This website adopts the Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 2.0) as the accessibility standard for all its related web development and services. WCAG 2.0 is also an international standard, ISO 40500. This certifies it as a stable and referenceable technical standard.

WCAG 2.0 contains 12 guidelines organized under 4 principles: Perceivable, Operable, Understandable, and Robust (POUR for short). There are testable success criteria for each guideline. Compliance to these criteria is measured in three levels: A, AA, or AAA. A guide to understanding and implementing Web Content Accessibility Guidelines 2.0 is available at: https://www.w3.org/TR/UNDERSTANDING-WCAG20/

Accessibility Features

Shortcut Keys Combination Activation Combination keys used for each browser.

  • Chrome for Linux press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • Chrome for Windows press (Alt+shortcut_key)
  • For Firefox press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • For Internet Explorer press (Alt+Shift+shortcut_key) then press (enter)
  • On Mac OS press (Ctrl+Opt+shortcut_key)
  • Accessibility Statement (Combination + 0): Statement page that will show the available accessibility keys.
  • Home Page (Combination + H): Accessibility key for redirecting to homepage.
  • Main Content (Combination + R): Shortcut for viewing the content section of the current page.
  • FAQ (Combination + Q): Shortcut for FAQ page.
  • Contact (Combination + C): Shortcut for contact page or form inquiries.
  • Feedback (Combination + K): Shortcut for feedback page.
  • Site Map (Combination + M): Shortcut for site map (footer agency) section of the page.
  • Search (Combination + S): Shortcut for search page.
  • Click anywhere outside the dialog box to close this dialog box.

    BISErbisyong LENI – Episode 98

    ELY: Magandang umaga, Pilipinas—Luzon, Visayas, at Mindanao! Isa na namang edisyon ng BISErbisyong LENI dito po sa RMN. Ngayon po ay araw ng Linggo, March 24, 2019. Mga kasama, ako pa rin ho ang inyong radyoman, Ely Saludar, at makakasama po natin dito sa ating studio ang opisyal po na tagapagsalita ng Bise Presidente ng Republika ng Pilipinas, si Atty. Barry Gutierrez. Attorney, good morning sa inyo.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Good morning, Ka Ely, at magandang umaga din sa lahat ng ating mga taga-subaybay.

    ELY: Opo. At ang ating Bise Presidente ay kasalukuyang nasa Naga, ano.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo.

    ELY: At mayroon ho siyang mga importante na aktibidad doon at siyempre dito po sa Metro Manila, grabe ngayon, ano. Para po sa ating mga kababayan, nako, kung dadaan ho kayo ng EDSA, nako, iwas iwas ho dahil diyan ho ay— Na-traffic ka rin ba, Attorney?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo, mukhang pareho tayong na-traffic, Ka Ely. [chuckles]

    ELY: Grabe ho, ano. Parang naisip ko parang anarkiya ho. Ito ho, hindi ho natin ito tinututulan kung ano man iyong kanilang ipinaglalaban at pinananawagan sa ating pamahalaan at kasi may kaniya-kaniya silang interes dito. Pero ako, partner, Attorney, dito sa nakikita ko rito, siguro magiging bukas sa kaisipan sa lahat na kapag ganiyan may mga panukalang batas, dapat—kaya nga may tinatawag na public hearing eh, ‘di ba, sa bawat komite. Dapat siguro binabantayan nila kung ayaw nila sa panukalang batas na iyan, ‘di ba.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo, tingin ko nga mas madali sana at mas maayos iyong magiging proseso kung habang pinag-uusapan pa lang ito, napaabot na iyong mga ganiyang mga sentimyento sa ating mga mambabatas. Kasi siyempre ngayon, napirmahan na ng ating Presidente, mas mahirap na iyong magiging proseso niyan, ‘di ba?

    ELY: Okay, samantala, mga kasama, nasa linya po natin si Madam Vice President Leni Robredo para batiin po iyong ating mga listeners na nakikinig ngayon nationwide, worldwide, at para po sa ating mga kababayan diyan po sa RMN DYHP Cebu, sa DXCC Cagayan de Oro, sa DXDC Davao, at DWNX sa Naga. Magandang umaga po, Ma’am! Madam Vice President, good morning po sa inyo. Wala pa? Ay, wala pa. Okay, sandali lang ho, ah. At siguro para maipaabot din ng ating Bise Presidente iyong mga kaniyang aktibidad diyan sa Naga. So maraming isyu ngayon, Attorney, ano. Maya-maya pag-uusapan po natin iyan.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Pero grabe, kapag nagkuwento si VP Leni siguro tungkol dito sa schedule niya nitong nakaraang linggo, nako, maski tayo, Ka Ely, mapapagod siguro sa dami ng kaniyang mga naging ginawa.

    ELY: Ayan, okay na.

    VP LENI: Hello?

    ELY: Ayan, okay, mga kasama, nasa linya na po natin si Madam Vice President Leni Robredo para po bumati sa ating mga kababayan na nakikinig ngayon nationwide at sa iba’t ibang bahagi ng mundo na inaabot po ng ating broadcast. Ma’am, magandang umaga po sa inyo.

    VP LENI: Magandang umaga, Ka Ely. Magandang umaga, Attorney Barry—

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Good morning, Ma’am.

    VP LENI: At magandang umaga po sa lahat ng kasama natin ngayong umaga. Nandito ako ngayon sa Naga. Kahapon, umikot ako sa CamSur kasi mayroon akong mga pinuntahan na mga celebration ng Women’s Month kaya kahapon nandoon ako sa Calabanga, nandoon sa Goa, nandoon ako sa Tigaon.

    Pero ngayong umaga naman, actually, whole day ngayon, mayroon iyong opisina namin kasing programa dito sa Metro Naga na ang tawag namin, Omasenso pangkabuhayan. Ito iyong pagkabit natin ng mga farmers sa supply chain. May kausap tayo—tayo-tayo mismo iyong nag-organize ng mga restaurants, mga hotels, mga ospital. Kinakabit natin iyong mga farmers natin para maka-diretso silang deliver ng kanilang mga produce. Ito, ito, Ka Ely, Attorney Barry, ginagawa natin kasi iyong reklamo talaga ng mga magsasaka, nagga-grabe sila noong mga middlemen, iyong kumikita, iyong mga middlemen dahil wala silang access sa market. Ngayon, parang iyong programa natin ngayon, kinabit na natin sila doon sa asosasyon ng mga—iyong mga malalaking restaurants at saka hotels. Pero parang regularly, mayroon tayong capacity building para sa kanila. Mayroon tayong partnership with DTI, DA, at saka DAR, na iyon iyong tumutulong. Tapos ngayong araw, parang the whole day, ito iyong general assembly ng mga farmers kaya dapat sana Sunday nandiyan na ako kaya lang ito lang kasi iyong bakanteng araw ng mga magsasaka eh. So talagang ano na, in-extend na natin ng another day para makasama natin sila ngayong umaga. Kaya hindi din ako makakatagal, Ka Ely, at saka Attorney Barry, kasi paumpisa na—paumpisa na iyong event.

