This website adopts the Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 2.0) as the accessibility standard for all its related web development and services. WCAG 2.0 is also an international standard, ISO 40500. This certifies it as a stable and referenceable technical standard.

WCAG 2.0 contains 12 guidelines organized under 4 principles: Perceivable, Operable, Understandable, and Robust (POUR for short). There are testable success criteria for each guideline. Compliance to these criteria is measured in three levels: A, AA, or AAA. A guide to understanding and implementing Web Content Accessibility Guidelines 2.0 is available at: https://www.w3.org/TR/UNDERSTANDING-WCAG20/

Accessibility Features

Shortcut Keys Combination Activation Combination keys used for each browser.

  • Chrome for Linux press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • Chrome for Windows press (Alt+shortcut_key)
  • For Firefox press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • For Internet Explorer press (Alt+Shift+shortcut_key) then press (enter)
  • On Mac OS press (Ctrl+Opt+shortcut_key)
  • Accessibility Statement (Combination + 0): Statement page that will show the available accessibility keys.
  • Home Page (Combination + H): Accessibility key for redirecting to homepage.
  • Main Content (Combination + R): Shortcut for viewing the content section of the current page.
  • FAQ (Combination + Q): Shortcut for FAQ page.
  • Contact (Combination + C): Shortcut for contact page or form inquiries.
  • Feedback (Combination + K): Shortcut for feedback page.
  • Site Map (Combination + M): Shortcut for site map (footer agency) section of the page.
  • Search (Combination + S): Shortcut for search page.
  • Click anywhere outside the dialog box to close this dialog box.

    BISErbisyong LENI – Episode 97

    ELY:Okay. Magandang umaga Pilipinas—Luzon, Visayas, at Mindanao! Isa na namang edisyon ng BISErbisyong LENI dito po sa RMN. Ngayon po ay araw ng Linggo, March 17, 2019. Mula po dito sa RMN DZXL 558. Tayo po’y mapapakinggan din sa RMN DYHP Cebu, RMN DXCC Cagayan de Oro, RMN DXDC Davao, RMN DWNX Naga, at sa inaabot po ng RMN nationwide, worldwide, netwide. At dito po sa aming Facebook Live, sa VP Leni Robredo, at gayoon din po sa RMN DZXL 558 Manila.

    Magandang umaga, Pilipinas! Ako pa rin ho ang inyong radyoman, Ely Saludar, at siyempre kasama natin dito po sa ating studio ang Bise Presidente ng Republika ng Pilipinas, si Madam Vice President Leni Robredo. Ma’am, good morning po sa inyo.

    VP LENI:Good morning, Ka Ely. Good morning po sa lahat ng nakikinig sa atin ngayong umaga, diyan po sa Bicol, sa Visayas at Mindanao, sa Cebu at saka Davao. Pero gusto nating paabutan ng special na pagbati, Ka Ely, iyong ating mga kababayan sa Hong Kong. Ayon, kasi nandoon tayo noong nakaraang Linggo, at napakasaya na nakasama natin sila. Kaya, iyong mga kababayan po natin sa Hong Kong, magandang umaga sa inyo at maraming, maraming salamat sa oras na nagkasama-sama tayo.

    ELY: At dito po sa atin ay sisikapin po natin, kasi ma’am nangako po ako kasi maraming silang parang mga message din na pinapa-ano sa atin. Kaya sana, humihingi ako ng paumanhin dahil sa kakapusan minsan ng oras.

    VP LENI: Oo. Parati natin hindi nababasa iyong messages.

    ELY: At siguro mamaya, magbibigay tayo ng ibang mga mensahe. At hindi lang po sa Hong Kong, at sa iba’t ibang bahagi ng bansa na marami tayong overseas Filipino workers.

    VP LENI: Na sana mabisita din natin, Ka Ely.

    ELY: Opo, at sisikapin namin na kayo po ay mabati at mabanggit po ang inyong mga ginagawang pahayag dito po sa ating bise presidente.

