lang pagpasaya sa mga sundalong nasugatan, pero bahagi nito fundraising din. Binisita namin iyong mga sundalo. In fact, nakauwi na kami, ano na, alas-dos na ng hapon, kasi ang kuwento talaga ng mga sundalo, grabe.

    Pagpunta namin, kasama namin iyong Physicians for Peace. May mga kasama kami na taga-UERM. May kasama kaming taga-PhilHealth. Kasi ang tinitingnan namin, iyong naputulan ng limbs, ng mga paa, kamay, makabitan na ng artificial [limbs], para functioning na ulit sila.

    ELY: Balik-normal.

    VP LENI: Oo. Pagpunta namin, mayroong kinabitan na ng kamay, mayroong kinabitan ng paa. Ito, nakikita natin na kapag nalagyan na, talagang umiiba na iyong buhay, kasi kapag wala pa— Marami doon, Ka Ely, nawalan ng isang paa, dalawang paa, dahil sa pakikipaglaban para sa atin. Mayroon ding mga bulag. Ito, mga nabulag dahil sa tama ng bomba, sa shrapnel. Binigyan natin sila ng assistive devices—nagbigay tayo ng talking watches, nagbigay tayo ng canes. Pero iyong mas gusto natin, ma-train sana sila na maging functioning ulit. Iyong Physicians for Peace sila din iyong partner natin dito.

    Tapos, Ka Ely, mayroon kaming ine-explore na iyong mga sundalo mismo na naging disabled, sila iyong ite-train ng UERM na gagawa mismo ng mga prosthetics para mayroon nang in-house iyong AFP. Kapag mayroong nangangailangan na sundalo, puwedeng sila na iyong magkakabit. Diniscuss ko ito kay Secretary Lorenzana at kay General Guerrero. Open naman sila. Sana matuloy ang partnership na ito.

    Ito, Ka Ely, marami pa pero siguro anuhin na muna natin, hintuin muna natin, kasi marami talaga iyong tanong na pumapasok para sa ating guest ngayong umaga.

    ELY: Okay, so mga kasama, iyan po ang mga naging aktibidad ng ating Bise Presidente ngayong linggo. Napakarami ho at hindi na namin maidetalye, pero talagang abalang-abala. Talagang kahit Sabado at Linggo. Pero iyong Linggo, dito sa ating show, sa radio program.

    Samantala, mga kasama, ang oras po natin, 9:17 na po ng umaga. Text or tawag na ho at makinig po kayo. Iyong mga kababayan natin na mayroong kamag-anak sa ibayong dagat, iyong mga overseas Filipino workers, lahat na po, sa buong mundo, ito po iyong ating pagkakataon na direkta niyong matatanong at direkta kayong masasagot ng Overseas Workers Welfare Association o OWWA.

    [END OF GAP 1]

    VP LENI: Alam mo ka Ely, napakapalad natin dahil kinukuwento ko sa kanya kanina na kahit iba ang topic natin ang mga tanong na pumapasok parati patungkol sa mga OFW. Dahil napakarami nating listeners at saka mga viewers na mga ano talaga, overseas Filipino workers. Binabasa nga natin ang mga pangalan nila, paminsan hindi mo akalain na sa isang bansang napakalayo mayroon pang Pilipino. Pero pag nagkocomment sila sa ating Facebook live at talagang nandoon pa pala sila. Pero ito ang mapalad tayo kasi ang bisita natin ngayon ang mismong adminstrator ng OWWA. Ito ka Ely kakilala ko na dati pa kasi magkaopisina kami noong nasa NGO pa kami. Batiin natin muna natin Atty. Hans Leo Cacdac. Magandang umaga Atty. Hans.

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Magandang umaga po madame Vice President, Sir Ely. It’s an honor to be here. It’s good to be here, it’s good to see you, Vice.

    VP LENI: Maraming salamat sa iyo Atty. Hans kasi kahit Linggo pinagbigyan ninyo kami. Pero alam mo ka Ely, ano pala, ito hindi natin alam noong umpisa, pero nagsabi, nagsabi tayo na dahil marami na tayong nakukuhang tanong, mag-iimbita tayo from OWWA. Pero timing ka Ely kasi ito ang first Sunday of December na mayroon tayong programa, at iyong December pala ay dineklara na month of Overseas Filipinos. Ito ang proclamation no. 276 na pinirmihan ni Pangulong Cory Aquino noong 1988 kaya napakatiming. At sabi ni Atty. Hans, ito din daw Disyembre ay month for, ano iyon parang month for…

    ATTY. HANS LEO CACDAC: International Migrants’ day, third week of December.

    VP LENI: Third week of December International Migrants’ day so timing na timing. Pero ito ka Ely marami nang sumbrerong ano ito, sinuot ito sa Atty. Hans. Siya ang dating POEA administrator natin bago siya naging OWWA. Kaya kanina nagkukuwentuhan kami ng napakarami nang karanasan na pinagdaanan. Pero ito ka Ely, marami akong hindi alam na ito pala ay under sa OWWA. Actually halos karamihan sa mga tanong sa atin under sa OWWA. Kanina nagsimula na ako. Pero ito lang, tinatanong ko kanina si Atty. Hans kasi napakarami nagtatanong sa atin tungkol sa rebates. Tatanong natin kay Atty. Hans. Atty. Hans, ano po ang rebates?