    ELY: Okay, so at least binati niyo ho iyong lahat na ating mga kababayan, pati iyong mga nasa abroad, Ma’am, na talagang nakasubaybay sa atin parati.

    VP LENI: Oo, at saka marami tayong… marami tayong mensahe sa mga kababayan natin na nasa abroad. Iyong after noong pumunta tayo, Ka Ely, sa Hong Kong, maraming nagme-message kaya kumusta ulit sa ating mga kababayan sa Hong Kong.

    ELY: Opo. Okay, sige po at alam ko, alam namin ni Attorney Barry abala ho kayo diyan. Pero noong nagdaang linggo, talagang grabe rin iyong schedule niyo.

    VP LENI: Oo, box-office hit. [laughs] Box-office hit iyong linggo pero ano naman, lalo na kapag ganitong oras, iyong March nagsasabay-sabay talaga iyong mga graduation, mga Women’s Month celebration. Tapos ngayon pa, dahil mag-eeleksyon, mas matindi din talaga iyong mga schedule sa mga… sa mga munisipyo. Marami masyadong activities kaya ano naman, lilipas din ito. Magno-normalize siguro ulit after the elections.

    ELY: At kinakailangan din siyempre iyong ating mga kababayan, ano, na siguro, mabigyan po ng sapat na kaalaman para maging matalino sa pagboto.

    VP LENI: Oo, actually, Ka Ely, iyan din iyong ginagawa ko—umiikot. Halimbawa noong Tuesday—ay, hindi—Wednesday, Thursday nasa Pangasinan ako. Pumunta ako sa pitong bayan at lungsod sa Pangasinan. Iyon talaga iyong… iyon talaga iyong ginagawa natin: pinapakilala, parang pinapaalala din sa mga kababayan natin na iyong eleksyon, hindi ito pagtulong sa kandidato, pero iyong eleksyon, ito iyong alam mo na pag-exercise ng kapangyarihan na pumili ng kung sino iyong magre-represent sa atin, at kailangan, naaalala natin iyon para sineseryoso… sineseryoso iyong eleksyon. Iyong iba kasi, Ka Ely, parang iyong mindset talaga tutulungan iyong kandidato. Eh hindi eh. Parang iyong pagboto natin, pinipili natin kung sino iyong, ‘di ba, iyong kakatawan sa atin.

    ELY: Okay, sa Pangasinan, naaalala ko parang na-misquote pa yata kayo sa isang isyu, ‘di ba. [chuckles]

    VP LENI: Oo nga eh. Hindi naman. Actually dahil lang sa headline.

    ELY: Ah, ayon. Medyo ano, ganoon iyong style kasi eh. [chuckles]

    VP LENI: Kaya ayon, hindi bale na. Nangyayari talaga iyan. Kabahagi ng ating trabaho.

    ELY: Okay, Ma’am, so ano po ang inyong mensahe po sa ating mga listeners na nakikinig ho ngayon?

    VP LENI: Iyong sa atin lang, ulit, pasasalamat na linggo-linggo sinasamahan tayo. Pero pareho noong mensahe natin sa lahat ng pinupuntahan natin ngayon na napakahalaga ng eleksyon sa Mayo. Napakahalaga. Lalo na siguro, Ka Ely, noong senatorial elections kasi alam natin napakadaming mga polisiya ang ihahain at inaasahan natin na magkakaroon ng masusing debate sa Senado. Halimbawa… halimbawa iyong kuwestiyon kung iko-convert ba natin iyong form of government natin to Federalism, magkakaroon ba tayo ng charter change, ire-reimpose ba iyong death penalty, ilo-lower ba iyong minimum age of criminal liability. Parang napakadami. Napakadaming pag-uusapan na mahalaga iyong komposisyon ng Senado. Mahalaga dahil ang gusto natin hindi lang sila sunud-sunuran pero ang gusto natin sa bawat panukalang nakakarating sa kanila, pinaguusapan ng maayos.

    ELY: Ayon, opo. Okay, Ma’am, salamat po—

    VP LENI: Hindi na ako magtatagal kaya maraming salamat ulit, Attorney Barry and Ka Ely.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Sige, Ma’am.

    ELY: Okay. So talagang busy, ano, ngayong linggo.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo, grabe. Punong-puno talaga siya this week.

    ELY: At noong nakaraan ay talagang punong-puno na, mas lalong nadagdagan ngayon dahil sa kampanya.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo. Maraming biyahe kasing nasasama. Gaya nga noong sinabi niya, nagkataon na dahil Women’s Month, Marso, ang dami ring mga women’s events na dinadaluhan si VP dahil siyempre, siya ang pinakamataas na opisyal na babae sa ating bansa ngayon.

    ELY: Okay, so iyon ho, ano, mga kasama, ang ating Bise Presidente. Dapat nandito siya ngayong Sunday pero talagang napakarami po talagang mga aktibidad.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo nga eh.

    ELY: Ngayon naman ay pansamantalang nakapiling natin siya at nakapagbigay ng mensahe sa ating mga kababayan. [music break; end of Gap 1]

    [GAP 2] ELY: Oras po natin, 9:24 in the morning. Samantala, siguro bigyan natin ng kaunting ideya iyong ating mga kababayan, Attorney, at kayong naging bahagi rin ng mababang kapulungan ng Kongreso, naging kongresista. At siguro, iyong binabanggit kanina na naputol sa usapan natin, iyong—ito, batas na kasi ito eh.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo nga.

    ELY: Iyong malaking plaka—

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Kaya doble plaka, oo.

    ELY: ‘Di ba. Eh kasi iyong layunin ng batas, maganda naman. Ang sinasabi, para makita agad kasi madalas, ‘di ba, ginagamit sa mga krimen, iyong mga riding-in-tandem na iyan, ‘di ba. Iyon ang isa siguro sa mga pangunahing layunin ng batas. Pero dapat po kapag may mga ganiyang public hearing na tinatawag—‘di ba sa committee level pa lang, Attorney, ‘di ba, dapat imbitado na sila eh, iyong iba’t ibang mga sektor, mga stakeholders, ‘di ba?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo, pagkatapos ng first reading at na-return na sa committee, talagang mandato ng komite na magtawag ng public hearing at maimbitahan ang mga resource person.