    VP LENI: At saka siguro, Ka Ely, manawagan din tayo sa pagpunta natin sa Hong Kong, nakita na sobrang dami ng Istorya ng Pag-asa sa kanila. Ano nga, eh, kulang talaga iyong espasyo kaya sabi natin magkakaroon tayo ng second run. Pero may balak tayo sa Middle East, di ba, na magkaroon ng Istorya ng Pag-asa. Kaya iyong panawagan siguro natin, kung mayroon po tayong mga kababayan sa Middle East na tingin niyo po puwede sa Istorya ng Pag-asa iyong kuwento ng kaniyang buhay, baka po puwedeng pa-message sa amin iyong kuwento sa Facebook para po ma-feature natin sa Istorya ng Pag-asa.

    ELY: Opo, at lahat po talaga ano, sa dami po, pero sana po’y pipiliin na lang po natin talaga iyong mga siguro eh mas pinakamabigat ho. Pero lahat po talagang mayroon pong ano, eh.

    VP LENI: Gaya noong na-interview natin, Ka Ely, sa BISErbisyong LENI noong Sunday. ‘Di ba nag-interview tayo ng tatlo? Iyong isa nating ininterview dancer sa Disneyland. Hindi lang siya dancer sa Disneyland, pero may sariling negosyo para sa mga Pilipino din doon. Iyong isa nating ininterview siya iyong na-feature doon sa iyong sine na—nakalimutan ko tuloy iyong, nakalimutan ko iyong title. Iyong title ng sine na nanalo doon sa Cinemalaya [Note: INP subject from Hong Kong, Daddy Leo, was featured in the movie Sunday Beauty Queen, that won Best Picture in the Metro Manila Film Fest 2016. — OVP]Mamaya, Ka Ely, maaalala ko iyan. At tapos, iyong isa nating in-interview, napaka-inspiring din ng kuwento kasi naging waiter siya, naging janitor, maraming kahirapan na pinagdaanan, si Manny, kung naalala mo, Ka Ely. Pero ngayon napaka-successful nga kaniyang negosyo, at siya iyong nag-po-provide ng stage, ng production, para sa mga programa sa Hong Kong.

    Naalala na ng mga kasama natin, Sunday Beauty Queen, ayon. Si Daddy Leo.

    ELY: At siyempre mga kasama, iyong iba pa nating mga kababayan sa iba’t ibang panig ng bansa, at gayundin po, sa iba’t ibang panig ng mundo. Subukan po natin na ano, ah, kayo po’y, magbigay ho kayo ng ano, Istoya ng Pag-asa. Para magbigay po ng inspirasyon sa ating kababayan.

    VP LENI: Oo, lalo, Ka Ely, iyong mga kababayan natin sa Middle East kasi mukhang sunod natin na Istorya ng Pag-asa doon.

    ELY: Opo. At samantala, mga kasama. Dito naman tayo sa Metro Manila. Mayroon pong kakapusan ng supply ng tubig. Eh, ano ba talaga ito, krisis ba o ano. Pero talagang ang dami ho ng mga nagagalit lalo na po iyong mga—kayo, Ma’am, ano ho ba kayo, Maynilad o Manila Water?

    VP LENI: Manila Water din, Ka Ely.

    ELY: Naku.

    VP LENI: Kaya noong isang, kailan ba iyon, early this week, iyong anak kong panganay naikot iyong Metro Manila kakahanap ng Orocan, Ka Ely. Noong una, out of stock, so nagbili siya ng ilang timba. Nakahanap din, parang noong Huwebes, nakahanap din. Pero ang laking perwisyo.

    Pero ito nga, Ka Ely, iyong pinakamalungkot dito, kasi depende kung sino ang nagsasalita, iba-iba iyong sinasabi. Kaya minsan, iyong tanong nga, “ano ba talaga?” Ano ba talaga iyong kuwento. Gusto sana natin marinig galing sa pamahalaan bakit ba tayo umabot sa ganito.

    ELY: Opo. Pero dito, talagang ang maliwanag ho rito iyong lack of foresight. At siguro, kasi alam naman nila na dumadami taun-taon ang populasyon, eh, lumalaki, eh.

    VP LENI: Hindi, at saka naalala ko, Ka Ely, kailan ba iyon, last year o two years ago, mayroon noong statement iyong Manila Water na nagsasabi na talagang paubos na iyong tubig, mawawalan. Parang 2020 iyong sabi nila, na-advance lang yata. Hindi ko masyado maalala. Pero na-predict na ito. Tapos kapag binalikan natin, Ka Ely, iyong mga datos, 2014 pala, mayroon nang approved na project. Iyong approved na budget, iyong paggawa ng dam. Iyong na-approve dati, Ka Ely, Pilipino na kumpanya iyong gagawa, tapos ito PPP (Public-Private Partnership Program). Kapag sinabing PPP, walang gastos iyong gobyerno.