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Opo. Ang rebate system vice ay ito po ang parang refund system. It’s a cash benefit na minamandato ng OWWA Charter May 2016. Ito po ay rebate na kung saan bibigyan ng cash benefit ang mga naging OWWA members for 10 years, at hindi nag-avail ng any OWWA program or service for the same period of time. Ngayon, ayon sa batas kailangan talaga mag-hire kami ng aktuwaryo o iyong dalubhasa na magkocompute ng tamang halaga ng benefit na kakayanin ng pondo, 19.8 Billion po ang OWWA fund as of October. It sounds big pero kung ikumpara po sa dami sa ibang government financial institutions like employees’ compensation with 65 billion, and of course SSS o GSIS dambuhala talaga, hundreds of billions, ay maliit ang OWWA fund compared to them. So kailangan mag-ingat tayo and make sure na tama ang halaga ng rebate. Kaya’t iyon ang ginagawa natin ngayon, hindi masyadong maliit ang halaga ng rebate at hindi naman masyado malaki na hindi kakayanin ng pondo. So ang pangako po natin sa first quarter of next year, magkakaroon tayo ng rebate.

    VP LENI: Iklaro lang natin Atty. ha, ang sabi mo entitled rebate ang mga naghuhulog na o miyembro na for at least 10 years na never nag-avail.

    ATTY. HANS LEO CACDAC: At least 10 years na never nag-avail ng program o service. Mahalaga po ang dalawang elemento na iyon kasi iyon nga ang nasa batas. Over 10 years and never nag-avail ng program.

    VP LENI: Tapos ito ano ang magiging mukha ng rebate, makukuha ba siya every year o every month?

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Iyon po ang isa pang idedecide ng aktuwaryo natin of course dedecide ng OWWA board, but mainly ang aktuwaryo natin ang magkocompute whether is a one-off benefit or whether it will be in increments of installments.

    VP LENI: Okay tapos wala pa tayong idea how much it will be?

    ATTY. HANS LEO CACDAC: No no. Kasi iyon ang ikocompute.

    VP LENI: Iyon po ang sinasabi ni Atty. Hans na obligadong maghire ng aktuwaryo. Ang aktuwaryo ka Ely siya ang hinahire ng mga insurance companies na magcompute ng ano ba ang nararapat na amount para hindi naman malugi ang fund pero at the same time hindi rin malugi ang naghuhulog. Kanina ka Ely tinatanong ko si Atty. Hans magkano ba ang hulog, at lahat ba ng OFWs ay OWWA members. Siguro sagutin ulit natin Atty. ha.

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Yes, it’s $25 USD contribution every 2 years. Dati po per contract ang bayad ng $25 USD contribution pero iyon nga noong pinasa ang OWWA Charter last May, asa kongreso pa kayo noon Vice, it’s the new law. And ang naging bayad na ngayon ng contribution is every 2 years. So mas makakabuti po ito sa ating mga mahal na OFWs kasi kung dati per contract which means basta kada palit, lalo na ang mga seafarers every 6 months, every 9 months nagpapalit, bayad. Ngayon every 2 years.

    VP LENI: Pero ito ang mga hindi umuuwi every year, papano nila ibibigay ang bayad? Papano sila sisingilin ng every 2 years na bayad.

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Mayroon pong una mayroon tayong system ng mga tulong natin sa OFWs abroad. So mayroon tayong mga labor attaches onsite in 37 locations kung saan maraming OFWs so marami doon. Puwede rin through dito, iyong mga kamag-anak nila. Puwede magbayad through a Landbank electronic payment system, mayroon din tayo ngayong OWWA mobile phone app. So mayroon tayong electronic payment system through Landbank and Bancnet, debit system. So iyon po, puwedeng electronically ang payment para hindi sila mahirapan.

    VP LENI: May nagtatanong dito Atty. Hans. Ang tanong pauwi na daw siya sa Pilipinas, 10 years na siyang nagtatrabaho abroad. Pauwi na siya sa Pilipinas at hindi na siya babalik para magtrabaho ulit. Ang tanong niya, entitled pa din siya doon sa rebate?

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Yes. Wala namang nakalagay doon sa rebate na kailangan nasa abroad pa o nandidito. Basta ang sabi dito, 10 years member ng OWWA and over at hindi nag-avail ng program or service.

    VP LENI: Ito tinatanong niya when will the OWWA rebate program be implemented. Nasagot na po ito. Ang target po ay first quarter of 2018. So gustong sabihin no later than March mayroon nang kasagutan kung papano ba ang rebate, magkano, ang lahat na detalye tungkol dito masasagot na. Ang isang recurring din na tanong Atty. Hans, paano daw ba mag-avail ng pangkabuhayan program ng OWWA.

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Okay ang pangkabuhayan program ng OWWA essentially two. Una ang tinatawag na Balik Pilipinas, Balik Hanapbuhay program. This is for returning distressed workers. Usually ang mga hindi nakakatapos ng kontrata nagkaroon ng problema, nasaktan o di kaya hindi nagkaintindihan with employer nauwi ng maaga. Ito po ay dati Php 10,000 non-cash benefit. Pero about 5 months ago, pinasinayaan ni Sec. Silvestre Bello III ang OWWA Board na magkaroon ng pagdoble ng benefit. So from Php 10,000 naging Php 20,000 and not only that, cash. So from a Php 10,000 non-cash benefit, ito ngayon ay Php 20,000 cash benefit. Mayroon lang prosesong dadaanan. May seminar, may business plan, may on-site inspection mga ganoon. The second pangkabuhayan program ng OWWA is the enterprise development program in partnership with Landbank. Ito is not a grant but a loan facility. 7.5% interest per annum, so that’s around less than 1% naman. And then, ganoon din. Mayroon proseso na dinescribe ko, may seminar, business plan, site inspection. Ang kaibahan lang talaga is aside from being a loan ay iyong collateral requirement dahil nga load siya. So ang ito ang programang ito is a Php 100,000 to Php 2 million loan facility, loan window. Ito mas mainam ito doon sa mga talagang puwedeng magpool ng funds na mga OFWs o kaya iyong mga may balak na talagang umuwi. Ang magandang balita dito ay so far mga 1,300 na ang mga nakapag-avail, around Php 1.2 billion in benefits, in loans ang na-grant. And marami na ring nakinabang na OFWs.