    ELY: Yes, oo. So iyong mga ganiyan na sa tingin niyo apektado kayong sektor, huwag niyong balewalain. Eh kasi ngayon ang nangyayari, Attorney, kapag batas na, at saka ano, at saka magrereklamo.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Iyon nga, medyo mahirap—

    ELY: Mahirap maghabol. Ayon. Napakahaba ng proseso kasi kapag ipapa-repeal mo iyong batas. Eh nako, mahirap na iyan. Malabo na ang—

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Kasi kailangan dumaan ulit iyon sa buong proseso na magsisimula ulit ng panukala, dadaan ulit sa committee, so— eh ngayon, wala na. Hindi na in session ang ating Congress dahil eleksyon.

    ELY: Pero kung ako naman, bilang isang komentarista, halimbawa nandiyan na iyong batas, eh bakit mo agad ipare-repeal, eh subukan mo muna kasi nandiyan na eh.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Pero mukhang, tingin ko, ang reklamo ata ng mga ibang mga motorista dito, Ka Ely, hindi yata sila naimbita. Iyon ang kanilang kine-claim. Eh hindi ko alam kung totoo iyon o hindi. [chuckles]

    ELY: Eh sino ba ang chairman ng komiteng ito. Eh ewan ko, talagang… hindi, pero sa atin ang kadalasan sa ganiyan, ang daming mga batas na kapag hindi nagustuhan, biglang may mga magsasalita na hindi raw sila naimbita. Baka naman may ibang grupo na naimbitahan.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Baka iyong iba. Baka iyong iba hindi. O kaya, baka mamaya hindi nila—noong nakatanggap ng imbitasyon—hindi nila naintindihan ng buo kung tungkol saan ba ito. Minsan kasi nakakalusot ng ganoon-ganoon na lang iyong mga ganiyan.

    ELY: Okay, samantala sa ibang mga isyu na ating pag-uusapan, ito, Attorney, ano ba ang legal opinion mo rito dahil sa iyong withdrawal [sa] ICC?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Nako. [chuckles]

    ELY: Iyong withdrawal natin sa ICC at iyong binabanggit na pagsasampa rin ng kaso kay President Xi Jinping nila dating Ombudsman Conchita Carpio-Morales at—ano ba ito, mayroon ba itong ano? Dating Foreign Affairs Secretary, ano?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo, si Secretary Albert Del Rosario.

    ELY: Oo, so ano ba iyon, puwede bang lumusot iyon?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo, kasi, Ka Ely, ‘di ba naging effective iyong withdrawal natin sa ICC nitong nakaraang March 17 kasi one year to take effect iyong withdrawal. Pero malinaw mismo sa mga probisyon nitong Rome Statute of the International Criminal Court—iyong treaty na nagbuo nitong International Criminal Court—na kahit na miyembro ang isang bansa, kung iyong mga nireklamong mga aksyon ay nangyari noong sa panahon na siya pa ay miyembro, puwede pa itong i-hearing at aksyunan ng ICC. So ang ginagawang teyorya nila Secretary Del Rosario dito at ni dating Ombudsman Carpio-Morales ay nangyari itong mga aksyon ng Tsina sa West Philippine Sea habang miyembro tayo.

    ELY: So parang ganito, bibigyan—para mas madaling maintindihan din, ano, ng ating mga listeners—halimbawa, isang government official na ‘di ba, nagkaroon ng kasong katiwalian, tapos nawala na sa puwesto. So iyong kaso nandoon na sa Ombudsman, so magdidire-diretso iyon.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Diretso iyon kasi kahit natapos na iyong termino mo dahil ginawa mo iyon noong ikaw pa ay nakaupo, puwede ka pang habulin.

    ELY: So tama… tama iyon, Attorney, iyong paliwanag?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tama. Tama iyon. Eksakto. [laughs]

    ELY: Kasi baka sabihin, “Nako. Eh hindi naman na tayo miyembro eh.”

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Eksakto. Ang punto kasi doon, basta nangyari noong miyembro pa kayo, puwede pa iyon, ‘di ba?

    ELY: Ako nga, naguguluhan din ako. Sabi ng Pangulo, “Eh kahit pabitay pa nila ako…” ‘di ba, “Eh handa akong tanggapin.” Eh pero bakit tayo bumitaw?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo nga.

    ELY: ‘Di ba, kung wala ka namang kasalanan?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Actually bago tayo nag-withdraw, kasi nag-withdraw tayo March 2018, ‘di ba? Naaalala ko pa noon eh, in-announce ng ICC na magkakaroon siya ng preliminary examination, eh ang tapang pa ni President Duterte noon. Sabi niya, “Handa akong harapin iyan. Wala akong itatago.” Nagulat nga ako noong bigla-bigla na lang ang sunod na announcement eh magwi-withdraw na.

    ELY: Baka kasi may nagbulong, “Boss, delikado tayo diyan.” [laughs]

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Pero sa totoo lang, gaya nga noong nabanggit natin, kahit pa mag-withdraw [sa ICC], kung iyong mga alegasyon ay tungkol sa mga bagay na naganap noong miyembro pa tayo—hanggang March 16, 2019—pwede pa iyon.

    ELY: Kaya iyong ibang mga government official na nakasuhan po ng graft or kung ano mang kaso ng katiwalian o iba pa, halimbawa talagang nabira nang husto, tapos biglang magre-resign… Pero kaya lang ang katotohanan dito sa ating bansa, parang humuhupa na at hindi na naipu-pursige iyong kaso eh.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Iyon nga iyong mali, Ka Ely.

    ELY: Hindi ba, ganoon iyong nangyayari dito, Atty. Ibarra. Ikaw naman siguro nababalitaan mo, parang wala na iyong kasong ganoon.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo eh, ang malungkot kasi diyan, magpapalamig lang, eh tapos babalik pa eh [chuckles], dahil hindi nga nakasuhan. Iyon iyong kinaiba doon sa nawala ka lang sa puwesto, at nakasuhan ka at nakulong. Siyempre kapag nakulong ibang usapan na iyon, hindi ba. Pero kunwari magre-resign muna, magpapalamig muna, ganyan.

    ELY: Hindi, may iba nga may mga pending case pa eh.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Actually, sa totoo lang.