    ELY: Opo.

    VP LENI: Walang gastos iyong gobyerno, parang build, operate, and transfer iyong itsura—

    ELY: Public-private ano eh, iyong relationship.

    VP LENI: Iyong—oo. Noong 2008, Ka Ely, mayroon nang offer ang isang Japanese company na ito na, ayun pala. Iyong offer ng Japanese company, iyon iyong build-operate-and-transfer, iyong 2014, PPP. Naantala ito kasi pinalitan. Pinalitan ng ODA (Official Development Assistance), hindi natin alam kung bakit papalitan. Pero noong pinalitan ng ODA, hindi na siya, mayroon na siyang gastos iyong gobyerno kasi utang na ito. Hindi gaya ng PPP na walang gagastusin iyong gobyerno. Ngayon, uutang tayo 85 percent, parang ang total project cost 18 billion [pesos]?

    ELY: Iyan po iyong isang, Kaliwa Dam.

    VP LENI: Bilyon iyon. Oo. Ang 85 percent, utang natin sa China, 15 percent tayo iyong gagastos. So, hindi ko talaga alam, Ka Ely, kung bakit mas gugustuhin nating umutang kaysa wala tayong gagastusin. Kasi noong 2014, iyong approved na project, talagang walang gagastusin iyong gobyerno. Pero ito nga, Ka Ely, isang bahagi lang iyon. Isang mukha lang iyon ng problema. Bakit uutang tayo na puwede naman na hindi tayo gagastos? Iyon iyong isa.

    Pero iyong pangalawa, alam mo, Ka Ely, noong Huwebes, galing ako sa General Nakar, Infanta, at saka Real, Quezon. Sa Northern Quezon, Ka Ely. Nandoon ako, at iyong pinaabot sa akin ng mga tao iyong pagtutol nila sa paggawa ng dam. Binasa ko, Ka Ely, iyong kanilang mga kahilingan, ano, talagang may basehan. May basehan dahil maraming mga communities ang malulubog dahil dito. Pangalawa, talagang ito ancestral domain noong mga, parang, Dumagat Tribe, eh. Parang ang tawag sa kanila Dumagat Remontados. Marami silang, Ka Ely, dumating doon sa event na pinuntahan ko. Talagang mawawalan sila ng lugar.

    Pangatlo, ito iyong, nakita ko oto sa mga petisyon pa dati na parang iko-construct ito sa may fault line, na natatakot iyong mga tao na hindi lang iyong mawawalan ng lugar, pero iyong danger kapag lumindol. Marami iyong, maraming oposisyon laban dito. At ilang taon na iyong nakakaraan mayroong statement iyong mga bishop, at saka mga pari na mayroong mga suggestions na instead na gumawa ng isang napakalaking dam, mayroon siyang mga suggestions. Halimbawa, i-rehabilitate iyong mga existing na dam. Halimbawa, iyong Angat, iyong Ipo, iyong La Mesa. Ayusin iyong ibang sources ng tubig, linisin iyong mga pipes, i-seal iyong mga butas. Iyong filtration ng Laguna lake, parang ang tagal nang nakabinbin iyon. Ang tanong noong mga tao doon, at saka noong mga environment groups, bakit ipipilit iyong ganitong kalaking project kung mayroon namang ibang sources of water.

    Ang gusto natin malaman, Ka Ely, ano iyong mga dahilan. Una, bakit ang tingin nila iyon iyong pinakasolution. Pangalawa, kung iyon iyong solution, bakit pinipilit ng ODA sa China. Maraming question talaga iyong bumabagabag. Ang problema, Ka Ely, iba-iba nga iyong sinasabi. May isang statement pa yata si Attorney Panelo na artificial daw iyong water shortage. Iba ang sinasabi ng Manila Water. Iba ang sinasabi ng MWSS. Mayroon nagsasabi na buksan lang daw iyong bypass, papuntang La Mesa Dam, masosolve iyong water crisis. Noong Biyernes yata iyon, Ka Ely, parang may event pang pagbukas ng isang valve dito sa may West Avenue. Si Speaker Arroyo iyong pumunta. Maraming nangyayari, ang gusto natin malaman, ano ba talaga.