    VP LENI: So ano lang, klaruhin lang natin. Ang pinakaunang benefit, grant siya. Grant po siya sa mga pabalik nang mga OFWs, ang sabi po ni Atty. Hans dati hindi puwedeng cash pero ngayon may bago nang patakaran, puwede nang cash. Tapos dati Php 10,000 lang ang maximum amount, ngayon po tinaasan na iyon ng Php 20,000. Iyon po ang isa. Ang pangalawa, loan. Ang una po ay grant. Gustong sabihin hindi siya utang, bigay siya. Pero may mga requirements pa din na ipapasa dapat ipakita yata na talagang sa negosyo mapupunta o sa hanapbuhay. Ang pangalawa pareho din, para din sa negosyo o hanapbuhay, pero mas malaking malaking amount ang puwede makuha from Php 100,000 to Php 2 million pero ito ay utang. Pero kahit siya utang ay maliit ang interes, 7.5% per annum. Gustong sabihin less than 1% a month. Pero ito po ay kailangan ng collateral. Kasi may mga tanong dito Atty. Hans, papano daw ba mag-avail kasi wala daw silang collateral.

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Well ang sagot ko diyan is sa ngayon may pinaguusapan po tayo with Landbank through President Alex Buenaventura, may direktiba rin kasi si Sec. Bello na magdevise ng program in between, kasi iyon nga. Mayroon kang Php 20,000 grant on the one hand and then may maximum ka na Php 2 million on the other, parang kulang, wala sa gitna. So right now, start-up. So we’re developing a Php 50,000-Php 300,000 loan window with Landbank that is collateral free.

    VP LENI: Kasi ang mga may ilang nagcomment na, kaya nga namin kailangan ng loan kasi wala kami tapos hihingian pa kami ng collateral.

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Yes so abangan nalang po iyon. We’re praying na matuloy ito next year. Ang good news dito ay umuusad ang talks. Very positive, I’m very appreciative of President Alex Buenaventura and his team in the Landbank, and of course si Sec. Bello ang nagmamanman din ng aming discussions so hopefully next year magkaroon nito.

    VP LENI: Tapos ito Atty. Hans, may tatlo yata o apat na nagcomment, ang finofollow-up naman nila ang tulong daw ng OWWA sa typhoon Lawin sa Cagayan. Kasi marami pa daw ang hinding nakakakuha ng tulong. Ano ba ang update natin?

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Yes. So far siguro mga 35,000 na ang nabigyan natin. This is part of our cash relief program for victims of calamities whether natural or man-made. So far 100 million na ang nalabas ng OWWA sa victims ng typhoons sa Lawin, ang sa Nina, Vice sa kabikulan. We tapped the LGUs kasi kulang din kami sa tao. Then ang earthquake sa Surigao, ang baha sa CDO, and Agusan. Ang earthquake sa Ormoc and Kananga Leyte, and recently sa Marawi, man-made calamity. Ngayon, mayroong admittedly, mayroon pa talagang hindi pa nabigyan doon. Kakaunti nalang hindi naman sila ganoon karami, as I said 35,000 na ang nabigyan. So, yes the good news is maglalabas pa rin po tayo ng pondo, patuloy ito until matapos natin ang mga bibigyan.

    VP LENI: So sa mga nakikinig po sa atin at nagtatanong, sabi po ni Atty. Hans, marami nang nabigyan pero mayroon pa po talagang hindi. Maghintay lang po tayo kasi patuloy pa din na magbibigay.

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Yes. Dumulog lang po sa aming office sa Tuguegarao. Mayroon ding office, may satellite kami sa Isabela sa Ilagan, and yes po, we will continue to monitor.

    VP LENI: Ang advise po sa atin dudulog kayo either sa Tuguegarao office o sa Isabela.

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Yes sorry, sa Cauayan pala hindi sa Ilagan. Ilagan pala iyong hometown ni Sec. Cauayan which is the capital.

    VP LENI: Tapos mayroon pa din Sec dito, ang reklamo niya bakit daw una tinatanong niya kung saan napupunta ang mga OWWA fees. Ang isa sabi ninyo tinutulong sa pamilyang nasalanta ng bagyo, pamilya ng mga OWWA members din. Tapos ang pangalawa bakit daw ba parang may preference daw ang OWWA na ang tinutulungan lang daw repatriated at saka displaced workers. Ang iba daw na mga miyembro parang hindi daw binibigyan ng preference.

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Okay. Una, iyong sa unang tanong po ay, yearly we allocate, for the last 2 years ano, we’ve allocated two highest budgets in OWWA history. 2.1 billion for 2017, and for the incoming year, 2.9 billion. Sabi ko nga ang OWWA fund is around 19.8 billion. Hindi naman po natin gagastusin lahat ng 19.8 billion because we’re saving for sa rebates and other programs for a rainy day in case mayroon pong emergency in other countries. So iyon ang good news, we have had the two highest budgets for the last 2 years and ang instruction po ni Sec. Bello ayon na din sa mandato ni Pangulo ay lalong ilapit ang programa ng OWWA sa ating mga kababayan lalo na OFWs at kanilang mga families. On average we earn, ang earnings, ang budget na iyan na 2.9 billion is around 80% of what we earn. Meaning may tama pang halaga, 20% na naisusubi natin. So medyo safe siya to spend in a given year. Okay. Ang mga programa ng OWWA, may livelihood nadescribe na po iyan. May scholarship at ito, parang sagot na rin ito sa pangalawang tanong vice kasi may scholarship which means hindi lang ito para sa mga distressed. The livelihood and scholarship programs as well as disability and death benefits, social benefits, ay para rin ho sa non-distressed or non-repatriated workers. But admittedly, we really help the repatriated and distressed workers first kasi sila ang pinakanangangailangan.

    VP LENI: So iyon ang sagot sa may nagtanong kasi mayroon po bang scholarship grant for dependents. Saka papano siguro mag-apply.