    ELY: Siguro maayos na mabago iyong sistema dito po sa ating bansa para tumino na ang bansa natin.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Ako, kung hindi talaga magkakaroon ng kultura na talagang hahabulin iyong mga umaabuso sa puwesto, eh hindi talaga titigil iyong abuso. Ako ang tinitignan ko lagi dito, halimbawa South Korea, eh dalawang president na yata nila iyong nakulong eh dahil sa korupsiyon. So hindi talaga pinapatawad pagdating sa abuso.

    ELY: Talagang ang dapat, iyong hustisya, iyong mabilis na proseso ng batas…

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Iyon ang talagang importante, kasi kapag nagtagal, nakakalimutan, nawawala iyong issue. At siyempre iyong mga nagrereklamo, nawawalan na rin ng loob, nawawala na rin iyong mga testigo, so wala na, kalimutan na lang.

    ELY: So iyan iyong tinatawag talaga, pero dapat iyong due process…

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tama.

    ELY: Iyong tamang proseso… Okay so attorney., marami pa tayong mga issue, ano pa bang mga gusto mong issue dito, ang dami—may tubig…

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Eh nabanggit ninyo kanina iyong admin case, at saka iyong criminal case. Ako nagtataka ako dito sa narco list na ni-release. Kasi hindi ba, naglabas si Pangulo ng narco list, eh naalala ko tinanong si VP Leni dito, ang sabi niya kung meron namang ebidensiya, dapat ituloy na sa aktwal na kaso.

    ELY: Kasuhan na talaga.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Kasuhan na, hindi ba? Eh nagulat ako, hindi naman finile-an ng criminal case, ang finile admin. Ang kakulangan sa admin kasi, sa dulo, tanggal lang sa puwesto. Pero kung talagang drugs ang krimen niyan, eh hindi ba dapat kulong iyan.

    ELY: Dapat nakakulong.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo, kasi kung talagang involved iyan, kahit naman wala sa puwesto iyan, pwede pa ring gumamit ng impluwensya iyan para gawin iyong mali.

    ELY: Ayon, tama. Dito nga may binabanggit din na itong si Mayor Sara eh bahala na raw iyong mga botante dito sa mga narco politicians. [laughter]

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Eh ako eh, mali iyong ganoon eh. Hindi ba, dapat talaga hindi lang usapin na tanggalin sa puwesto… Dapat una iyon, mawala sa puwesto. Pero dapat ang kasunod talaga, kung talagang merong kasalanan, merong malakas na ebidensiya, kasuhan at ikulong.

    ELY: Pero kung ako naman ang isa sa nag-e-endorso, halimbawa katulad noong si Mayor Sara, halimbawa, nasa narco list iyong isang narco politician na iyan, bakit ko i-e-endorso iyan?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Pero mayroon nga siyang picture na itinataas niya iyong kamay nung isang nasa listahan eh. [laughs]

    ELY: Hindi, pwedeng nandiyan ka sa listahan eh, narco politician ka pa eh, pwede namang bawiin ang endorsement eh.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Sana ganoon nga ang gawin.

    ELY: Pero nasa sa kanya iyon. Ako naman, opinion ko lang iyon.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo.

    ELY: Kasi hindi pwedeng ipabahala sa mga ano eh, sa mga botante. Kasi iba na attorney iyong mga botante ngayon, mawalang galang na po sa iba o sa karamihan, kadalasan ho talaga, masakit mang sabihin pero bobotante. Bale wala kasi puro tayo reklamo, tapos kapag eleksyon, nandito na pagkakataon mo na baguhin, iboto iyong tama, wala eh.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Dito papasok talaga iyong sinasabi ni VP, Ka Ely, na dapat talaga, bilang mga botante, eh meron talaga tayong responsibilidad na alamin, kilalanin iyong mga kandidatong ito, tingnan kung sino ba talaga ang babagay diyan sa posisyon na iyan. Hindi ba, kung sa Senado iyan…

    ELY: Sa Senado ba, ano ba ang mga kwalipikasyon para maging senador?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Naku, sa ano naman, sa Konstitusyon natin, napakababaw naman eh. Thirty-five years old, citizen of the Philippines, resident for ten years, registered voter. Iyon ang pinaka-basic, hindi ba.

    ELY: Ligal iyan. Pero bilang isang Pilipino, bilang isang botante, ano ba ang dapat na hanapin mo sa isang kandidato?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Eh dapat una mong intindihin, ano ba iyong trabaho na gagawin ng senador.

    ELY: Eto matanong ko lang. Ang trabaho ba ng senador eh kasama ba iyong pagkanta at pagsayaw diyan? [laughter]

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Sa pagkakaintindi ko Ka Ely, hindi eh. [laughs]

    ELY: Iyon ang ibinabandera eh. [laughs] Iyong dalawang kandidato ng administrasyon, hindi ko na babanggitin pero kilala ninyo naman, iyong mga kengkoy at mukhang payaso, hindi ba sa kampanya, pero umaatras naman sa debate.

    ATTY. BARRY: Iyon nga eh. Sa lahat ng mga na-attendan kong hearing, maging sa House man iyan o napanood sa Senado, iyon ang pinaka pangunahing ginagawa ng ating mga kinatawan eh sa Kongreso—magbigay ng talumpati, magdiskusyon, magdebate. Kasi siyempre, kayo iyong mga nagpapasa ng mga polisiya, batas.

    ELY: Tama, maganda doon masampolan na kung may ibubuga ba itong mga ito sa debate.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tama

    ELY: Kasi doon sa Senado makikipag-debate ka eh.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tama.

    ELY: Kaso ang ginawa ano eh, sumayaw, kumanta, nagpapatawa. Eh dapat sa mga comedy bar sila mag-apply [laughs]. Kasi hindi ba ang mga kandidato attorney, parang aplikante.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tama.

    ELY: Nag-a-apply ka sa mga botante. Kasi kadalasan ho, iyong ating mga botante, baligtad ah. Sila ang nag-a-apply sa atin at tayo rin ang nagpapasuweldo. Kasi minsan parang tayo pa ang nahihiya o ano. Hindi. Dapat sila ang magpakitang-gilas.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Kasi, tama iyon eh. Minsan feeling ko iyon iyong nakakalimutan. Kasi nga hindi nagiging akma iyong tinitignan ng mga botante sa pagboto sa mga kandidato doon sa magiging trabaho kapag nakaupo na. Parang ganito lang iyan eh. Kung nag-a-apply ka na driver at hindi ka marunong mag-drive, pero magaling kang kumanta, eh bakit ka naman kukuhaning driver? [chuckles]

    ELY: Tama.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Hindi ba [laughs]. Kung kukunin kang senador pero wala ka namang kakayahang maging bahagi ng isang maayos na usapan, hindi mo kayang mag-debate pero magaling kang kumanta, hindi ba, mag-apply ka na lang na singer. Iyon iyong direksyon noon.