    ELY: Okay, so, ayon nga, talagang nakalilito po pero sa dakong huli, dapat talagang ipaliwanag ito ng gobyerno. At ang isa po sa pinaka-importante, ako, ma’am, iyong concern ko, lumalaki nang lumalaki iyong utang ng gobyerno, iyong tao po magkakaroon ng utang. Eh, katulad po, iyong sa PPP, iyong sa Cebu, iyong airport, walang problema doon, napakaganda.

    VP LENI: Walang gastos iyong gobyerno.

    ELY: Oo, wala pang gastos ang gobyerno. At iyong, kung, papaano iyon, anong balik sa gobyerno noon? Halimbawa—

    VP LENI: Hindi, at saka ano kasi, Ka Ely, kapag inutang natin ‘to, tayo din iyong ibabayad, eh. Iyong taumbayan iyong ibabayad. So kung mayroon lang namang option na PPP, bakit hindi na lang iyon? Bakit napakalaking amount? Iyon nga, 18 billion iyong project cost, parang iyong construction pa lang ng dam yata 12 billion, lampas 12 billion. Tapos iyong iba pang mga cost aabutin ng 18. So sabi, 85 percent nga uutangin natin sa China, eh, mayroong option nga, at saka iyong option na PPP, Pilipinong kompanya iyong gagawa.

    ELY: Mas maganda po yon. Kaya nga iyan ang magandang layunin ng BOT o ng PPP.

    VP LENI: At saka kapag Pilipinong kumpanya, Ka Ely, ang income sa atin, iyong mga taong i-ha-hire, sa atin. Nakita naman natin iyong mga projects na 8hindi Pilipino iyong kompanya, parang walang advantage para sa mga Pilipino magkatrabaho.

    ELY: Okay, so, abangan ho natin, iyong ibang update dito sa, may kinalaman sa water shortage.

    VP LENI: Bukas yata, Ka Ely. Bukas yata iyong start ng congressional hearing. Sana bukas maging transparent lahat. Sana iyong dapat maging accountable, maging accountable. Sana solusyon ang hanap.

    ELY: Opo. At samantala, ang oras ho natin, 9:22 in the morning. Samantala, ito naman, Ma’am, iyong sa issue po ng death penalty.

    VP LENI: Dahil doon sa nangyari sa Cebu. Mayroong developments iyon, Ka Ely. Iyong unang development, after gumawa ng medical-legal, hindi naman pala na-rape iyong biktima. Talagang pinatay pero napaka—

    ELY: Karumdal-dumal ho.

    VP LENI: Oo, karumal-dumal. Walang lugar iyon sa ating society. Pangalawa, mayroong hinuli sa Davao pero ang sabi noong hinuli hindi siya iyong gumawa.

    ELY: Opo.

    VP LENI: So syempre gusto natin malaman. Pero iyong pangatlo, ito, Ka Ely, kapag may nangyayaring ganito, iyong mga advocates ng death penalty, pinu-push ulit.

    ELY: Buhay na buhay na naman.

    VP LENI: Pero ang dami na kasing, Ka Ely, aral. Ang dami nang pagaaral na ginawa. At ang sinasabi iyong imposition ng death penalty, hindi talaga siya, deterrent. Kahit tignan nating iyong datos dito sa Pilipinas, iyong panahon na mayroon tayong death penalty, hindi naman siya naging detterent para iyong mga karumal-dumal na krimen hindi nangyayari. Ayon sa datos, ayon sa pagaaral, ang mas nakakahadlang talaga sa paggawa ng mga krimen na ganito, iyong kasiguraduhan na mapaparusahan iyong gumawa. Iyon iyong certainty. Hindi iyong severe, hindi iyong bigat ng parusa pero iyong kasiguraduhan na iyong gumawa, mapaparusahan.

    Eh ang problema, Ka Ely, kapag masyadong flawed iyong ating justice system, ay marami talagang nahihikayat na gumawa ng masama kasi nakakalusot, eh.

    ELY: Tama.

    VP LENI: Maraming panahon lalo na kapag mayroong pera, eh, nakakalusot. Kaya dapat sana ang ayusin natin iyong justice system natin na mayaman o mahirap, kapag nagkasala, siguradong mapaparusahan.