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Yes. Tatlo in a nutshell, tatlo ang scholarship programs ng OWWA. Una ay iyong para sa mahuhusay na anak ng OFWs. Usually 80% ng GPA kailangan magtest sa DOST, entrance exam. At we will shoulder Php 60,000 a year. At iyon ang scholarship niya, college. The good news is, again, ang OWWA Board through Sec. Bello ay ginawang, inincrease ang coverage. Ngayon hindi kailangang starting freshman. Puwede sa kalagitnaan ng kolehiyo sasagutin namin. Iyong mga nawalan ng trabaho, o kinapos sa budget etc sa kolehiyo, sasagutin namin iyon midway.

    VP LENI: So papano sila mag-apply?

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Mag-apply sila through a nearest OWWA office. Sabi ko nga doon sa mobile app, may electronic form doon na puwedeng isubmit.

    VP LENI: So dapat irekomenda natin sa mga OWWA members na idownload nila ang OWWA app kasi iyon ang makakabilis ng lahat.

    ATTY. HANS LEO CACDAC: OWWA mobile phone app through Google Play. Android pa lamang po, we’re still working on the iOS. The other scholarship program is the ODSP, this is my favorite actually, my personal favorite. Kasi ito scholarship program sa mga lower income OFWs. Dati $400 USD per month ang salary threshold, ngayon, again inexpand ng OWWA Board, ginawang $600 USD per month. Meaning mas maraming makakapasok ng kanilang anak, one dependent bilang OWWA scholar, Php 20,000 a year ang scholarship. College din ito. There is a third scholarship program for skills, ang skills employment scholarship program. And ito for hindi college pero voc-tech. So an OFW dependent, voc-tech Php 14,5000 ang puwede namin, a year.

    ELY: Pero Atty. iyong papasok sila sa, di ba may scholarship nga ang gobyerno, mga SUCs. So puwede pa rin?

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Puwede pa rin. In fact, I would highly recommend na SUC. Bakit? Kasi kung SUC libre, so we will still give the Php 60,000 o Php 20,000 as the case may be as an allowance for their day-to-day expense.

    VP LENI: Ayon. Nasagot po ang mga tanong sa scholarship. Ito pa. Mayroon dito Atty. Hans, ito 60 na daw siya, 60 years old na siya, magreretire na. More than 25 years na daw siya nagbabayad sa OWWA. Pag-uwi niya daw ano daw kaya ang benefits na puwedeng para sa kanila galing sa OWWA.

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Sa ngayon the best that we could have is the rebate system, which is up and coming. So abangan nalang po ang debate. Ang reintegration program, kung mayroon siyang reintegration o business ideas, puwede rin po doon. But admittedly wala hong stiktong, wala hong retirement program ang OWWA which we were also looking into at the moment. Iyon ang kulang.

    VP LENI: Oo sana mayroon. Kasi iyong mga matatagal na nagtrabaho, marami pa naman sa ating mga OFWs na halos lahat na suweldo pinapadala sa pamilya. So wala talaga nase-save. Kung ang pamilya hindi nagsesave, wala akong nasesave, paguwi niya, wala na. Ubos na ang kanyang pinagtrabahuhan. So siguro nga Atty. Hans, mas mabuting pag-isipan din ang retirement program. May dalawang tanong Atty. Hans galing sa Hong Kong. Ang isa ang problema niya kasi 19780-1995 daw nagtrabaho siya sa Hong Kong, pero nawala na ang kanyang mga papeles. Papano daw po kaya siya makakahingi ng rebate kasi naghulog siya ng naghulog sa OWWA. Ngayon daw kasi, PWD na siya at saka senior citizen na, so paano daw siya makakahingi ng tulong?

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Okay so sa rebate lang ho ay walang problema kahit wala ang papeles kasi may database naman kami. So as long as you’re in the database, o kahit kung wala man sa database there are other ways naman to prove na one was an OFW, puwede rin icheck actually sa Hong Kong authorities. So marami namang kaparaanan, so gagawan natin ng paraan.

    ELY: Pero kahit naka 1 year lang po puwede na may rebate?

    VP LENI, ATTY. HANS LEO CACDAC: Hindi 10 years.

    ELY: Hindi kasi baka, linawin po natin kasi baka sabihin, naku minsan akong nag-ano, nag-OFW. So at least 10 years po ang minumum.

    VP LENI: At least 10 years naghulog.

    ATTY. HANS LEO CACDAC: At saka hindi nag-avail ng program.

    VP LENI: Oo kasi kung nag-avail ng program, hindi siya entitled to rebate.

    ELY: Okay maliwanag po iyan.

    VP LENI: At mayroon pang isang interesting na tanong Atty. Hans mula sa Hong Kong. Naghihintay daw sila noong prinomise na culinary training. Hindi ko alam kung mayroong ganoon. Kailan daw ba iyon mangyayari. Hindi ko alam kung OWWA ang nagpromise sa kanila, pero naghihintay daw sila ng culinary training.

    ATTY. HANS LEO CACDAC: We will check, malamang involved din ang ating OWWA welfare officer doon. We will check doon sa ating labor office, ang labor attache sa Hong Kong. Actually he will be here next week, mayroong labor attache’s conference next week so we’ll ask him.

    VP LENI: Okay iyon po. Marami tayong tagapakinig na taga Hong Kong. Ito Atty. Hans, actually ito pareho sila nasa labas, nandito sila sa istasyon natin ngayon. Medyo similar ang kanilang problema. Ang isa ang sabi niya, pinsan pala, pumasok daw sa Abu Dhabi bilang tourist pero nagtrabaho. Pero habang nandoon, naaksidente at gusto na daw umuwi. Ano kaya ang ma-advise natin sa kanila?

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Ang ma-advise ko po ay dumulog sa ating labor attache o kaya sa aking Facebook page o Twitter page, email owwa.cacdac@gmail.com. Tutulungan po natin siya. Recently nagbigay sa atin ng pondo si Sec. Bello in a sense na kahit na hindi OWWA member, puwede natin tulungan. May DOLE fund kasi for repatriation so una puwede natin siya mapauwi. And as for the medical, puwede din ho natin gawan ng paraan.