    ELY: Ayon. Okay, oras na po natin 9:37 na po ng umaga. At magbuhat hindi po natin kasama sa ating studio si Vice President Leni ay meron pa rin tayo siyempre iyong Istorya ng Pag-asa mamaya, ano. Sino ba ang magiging guest natin?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Mayroon tayong dalawang napakabata pero napaka-accomplished na bisita mamaya, Ka Ely.

    ELY: So maya-maya ho iyan, ano… May reaksyon na pala ang Pangulo sa ICC kay President Xi Jinping, ano.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo, hindi raw maaapektuhan iyong relasyon ng Pilipinas at Tsina. [chuckles]

    ELY: Sabi nga ni dating Foreign Affairs Del Rosario, eh wine-welcome niya iyong tinatawag na thoughtful reply ng ating Pangulo. [chuckles]

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Si Secretary Albert, talagang matagal ko na ring kilala iyan. Talagang napakagalang at napakahusay na tao. Talagang gentleman na gentleman…

    ELY: At saka naiintindihan niya iyong sa issue ng ano, trabaho…

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tingin ko ang talagang importanteng malaman ng ating mga kababayan, iyong mga tagapakinig natin sa buong kasong ito ay isinampa ito ni dating Secretary Del Rosario at dating Ombudsman Conchita Carpio-Morales para itaguyod iyong karapatan ng ating mga mangingisda. Kasi ang sinasabi nila dito, dahil nga sa panghihimasok ng Tsina sa ating karagatan, nawawalan ng trabaho at naitataboy itong ating mga Pilipinong mangingisda. So hindi nila ginagawa ito para lang sa sarili nila. Ginagawa nila ito para protektahan iyong ating mga mangingisda. At natutuwa ako na kahit papaano, merong dalawang Pilipino na gumawa nito dahil matagal na nating pinupuna na ang daming nangyayaring balita, na itinataboy iyong ating mga fishermen, na kino-confiscate iyong kanilang mga nahuhuli, eh imbes na ipaglaban noong ibang mga opisyal natin, eh binibigyan pa ng katwiran itong ginagawa ng Chinese Coast Guard at Chinese Navy na ito. Mabuti naman ngayon kahit papaano, meron nang tumindig at pormal na nagsampa ng reklamo para ipaglaban ang karapatan nila.

    ELY: Pero idudugtong ko na diyan, Attorney, at dito binabanggit kasi, hindi ba parang utang tayo nang utang sa China, may binabanggit itong si Senior Associate Justice Antonio Carpio na itong posibilidad na baka kunin, mag-takeover ang China dito po sa mayamang ano, iyong gas na ano…

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Sa Reed Bank.

    ELY: Oo, kung sakaling ang Pilipinas ay hindi makabayad ng utang.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Mukhang ang pinagmumulan diyan ni…

    ELY: Ano kayang naging basehan diyan ni Justice?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Kung aalalahanin ninyo Ka Ely, noong nakaraang, siguro mga two or three weeks ago, nagkaroon na kasi ng paglabas noong ibang mga probisyon doon sa kontrata na pinirmahan ng Pilipinas sa China, tungkol nga dito sa funding sa Chico Dam project. At isa sa mga probisyon dito na medyo nakakabahala, sinasabi na kapag hindi tayo nakabayad, binibigyan ng kapangyarihan ang Tsina, kumbaga ginawang kolateral iyong mga ibang pag-aari ng gobyerno. So mukhang ang sinasabi ni Senior Associate Justice Carpio dito, kung hindi tayo makabayad, posibleng kunin dito iyong ating mga likas na yaman dito sa Reed Bank.

    ELY: So tamang-tama iyong isinampang kaso…

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo.

    ELY: …nila dating Secretary del Rosario at dating Ombudsman.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Kasi importanteng tindigan din ito. Pero tingin ko, kailangan ding patuloy iyong pagbabantay natin dito sa mga maraming kontrata na pinipirmahan sa Tsina. Kasi hindi naman ito unique sa atin. Marami nang ibang bansa na ganyan ang nangyari—nagtayo ang China ng airport, mamayang konti hindi nakabayad iyong ano, bigla-bigla China na ang may-ari… Sri Lanka.

    ELY: Sila na ang nagko-kontrol. Bagamat iyong lupa o kung anuman hindi nila maiuuwi sa China, pero sila nan agma-manage. So iyon po ang masaklap na pangyayari. So dito po attorney, maganda talagang idetalye, ilabas sa publiko iyong detalye ng kontrata.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tama, detalye talaga diyan…

    ELY: Kasi ako bilang taxpayer, eh iyong uutangin ng gobyerno kasama ako sa magbabayad niyan eh.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tama, tayo talaga magbabayad diyan.

    ELY: Dapat alam talaga natin iyong pinasok na kontrata, kasi tayo iyong magbabayad eh.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Pero ang nakakabahala talaga dito, itong mga… Kasi matagal naman na tayong umuutang. Lahat naman ng administrasyon umuutang. Pero mukhang bagong-bago ito probisyon na ito na kapag hindi nakabayad, imbes na dagdagan lang ng interes o kung anuman, pwedeng kumuha ng mga pag-aari ng estado mismo. Tingin ko iyon iyong ni-re-red flag ni Senior Associate Justice Carpio—na ito, hindi lang posibleng usapin na kapag hindi nakabayad ay magko-coumpound iyong interes, lalaki iyong utang, pero pwedeng kunin mismo iyong ating mga likas na yaman. Itong Reed Bank na ito, napakalaki ng gas deposit diyan ayon sa mga initial na survey. Bilyun-bilyong dolyar ang pinag-uusapan nating halaga dito ng natural gas. So kung tayo sana ang makakakuha noon, malaking benepisyo para sa ating ekonomiya, para sa ating bansa, pero ipagpapalit iyon para sa isang maliit na proyekto na kapag hindi mo nabayaran ay bigla-bigla na lang ay kukunin iyon.

    ELY: Para kang nagsangla ka ng ari-arian mo, na isinanla mo, hindi mo sigurado kung matutubos mo eh. Parang ganun eh.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Eksakto, sangla talaga ang katumbas nito.

    ELY: Eh buti sana kung hamabmbuhay sila diyan sa pwesto at pwede nating singilin. Anim na taon lang iyan eh. Tapos bahala na iyong susunod na administrayon, hindi ba? [chuckles] Kawawa naman tayong mga Pilipino. Nako mga kasama, dapat ngayon pa lang eh siguro agapan na ho natin iyan. Sabay-sabay tayong manawagan sa Malacanang na ilantad po sa publiko iyong lahat po ng detalye ng kontrata. Hindi natin sinasabi na masama, pero gusto nating malaman kung ano ang laman.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: At saka ipaliwanag nang buo sa ating mga kababayan.