    VP LENI: Siguro tulong din natin ka Ely, pati sa Facebook page namin ibigay namin ang mga links sa Facebook page din ni Atty. Hans, para doon makacontact sila. Ang isa Atty. Hans sabi niya ang asawa niya, nandiyan siya sa labas, ang asawa niyang lalaki nagtatrabaho siya sa Jeddah. Tatlong buwan na siya nagtatrabaho doon, walang working visa pero nagnanais na rin makauwi.

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Puwedeng puwede hong tulungan iyan vice. Ang tingin ko sa nangyari sa kanya, pumasok siya ng ligal, pero siguro napaso ang visa niya so ngayon ay work permit. So ngayon wala na siyang status doon na ligal, so puwede po natin siyang tulungan na gawan ng paraan makauwi. Marami na rin hong napauwi natin in the last year na ganoong klaseng sitwasyon.

    ELY: May tanong lang sa atin. Good morning Madame Vice President ang father ko po 25 years sa Saudi hanggang namatay walang nakuha sa OWWA. Ganoon ba pag namatay may puwede makuha?

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Opo opo. May death benefit po tayo ngayon na puwedeng ibigay.

    VP LENI: Ano ang puwede i-advise natin na puwede niyang gawin?

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Puwedeng dumulog sa una kung may labor office sa Riyadh siya o Jeddah o Alcubar. The other one is natatanaw ko ang kanyang cellphone number, kukunin ko nalang po ang kanyang cellphone number and we will contact her.

    VP LENI: Mag-expect nalang po kayo. Tatawagan kayo ng OWWA para mabigyan kayo ng instructions kung ano ang puwedeng gawin. Mayroon pa dito, siya daw ay isang miyembro ng OWWA, pero naoperahan siya mayroon daw bang makukuhang benepisyo?

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Kung ikaw ay, mayroon ho tayo ngayong disability benefit. So iyan po ang isang dagdag na benepisyo na ipinasa ng OWWA board recently. And itong disability benefit in fact even applies to inactive members. Dalawa ho kasi ang klase ng OWWA members. Ang updated ang contribution, active; at iyong hindi naka-update ng contribution pero nagbayad in the past, inactive. Puwede po nating tulungan. So once again we can get the cellphone number. But the second answer vice is mayroon tayong OWWA help-med plus program for those with dreaded diseases, may listahan ng dreaded diseases. On top of the PhilHealth benefit, bibigyan natin ng Php 50,000 basta’t dreaded disease po.

    ELY: Opo. Okay so iyon ho. At may mga nagkocomment din, mukhang may reklamo sila sa POLO sa Jeddah adminstrator. Hindi daw po matawagan, iyon ang reklamo. May message po dito sa atin, siguro ipapacheck po.

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Opo siguro po patitingnan natin. Siguro po pasensya na po kung ganoon ang nangyari. In fairness, masigasig po ang ating POLO sa Jeddah at ang mga tauhan natin doon, but we will of course look into these matters ma’am para makaserbisyo tayo.

    VP LENI: Mayroon din dito very general lang Hans ang tanong, ano po ba ang mga puwedeng claims ng mga repatriated from Saudi.

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Ang repatriated from Saudi ang pinakabenefit nila is ang livelihood na bigay na iyon. Ngayon ang sa claims, kung ito ay parang alam ko ang tinutumbok ng tanong, tinutulungan namin kasi ang mga narepatriate over the last year around 9,000 of them, at may claims pa sila doon. Ang mga unpaid salaries nila. So una is of course we are coordinating with the labor, Philippine Embassy sa Saudi para mapabilis ang desisyon ng korte o ng ministry of labor doon. But also mayroon tayong binibigay na cash advance. Recently galing ho kaming Marawi, ang OWWA board nagpunta sa Marawi, and among others pinagpasyahan ng OWWA board na magkaroon ng cash advance. Tutulungan natin ang mga naghihintay ng claims basta ma-establish ng embassy, mavalidate ng embassy na may legitimate claims sila, we can give 10% of that claims, we can give as cash advance.

    VP LENI: So iyon, papano sila magaavail? Sa opisina din ng OWWA?

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Opo, puwede sila magapply sa OWWA offices nationwide, every region mayroong OWWA office.

    VP LENI: Ayon. Sige. Ito ka Ely napakaraming tanong pero karamihan paulit-ulit. At talagang iyong, marami talagang tanong Atty. Hans, tungkol sa rebates. Kaya ulitin lang natin, ang entitled po sa rebates iyong naka 10 years na na hulog, na hindi pa nag-avail ng benefits. Tapos ito po aasahan ninyo next year. Mga first quarter of next year kasi mayroon pa pong kinocomply ang OWWA tungkol sa pag-advise ng actuarial. Ang tungkol sa livelihood marami din Atty. Hans nagtatanong, ito po ang sinasabi na natin kanina, mayroon pong dalawang programa, pero may inaaral pong pangatlo. Ang dalawang programa ang isa grant, hindi siya utang, tulong talaga siya hanggang Php 20,000. Pero ito kailangan ninyong maprove na gagamitin siya sa negosyo. Pangalawa, from Php 100,000 to Php 2 million pero ito ay isang loan with collateral. Sabi ni Atty. Hans ang pangatlong pinag-aaralan iyong sa gitna ng dalawa. Mga Php 50,000-Php 100,000 na no collateral pero iyan ay hindi pa available ngayon kasi pinag-aaralan pa. Ayon. Tapos ang mga medical benefits, siguro po narinig niyo na din. Ang ating ikocontact talaga ang nearest OWWA office sa atin. Kaya ang advise din po ni Atty. Hans, kung puwedeng lahat ng OWWA members natin idownload ang OWWA app para mas mabilis ang lahat na kailangan nilang information nandoon na. Mayroon ding mga link na din para sa mga application for benefits. Ang nag-email po sa atin tungkol sa namatay na tatay, ibibigay namin ang number ninyo kay Atty. Hans. Kinukuha na kasi malaki ang detalye. Ito ka Ely, sayang ang daming pang pumapasok na questions pero kulang na tayo sa oras.