    ELY: Kasi lahat tayo magbabayad niyan.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tama.

    ELY: Pati kaapu-apuhan natin may utang na. [music break]

    ELY: Oras na po natin 9:44 na po ng umaga. Maya-maya antabayanan ang Istorya ng Pag-asa. Samantala, dito sa isyu ng honesty. Katapatan. [chuckles]

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Ang walang kamatayang issue ng honesty.

    ELY: Ngayon medyo kumambiyo pero parang ang basa ko parang palusot lang.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo nga eh. Ako hindi ko maintindihan iyong huling bigkas ni Mayor Sara dito. Parang ang sinabi yata niya ay requirement daw ang honesty kapag ikaw ay nakaupo na, kapag ikaw ay opisyal na. Pero hindi daw siya requirement kapag ikaw ay kandidato. Parang hindi ko maintindihan iyon. Parang ang labo noon, hindi ba? [laughs]

    ELY: Kasi bago ka maging opisyal, halimbawa bago ka maging senador, kandidato ka muna.

    ATTY. BARRY: Tama. At hindi ba ang batayan natin kung magiging maayos na opisyal ito, nakikita natin habang siya ay kandidato pa lang, hindi ba. Iyon iyon eh.

    ELY: Ako rin naguluhan eh.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Actually nagugulat ako, Ka Ely na naging isyu pa ito sa eleksyon na ito eh. Ako sa akin, bata pa lang tayo tinuturo na sa atin ng ating mga magulang, ng ating mga guro na isa sa mga pinakaimportante na kailangan nating sundin ay maging honest. Huwag magsabi ng kasinungalingan. Pero ngaon parang pa-tambling tambling ang kung sinu-sino para i-justify na okay lang daw magsinungaling.

    ELY: Pero nagulat ako dito, at least nagsalita si dating Ombudsman Conchita Carpio-Morales na, hindi, nasa batas iyan.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Nasa konstitusyon, sa totoo lang.

    ELY: Nasa Konstitusyon… Kamag-anak po ng mister niya… na nasa ating Saligang Batas na dapat, ang isang opisyal ng gobyerno eh talagang dapat matapat.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tama. Sa akin naman, talaga namang logical iyon eh. Hindi ba ang talagang unang-una nating gustong makita sa ating mga opisyal ay nagsasabi ng totoo. Kasi kung hindi nagsasabi ng totoo eh hindi na natin alam kung talagang ginagawa nang maayos ang trabaho. Nagnanakaw, sasabihin, ay hindi. Hindi pa pala nagagawa ang trabaho, sasabihin nagawa na. Iyon ang kailangan nating unang hingin sa lahat ng ating lingkod-bayan.

    ELY: Siguro mamigay ka naman attorney ng lohika. [laughs] Hindi ko talaga maisip eh. Okay, so sandali lang ho, eto na papasok na ang ating Istorya ng Pag-asa. [music break; end of Gap 2]

    [GAP 3] ELY: Oras na po natin, 9:46 na po ng umaga. At siyempre ito hong Istorya ng Pag-asa ay ito’y pangunahing segment dito sa Biserbisyong Leni, at isa rin po ito sa pangunahing adbokasiya ng ating Bise Presidente na alam naman natin na ang Istorya ng Pag-asa talagang nagsisilbing ano ito, inspirasyon sa lahat po ng ating kababayan na ang iba hindi nila akalain na, “Naku nakayanan pa pala ito ng ating kapwa Pilipino.” Ayon, at siyempre ang iba naman nagiging matagumpay. Alam niyo ang pagiging matagumpay hindi lang dahil sa maraming pera, kasi maraming nagtagumpay dahil sa pagnanakaw eh [laughs].

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: [laughs] Sa tingin ko hindi tagumpay iyon, Ka Ely, itong dinaan sa pagnanakaw.

    ELY: Iyong iba nakulong pero nakalaya [laughs], eh ‘di tagumpay. [laughs]

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Naku. [laughs]

    ELY: Sige sige, dito na tayo sa Istorya ng Pag-asa.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Ang bisita natin ngayong umaga, Ka Ely, para sa ating Istorya ng Pag-asa segment, dalawang co-founder ng ImpactVille mobile app. Mamaya tatanungin natin sa kanila kung ano ang ImpactVille mobile app. Si Ginoong AR Angcos at Marc Constantino. So, welcome po sa inyong dalawa.

    AR ANGCOS: Magandang umaga po.

    ELY: Ayon, good morning. So paki-explain mo naman ito, ano ba itong ImpactVille mobile app.

    AR ANGCOS: Basically ang ImpactVille mobile app para siyang ano, kung alam ninyo ang Tinder?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Hindi, hindi naman alam iyan. [laughs]

    AR ANGCOS: Basically it’s a matching tool doon sa project initiator, iyong mga gumagawa ng proyekto at saka mga project supporters, iyong mga nagfa-fund. Kasi as of now di ba kapag kailangan mo ng pondo, may project ka may maganda kang idea, wala kang pondo, kailangan mo muna ng fund—so wala kang pupuntahan kung saan, mahirap, mahirap hanapin. Kung ikaw naman ang organization, sabihin natin CSR Program ka ng isang company, mayroon kang X number, mayroon kang 1 million for this year. Kailangan mo siya ubusin. Saan mo makikita ang mga possible na pondohan na organization? So para siyang minamatch ang dalawa na iyon.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: So ganoon din, swipe left, swipe right, ganoon?

    AR ANGCOS: Siguro mas ano naman, mas maganda na proseso.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Hindi ko alam ang Tinder ha, may nagkuwento lang talaga sa akin kung ano iyon. So ito originally, naging idea ninyo ito sa Angat Buhay Youth Summit. Ito ang prinesent ninyong project. So currently ano ang status nitong… ano ang kanyang…

    AR ANGCOS: Ngayon nasa prototyping stage siya. Kasi medyo nag-evolve na siya.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Okay.

    AR ANGCOS: Kasi noong Angat Buhay days…actually nagsimula ang idea ng ImpactVille, ano pa iyon, I to I pa noon—Ideas to Impact.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Okay.

    AR ANGCOS: So nagsimula iyon. Papunta kami ng Angat Buhay Summit, iba dapat ang ipepresent namin. Nasa ano kami noong isang co-founder ko si Toffee Perez na nasa US ngayon. Nasa Uber kami nasa traffic kami, ang ipe-present dapat namin ang training namin sa Basilan. So kasama namin mga youth leaders sa Basilan. Inisip namin, after natin gawin ang training na ito, paano natin imomonitor ang project? Tapos right there and then, sabi namin, “Bakit hindi nalang tayo gumawa ng monitoring tool na puwede magmatch din ng project initiator at saka project funder?” And then binago namin ang pitch doon sa Uber, tapos pagdating namin iyon na ang pinitch namin sa Angat Buhay.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: So ngayon mayroon na siyang project-monitoring component?

    AR ANGCOS: Mayroon na po.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Paano nagwo-work iyon?

    AR ANGCOS: Para siyang ano, para siyang Instagram. Pero ang makikita mo instead na collection of your pictures, collection of your projects.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Ah.

    AR ANGCOS: So parang mayroon nang social status part na ano, na “Okay ito ang collection of projects na sinuportahan ko, ito ang collection of project na ginagawa ko ngayon.”

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Okay.

    AR ANGCOS: So parang naka-link na siya sa sarili mo.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Okay.

    AR ANGCOS: So kapag ikaw halimbawa project developer ka, mayroon kang, sinabihan kang “Show me your portfolio. Ano ang mga projects na ginawa mo?” Send mo lang ang accont mo. Para siyang social media status na—

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Sinong makakapasok ng mga detalye doon sa proyekto? Halimbawa, iyong status of implementation, ano na ang naabot nito. Iyong may account, o iyong mga… paano iyon?

    AR ANGCOS: Iyong may account. For example may project ako, ako ang project manager. Gagawa ako ng project niyan, puwede kong i-assign ang bawat taskings doon sa iba’t ibang tao ko.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Wow.

    MARC CONSTANTINO: Actually ang isa ding value ng ImpactVille is kapag sa Facebook kasi kapag nagpost ang mga organizations ng mga ginawa nila, hindi naman natin na-validate kung nangyari ba talaga iyon, tama?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Okay.

    MARC CONSTANTINO: So ang value na binibigay ni ImpactVille is kapag nakita mo siya doon sa mobile application namin, sure tayo na vetted iyon—na validated iyon by our people. Ganoon ang vision namin na mangyayari.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: So ibig sabihin, prior to lumabas doon sa account, may vetting process na mangyayari? Wow.

    AR ANGCOS: And eventually, hopefully kapag mature na ang app, papasukan namin siya ng algorithm na ime-measure ang impact ng project. Hindi lang kung ilan ang taong natulungan mo, kung hindi ano ang value na nabigay noon sa buhay nila.

    MARC CONSTANTINO: Kasi karamihan ng project ngayon, bibilangin lang nila kung ilan ang napakain, ilan ang nabigyan ng notebooks. Pero ang nabigyan ng notebooks na iyon—

    AR ANGCOS: Tumaas ba ang grades noon? Bumaba ba ang absence rates?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: So paano ninyo susukatin iyon, mayroon talaga kayong mga staff on the ground na mag-i-interview?

    MARC CONSTANTINO: Yes.

    AR ANGCOS: As of now mahirap siya pero eventually kasi gusto naming parang kung mas marami lang mayroong ImpactVille mobile app, mayroon na silang mga accounts, parang automatic na iyon. Halimbawa, teacher ako. Tinulungan ng isang organization iyong mga students ko, puwede kong i-update ang status sa app lang.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: So ang beneficiaries mismo, puwede silang mag-real-time update doon sa ano, tapos ma-a-upload iyon doon sa account noong project implementor.

    AR ANGCOS: Oo. Kasi parang ang dami na na gumagamit ng social media applications, so parang ang daming taong gustong magshare kung ano ang nangyayari sa buhay nila.

    ELY: Alam ko Atty. maganda iyang mobile app nila naisip ko lang iyong sa DSWD. Di ba ang mga tinutulungan, di ba ang mga binibigyan ng pera?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo.

    ELY: Iyong sa ano, ano bang tawag doon.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo, iyong pantawid, 4Ps.

    ELY: Doon mache-check kung talagang makakatanggaap sila. Puwede iyong mag-check na ganoon?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Actually puwede iyon.

    ELY: Maganda iyon. At saka para at least ligtas sila siguro maganda i-commission sila ng COA. [laughs]

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: [laughs]

    ELY: Doon muna sa 4Ps, Attorney, ano para kasi alam mo marami nagsasabi sa akin diyan na ano, may mga palusutan, na kung sino-sinong pangalan nakalista pero kung may mobile app na ganoon, mate-trace mo kung sino talaga nakatanggap, ‘di ba tama?

    AR ANGCOS: At saka makikita nila kung nakatanggap sila o hindi.

    ELY: Ayon. Maganda.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Actually na-i-imagine ko nga na iyong project monitoring function na ngayon ini-imagine ninyo for projects funded ng private sector, ‘di ba CSR ng mga corporations. Actually puwede mo ma-expand to actually cover projects pa rin ng gobyerno kasi same concept, ‘di ba?

    AR ANGCOS: Same concept, same concept.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tapos papasok ang pera pero minomonitor kung ano actually ang status ng project. Mayroon ba talagang natutulungan, ano iyong impact and so on.

    AR ANGCOS: So eventually makakatipid din ang organization kasi makikita nila per X number, per piso, makikita nila kung ilan ang naapektuhan ng piso na iyon na pondo nila.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Sabi ninyo sa UBER niyo lang naisip ito. [chuckles] And I suppose iyong idea is iyong sarili niyong experience din. Let’s say naging bahagi kayo ng Angat Buhay Youth Summit, puro mga project proposals on iba’t ibang community impact.

    AR ANGCOS: Naging youth leader din kayo, ‘di ba?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Naku, matagal na iyon. Oo.

    AR ANGCOS: Sanay tayo sa mga projects eh. Parang kadalasan, hindi naman lahat, pero karamihan ng mga youth leaders, mahilig tayo sa mga PR Projects.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tama.

    AR ANGCOS: Iyong projects na pwede i-post sa Facebook or puwede gamitin sa kampanya. Pero nakaka-ano na, ang daming ginagawa pero ano iyong effect nito. Ano iyong impact nito. So itong ImpactVille parang ano siya eh, ang tagline namin ay “From feeling good to doing good.”

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tapos dahil nga buhay pa naman iyong aspect ng app na pwede i-hook up o i-link up iyong mga funders, ‘di ba?