    ELY: Siguro ma’am itanong nalang natin dahil Desyembre, baka mayroon po silang additional, may mga programa po sila ngayon para po sa mga OFW na uuwi tuwing Desyembre po ito di ba?

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Yes. Ang mga pauwi pong OFWs sinasalubong iyan traditionally ng ating Pangulo at Kalihim ng Pag-gawa so the President and Sec. Bello sa airport sasalubungin bibigyan sila ng cheer, Christmas cheer so to speak. And then this coming week mayroon tayong Model OFW Family of the Year awards. Once again the President will give the award to the model, the outstanding OFW families.

    VP LENI: Mayroon lang isang pahabol ka Ely, mayroon daw siyang kaibigan na 3 years na sa Malaysia. Nagkasakit, naospital, namatay. Binalik na yata dito. Pero ang tanong niya, mayroon daw po bang makukuhang benefits ang family niya.

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Okay. Mayroon ho tayong death benefit. Nakikiisa ho kami sa pamilya sa pagkamatay ng mahal nila sa buhay. So mayroon ho tayong death benefit na maaring ibigay, whether active o inactive member. So suggestion ko po ay dumulog nalang sa amin. Siguro Vice if we could get also the contact info of that person.

    VP LENI: So nagemail po sa atin ang advise po ay dumulog kila Atty. Hans, kung mapadala po sana ang inyong number para ipasa din po namin kila Atty. Hans para ang OWWA na ang magkocontact sa inyo.

    ELY: O kaya ang hotline po sana ng OWWA na puwede pong tumugon sa mga tanong nila, saan sila puwede kumontact.

    ATTY. HANS LEO CACDAC: Oo ang hotline natin ay 551-1560. And of course mayroon tayong 0917-txtOWWA. And then nasa Facebook and Twitter din po kami.

    ELY: Okay kumpleto ho iyan. Kayo po ay sasagutin direkta mismo ng OWWA kung ano ang inyong kailangan.

    VP LENI: Siguro magpapasalamat na tayo ka Ely kasi wala na tayong oras. Sana sa mga susunod na araw matawagan pa din natin si Atty. Hans, pero napakabilis nitong sumagot sa tawag saka sa paghingi ng tulong. Alam mo ka Ely marami ding pumupunta sa opisina namin na OFW na humihingi ng tulong, isang tawag lang kay Atty. Hans aksyon agad. Kaya maraming salamat Atty. Hans. Salamat sa pagsama sa amin kahit Linggo at sa mabilis na pagtugon sa aming mga tawag sa inyo.

    ATTY. HANS LEO CACDAC: It’s an honor po. Sa uulitin po.

    [END OF GAP 2]

    VP LENI: Ito ka Ely ang bisita natin ngayon at ififeature natin na Istorya ng Pag-asa napakainspiring ng kuwento niya ka Ely. Isang batang-bata pa na talagang kailangang ipagmalaki nating lahat. Siya si Ida Anita del Mundo. Magandang umaga sa iyo, Ida. Alam mo ka Ely ito si Ida galing sa pamilya na mga artists talaga. Ano siya, ngayon ay miyembro siya ng Manila Symphony Orchestra, at Travel Writer din siya ka Ely sa Philippine Star. Pero ang tatay niya ka Ely hindi ko alam kung tama ang pagpronounce ko, Claudwaldo del Mundo Jr. Alam mo ka Ely siya ang screenwriter at saka director. Ito panahon natin ito. Kung naalala mo ka Ely Sineng Batch 81, ano ito kilalang-kilalang sine. Tapos iyong Bayaning 3rd World, ito talagang pinilahan namin ito. Saka iyong Kakaba-kaba ka ba. Saka iyong Maynila sa mga Kuko ng Liwanag. Lahat iyon, ang screenwriter at director ang tatay ni Ida.

    IDA DEL MUNDO: Screenwriter po.

    VP LENI: Screenwriter, kaya noong binabasa ko ito, sabi ko kaya pala. Kaya pala si Ida ay napakahusay kasi nanggaling din sa iyong tatay ay artist din, ang lolo ay writer din. Di ba ano siya, mayroon pa siyang mga komiks?

    IDA DEL MUNDO: Opo siya po ang writer ng Prinsipe Amante.

    VP LENI: Ayon. Pero ito siguro ka Ely iyon ang, iba ang achievements ng lolo, iba ang achievements ng tatay, pero si Ida on her own talagang napakarami ring achievements. At iyong isang napakainteresante Ida, gumawa ka ng isang movie tungkol sa buhay ng mga T’boli sa Lake Sebu sa South Cotabato. Ito ka Ely, tapos ang kakaiba nito kasi, tama ba na ang entire movie ano siya, ang ginamit na dialect ang dialect talaga ng mga T’boli?

    IDA DEL MUNDO: Yes it’s the first full-length film in the T’boli language po.

    VP LENI: Papano ipronounce ang title niya?

    IDA DEL MUNDO: K’na the Dreamweaver po.

    VP LENI: Akala ko kina, kaya hindi ko na agad sinabi. K’na the Dreamweaver. Ito ano ang nag-udyok sa iyo para gumawa ng isang film tungkol sa kanila.

    IDA DEL MUNDO: Ang first time ko po na na-encounter ang T’boli people was sa journalist, with Philippine Star nga po. Nakilala ko sila during the T’nalak Festival pero ano lang iyon, parang sa surface lang. Maganda ang T’nalak which is their weaving. But long story short, during that same trip nastranded po kami sa gitna ng mountain.