    AR ANGCOS: Gusto koi yong term na “hook up”.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tinder, eh, sabi mo. Kinuwento din sa akin iyon pero hindi ko alam mismo iyon. Ang ideya dito ay kung ikaw yung funder, ikaw iyong may hawak ng CSR funds ng isang [organisasyon], hindi ka kailangan mag-rely doon sa mga lumalabas lang sa Facebook. O lumalabas sa traditional media.

    MARC CONSTANTINO: Yes.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Makikita mo even iyong mga medyo lesser known na proyekto pero nonetheless mataas ang impact, ‘di ba? Iyon iyong point kung naghahanap ka talaga ng mga proyekto na puwede pondohan na madaming matutulungan.

    AR ANGCOS: So parang in a sense, parang dine-democratize iyong—

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Iyong access to the funding.

    AR ANGCOS: Access doon sa fund. Dati kasi kung sino lang iyong kilala.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tama. Tama.

    AR ANGCOS: Or kung sino lang lagi.

    ELY: So, maganda ito. Talagang mas mache-check mo lahat, ano?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: At magiging mas madali din para sa may mga magandang ideya, mga magandang resulta even on a small scale na makakuha ng additional na funding kasi isang experience din natin, ‘di ba si VP mismo, isa sa pinakaaabalahan niya ngayon sa OVP ay yung Angat Buhay. Ang isa talaga nadi-discover na laging problem [ay] madaming magagandang ideya—mga CSOs, mga youth groups, mga people’s organizations at the local level pero nahihirapan sila maghanap ng magpo-pondo. And some of the amount hindi naman ganoon kalaki. With a small amount, ang laki na ng maitutulong. So tingin ko, magandang ideya ito. Kailan niyo ine-expect na makakaalis kayo from the prototype stage?

    AR ANGCOS: Siguro by last quarter of this year.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Wow. That soon.

    AR ANGCOS: Hopefully. Pero iyon lang iyong basic, wala pa siguro iyong algorithm na ano kasi dine-develop pa iyon eh. Nag-benchmark kami sa Korea last year. Iba iyong infrastructure nila eh [kung] paano mag-monitor. Tapos feeling namin hindi siya akma para sa Philippine setting. Kasi unang-una, very immature pa iyong market natin for that dito. So, ina-adjust pa namin.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: So, ano ang magiging principal platform nito? Sa telepono?

    MARC CONSTANTINO: Sa mobile application siya para mas mabilis ma-access ng mga tao.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: So, phone, tablet, mga ganoong tipo.

    AR ANGCOS: Mga 82% ng mga Pilipino, naga-access ng internet, ng social media na sa phone.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Kalat na kalat na smart phone talaga eh, ano?

    ELY: Smart phone talaga maayos kaya lang sana mayroon kayong app na nache-check iyong fake news.

    AR ANGCOS: Ang maganda naman sa ImpactVille wala siyang trolls.

    ELY: Okay, so, siguro sa ating mga kababayan, ano, ito maganda ito iyong mahilig sa social media, ito iyong kahiligan nila. Ito may mapapala sila rito, ‘di ba? At sa ating mga listeners, sa mga tumulong, maganda iyong may ganyang app eh. Talagang masisiguro mo kung saan napupunta iyong mga itinutulong rin.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo nga. Malaking iyong potential sa tingin ko talaga, Ka Ely.

    ELY: Ako nga naisip ko iyong 4Ps ng DSWD. Kasi ang sinasabi ang dami-daming hindi nabibigyan pero nakalista. Pero hindi naman nao-audit ng COA yun eh. Hindi ‘di ba?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Hindi. Once naibigay na iyon, wala na iyon.

    ELY: Okay, so siguro bago tayo magpaalam, baka mayroon silang mga dagdag na sasabihin para sa ating listeners.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo nga. Ano ang inyong mensahe sa iba pang youth entrepreneurs, youth idealists na gusto magkaroon ng impact? Anong mensahe na pwede niyong ibigay sa kanila?

    MARC CONSTANTINO: Ah, siguro ho doon sa gusto maging entrepreneurs, mag-focus ho tayo doon sa mga customer natin. Ano ba talaga iyong mga pain points nila? Ano iyong mga gusto nila mangyari? Then huwag tayo mag-focus doon sa maybe sa investors, pitching competitions kasi may mga ganyan na start up na nagiging professional pitchers eh.

    AR ANGCOS: Ang business model nila is to get funding.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Hindi ito actually do something na people want o people need.

    MARC CONSTANTINO: I think iyon iyong pinakaimportante na tip na mabibigay ko.

    AR ANGCOS: Saka siguro start small. Parang sa Angat Buhay, ang napanalunan namin is 25,000 pesos eh. To develop an app, you need millions, ‘di ba?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tama.

    AR ANGCOS: Pero, we used that small funding to develop iyong UI—user interface—para mas madali naming mabenta sa ibang investors. Nakatulong din talaga siya, iyong Angat Buhay.

    ELY: Okay, so, salamat. Good morning sa inyong dalawa.

    AR ANGCOS: Good morning po.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Thank you, AR. Thank you, Marc.

    ELY: Okay, Atty. Paalam na tayo sa ating mga listeners.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Muli, Ka Ely, salamat sa ating mga taga-subaybay. Lalo na iyong mga regular sa ating nakikinig.

    ELY: Pati sa abroad ha. Sa Hong Kong, sumakit ang panga ko roon eh. Sa kaka-ngiti. Salamat po sa inyong pakikinig ha.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Talagang sikat na sikat kayo, Ka Ely ha.

    ELY: Mga nanonood sa Facebook live.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Ah, oo nga. Kasi kapag Sunday, available.

    ELY: ‘Di ba, kapag Sunday, day off nila. Tapos, eh, naka-Facebook live. Nakakapanood sila. So, salamat po. Hindi lang sa Hong Kong, madami pang mga kababayan natin sa ibayong dagat. Hayaan niyo at may plano ang ating Bise Presidente na mapuntahan ang ating mga OFWs.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo nga. Oo nga. Kasi dito sa loob ng Pilipinas kasi si VP, halos linggo-linggo, buma-biyahe sa malalayong lugar para makausap at maka-diskusyon iyong ating mga kababayan.

    ELY: Pero, ako, sa abroad lang ako sasama. Attorney, salamat.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Thank you rin, Ka Ely, at magandang umaga sa lahat ng ating mga taga-subaybay.

    ELY: Okay, sa pangalan po ni VP Leni, iyan po sa Attorney Barry Gutierrez. Ako pa rin ho ang inyong radyoman, Ely Saludar. Hanggang sa susunod na Linggo, dito po sa BISErbisyong LENI sa RMN.

    -30-

    Posted in Transcripts on Mar 23, 2019