    VP LENI: Ano ito, doon na sa Lake Sebu?

    IDA DEL MUNDO: Doon po sa Lake Sebu. And then, most T’boli’s are very modern already pero itong particular village in the middle of the mountain kung saan kami nastranded, walang tubig, walang kuryente tapos umuulan kaya hindi kami makaakyat sa City. So we spent the night there, and while we were there, ang isa nilang elder biglang nagumpisang tumugtog ng hgelong nila. Hgelong parang string instrument po and then nagsama-sama sila, nagkantahan, nagsayawan so hindi po siya parang palabas na nakikita natin pagturista pero naramdaman ko doon na may pagwelcome sila sa amin doon sa community. So nagkaroon talaga ako ng connection sa T’boli people. And then when I got home, hindi maalis sa akin ang experience na iyon so pinagiisipan ko kung ano ang pinakamagandang paraan na mapakita ang kultura nila na kasama ang visual and then kasama ang music and dance and their language. So the best way to capture all of that is through film.

    VP LENI: Anong gustong sabihin ng K’na.

    IDA DEL MUNDO: Ang K’na po iyon ang name ng main character, but it’s also, it also means dream in the T’boli language.

    VP LENI: Tapos bakit the Dreamweaver?

    IDA DEL MUNDO: Ang paniniwala kasi ng mga T’boli may mga special women in their indigenous group na binibigyan ng dreams, so blessing po ang mga dreams sa kanila ng Abaca god. And then ang dreams na iyon nagiging pattern ng t’nalak fabric so it’s very sacred to them.

    VP LENI: Kasi ito fan din ako ng t’nalak. In fact mayroon akong konti na damit na talagang t’nalak, ito very intricate, very intricate ang mga designs nila. Parang ano talaga, mamamangha ka pag nakita mo kasi iisipin mo kung pano, paano nila nadesign ang ganoon ka-intricate na design. Ako very curiious ako na kung shinoot ang film na entirely in their language, so gusto sabihin natuto ka.

    IDA DEL MUNDO: Mga words lang po. I wrote the script in English, and then, I worked with the cultural consultant tapos sila ang nagtranslate. So may mga words lang ako na alam, pero ang hirap po talaga ng language nila.

    VP LENI: Gaano mo katagal shinoot ang film?

    IDA DEL MUNDO: Ang actual shooting is just 12 days.

    VP LENI: So 12 days nandoon ka.

    IDA DEL MUNDO: Pero before that nag-iimerse po kami, at saka research, and then we get to know the community. Kung pagsasama-samahin po iyon mga 1 month or 2.

    VP LENI: So talagang nagbabad ka doon?

    IDA DEL MUNDO: Not as much as I would like pero opo, nag-ano din kami doon.

    VP LENI: Pero ito very interesting kasi di ba ako I can’t wait to watch the movie. Ito mayroon siyang subtitles na English. Tapos saan siya unang ipapalabas?

    IDA DEL MUNDO: Napalabas na po siya, actually 2014. Sa Cinemalaya po siya napalabas.

    VP LENI: Pero commercially hindi?

    IDA DEL MUNDO: Comercially hindi kasi po usually mga indie film mga special screening, so Cinemalaya po ang first.

    VP LENI: Wala bang chance na ipalabas siya uli?

    IDA DEL MUNDO: Actually gusto ko nga pong imbitahin kung mayroon po kayong mga viewers na nanonood sa the Netherlands, ipapalabas po siya sa the Netherlands sa December 8.

    VP LENI: Mayroon. Mayroon parati sa aming nagcocomment na taga Netherlands. Kung nandiyan po kayo sa December. Saan ito?

    IDA DEL MUNDO: Sa Utrecht, Netherlands. Kasama po siya sa ASEAN Film Festival.

    VP LENI: So pupunta ka doon?

    IDA DEL MUNDO: HIndi po.

    VP LENI: Pero dito sa Pilipinas wala bang chance na puwede mapanood?

    IDA DEL MUNDO: Usually nag-aarrange po kami ng mga special screenings sa mga schools, even if its 3 years, around 3 years na po ang film, gusto namin marami pang makanood so.

    VP LENI: At saka ang theme naman niya kasi, hindi naman lumilipas kasi very educational tungkol sa T’boli tribe.

    IDA DEL MUNDO: Ang gusto ko po talaga mas maraming makanood ng film para matuto sila tungkol sa culture ng T’boli people na kultura din po natin bilang Pilipino.

    VP LENI: Aside from itong K’na, mayroon ka bang ginawa na o gagawin pa lang na ibang films?

    IDA DEL MUNDO: Mayroon po. Mayroon po akong documentary na pinalabas last year tungkol sa Manila Symphony Orchestra. And then next year, nagpaplano po kaming gumawa ng full length film ulit tungkol naman sa ballet, comedy siya na ballet. And it’s about accepting your body, accepting yourself as young women.

    VP LENI: Ito until now active member ka pa ba ng Manila Symphony Orchestra.

    IDA DEL MUNDO: Opo kasama pa rin po ako sa Manila Symphony Orchestra, actually may concert po kami sa December 9 and 10 naman.

    VP LENI: Busy. Ano ang instrument na hawak mo?

    IDA DEL MUNDO: Violin po.

    VP LENI: Pero kasi sa sinasabi mo, ano nga iyong stringed instrument ng T’boli.

    IDA DEL MUNDO: Hgelong para siyang guitar pero two strings lang.

    VP LENI: HIndi ka natuto?

    IDA DEL MUNDO: Hindi, mahirap po siya. Natry ko pero mahirap talaga.

    VP LENI: Ito ka Ely bihira lang kasi. Bihira lang ang mga bata na nagkakaroon ng parang very deep interest sa kultura natin. At gumagawa ng mga bagay para lalong ipropagate ito. Kaya sinasabi natin na very inspiring si Ida kasi karamihan kasi Ida pag sinabing culture, parang mas matatanda ang associated kaya parang napaka-refreshing na mayroong bata na katulad mo na nagtetake ng interest. Sana mas marami ka pang gawin na similar doon sa K’na.

    IDA DEL MUNDO: Opo kaya po hopefully dahil modern platform po ang film, mas maraming younger people ang maging interested at inspired sa indigenous culture po natin.

    VP LENI: Ito ka Ely kaya iniimbita natin ang dad ni Ida na tulungan kami doon sa short film festival ng Istorya ng Pag-asa. Kasi ang napansin namin Ida ang mga bata parang mas interesado sila sa napapanood, more than anything else. Sabi namin we’ll bring Istorya ng Pag-asa a step further para mas lalo itong ipromote. Pero Ida, tunay na Istorya ng Pag-asa ka at sana marami ka pang mahawa na mga bata na nagkakaroon ng interes na ipropagate ang ating kultura at gumagawa talaga ng paraan para ipropagate ito. Kaya maraming maraming salamat sa iyo sa pagiging inspirasyon sa amin lahat.

    ELY: Maraming salamat po. Salamat Ida ha.

    VP LENI: Ito ka Ely bago lang tayo magtapos, gusto lang natin muling ipromote ang ating Istorya ng Pag-asa short film festival. Open na po for the acceptance of entries. Ang atin pong, pinapakita sa FB live ang ating poster tungkol dito pero sana po bisitahin niyo ang FB page ng Istorya ng Pag-asa o kahit po sa vpleni.com mayroon pong link doon sa Istorya ng Pag-asa. Lahat pong interesado, kahit first time na filmmaker, dapat kunan natin na adviser si Ida, at sa mga kabataan na magsubmit ng 3-5 minute film tungkol sa mga Istorya ng Pag-asa natin. Ulitin ko lang ka Ely, ang Istorya ng Pag-asa, istorya siya ng ordinaryong Pilipino na nagdaan ng matitinding pagsubok pero nalampasan ito.

    ELY: Okay mga kasama bago tayo magtapos, kasi may natatanggap kami na mga reaksyon ito, at pahayag po sa ating mga kababayan may mga nangangamba sa ating mga kababayan tungkol po dito sa dengue vaccine. Bagamat ngayon pinatigil na po ni Sec. Duque, kasi noong nakaraang administrasyon ipinatupad iyan tapos ipinatigil, tapos matapos ang dalawang buwan itinuloy. Tapos ngayon naman may mga pangamba, so ano ang pahayag niyo rito at siyempre iyong mga magulang na naturukan po ng bakuna sila po ay nangangamba.

    VP LENI: Ito kasi ka Ely, siguro balikan natin ang kuwento, ito ang nalalaman natin puwedeng hindi pa kumpleto ang datos kasi talagang kinakalap din natin. Ito parang ang vaccine na ito, ito ang parang iyong Sanofi. Ang Sanofi ay isang pharmaceutical company, sila ang nagmanufacture ng vaccine na ito, pero sa aking pagkakaalam parang endorsed ito ng WHO, ang World Health Organization. At kung tama ang pagkakaalam ko dahil sa endorsement ng WHO, nirekomenda din ito ng ating pamahalaan. Noong nakaraang administrasyon ang alam ko si, hindi ko sigurado kung sino ang…

    ELY: Sec. Janette Garin.

    VP LENI: Sec. Janette Garin ang secretary noon. Inendorse ito at nagkaroon nga ng vaccination. Ito ang…

    ELY: Tapos noong pumasok po ang Duterte administration, ipinatigil, pinareview po yata ni dating Secretary, pero after 2 months, pina-implement uli.

    VP LENI: Ang kuwento kung tama ang pagkakaintindi ko ka Ely, noong time ng si Sec. Garin pa ang health secretary, parang 421,000—4,000 yata, parang 4,700 plus ang nabakunahan. Tapos pinatigil ito, pero parang August, September, October niresume ito ngayong administrasyon na ni Pangulong Duterte under kay Sec. Paulyn Ubial. Mayroon ulit another 4,200 something na nabakunahan. So all in all, hindi lang yata 7,000 ka Ely parang 8,000 plus ang nabakuhana lahat. Ito iba-iba kasi ang reports. Kailangan pa nating siguraduhin ka Ely, pero ito kailangang masusing pag-aralan. At panagutin ang dapat managot. Unang-unang ang Sanofi kasi sila ang pharmaceutical company, tapos tingnan kung ano ang pasunod-sunod talaga na nangyari bakit ba inendorse ito ng pamahalaan. Tama ba ang sinasabi na mayroon na itong endorsement from WHO? Kasi kung mayroon itong endorsement from WHO palagay ko pati WHO kailangang sagutin din ang paratang at pinakamahalaga na magkaroon talaga ng kasagutan kung ano ang epekto nito kasi ang mga batang, ang mga magulang ng mga batang nabakunahan, kung ikaw din ang magulang siyempre mag-aalala ka. Kaya kailangan nila ano ba ang kailangan nilang gawin kung talagang mayroon nitong masamang parang masamang epekto, ano ba ang puwedeng gawin para maligtas naman ang kanilang mga anak. Kasi alam natin na ang dengue nakakatakot, napakarami na mga bata natin ang naging biktima nito. Hindi lang mga bata pati matatanda. At mayroong mga buhay na nabuwis dahil sa dengue. Kung anak mo naman talaga ang nabakunahan ng ganoon tapos mayroong ganoong report talagang mag-aalala ka. Kaya tingin ko as soon as possible kailangan magkaroon ito ng kasagutan. Ayon nga, ano ang dapat gawin tapos ang mga nagkasala kailangan panagutin.

    ELY: Opo. Maraming salamat po. Hanggang sa susunod po na Linggo dito sa ating programa.

    – 30 –

    Posted in Transcripts on Dec 02, 2017