    ELY: Ayon, opo. Okay, so iyon po, ano, iyon po iyong mga isyu na iyan. Samantala, Ma’am, iyong lumilitaw ho, itong dalagita ho diyan sa Cebu hindi naman po ni-rape pero mukhang may mga umaano sa iyo, mga trolls, na tungkol dito sa—

    VP LENI: [laughs]

    ELY: —kapag mayroong rape kasi mayroong rapist at… Saan ho ba nagmula ito?

    VP LENI: Ito, Ka Ely, nakakatawa iyan kasi parang may masabi lang, ‘di ba? Naalala ko, Ka Ely, iyong statement kong may rape kasi may rapists, last year iyan. Kasi mayroong ni-rape, may statement yata that time si Presidente na sinasabi niya na hanggang may mga magagandang babae, mayroong rape. Pinapa-comment ako doon, Ka Ely, ang sabi ko, hindi ako naniniwala diyan kasi hindi naman kasalanan ng biktima kung bakit may rape. Kaya may rape kasi may mga rapists. Iyon iyong context noong sinabi ko na hanggang ngayon iyon pa rin iyong paniniwala ko, Ka Ely. Hindi puwedeng isisi sa biktima iyong krimen ng rape. Dapat isisi iyon sa mga gumawa ng krimen, dapat isisi iyon sa mga rapists.

    Kaya lang wala naman tayo, Ka Ely, na maasahan. Siyempre kapag trolls, talagang gagawa at gagawa na lang ng isyu. Over the years—two and a half years—nakita natin na talagang ang dali gumawa ng fake news, ang daling, parang i-claim iyong balita na magsu-suit sa kanilang kagustuhan. Pero ito, nilalayo nila, Ka Ely, sa usapan. Ito, talagang hanggang ngayon, naniniwala ako na kaya may rape kasi may mga masasamang tao na gumagawa niyan. Hindi dahil may biktima.

    ELY: Pero dito, ang binabanggit naman ng ating Pangulo na dapat iyong kalayaan niya raw po sa pagbibiro sa mga kababaihan—

    VP LENI: Ito, Ka Ely, lahat naman tayo may kalayaang magsabi kung anong gusto nating sabihin. Pero iyong lahat ng kalayaan, mayroon iyong kaakibat na responsibilidad. Mayroon iyong kaakibat na obligasyon. Ano iyong obligasyon? Una, na hindi ka nakakasakit, hindi ka nakakatapak, hindi mo naaantig iyong sensitivities ng mga tao. Pangalawa, lalo na sa aming mga public officials, hindi lang kay Pangulo pero pati sa akin, pati sa lahat ng mga nahalal, dahil tinitingnan kami ng publiko, mas lalong mas malaki iyong responsibilidad na dapat iyong sinasabi namin hindi siya nagiging halimbawa, hindi siya nagiging halimbawa na ayaw nating sundin kasi makakasama sa maraming tao.

    Ito lang naman, Ka Ely, wala namang—walang unlimited na kalayaan. Lahat ng kalayaan may kaakibat iyan na responsibilidad—

    ELY: At limitasyon, opo. Okay, so iyon po, ano, kaniya-kaniya hong mga pahayag. Pero siguro hindi lang sa kababaihan eh, sa iyong kapwa, ‘di ba, Ma’am?

    VP LENI: Sa lahat, sa lahat, Ka Ely. May kalayaan kang sabihin kung anong gusto mong sabihin. Pero kung ito ikakasama ng ibang tao kahit hindi pa babae iyong tao, masama pa rin iyon.

    ELY: Ayon. Kaya nga ‘di ba iyong sa may batas, kaya lang hindi yata ito pasok sa mga may kapansanan na ginagawang katatawanan o iyong kung ano-anong mga joke?

    VP LENI: Oo, kasi ano iyon, Ka Ely, eh, parang form of discrimination. Ito, kailangang pinapaaalala namin iyong sarili namin araw-araw na iyong sinasabi namin parating may epekto sa mas nakakaraming tao. Kahit nga, Ka Ely, pribadong tao hindi puwedeng magsabi ng kung ano-ano kung makakasama ito sa iba, lalo na kami.

    ELY: Opo. Okay, oras na po natin, 9:27 na po ng umaga at samantala—

    VP LENI: Ka Ely, puwede bang sumingit? Gusto lang nating magpasalamat kasi noong, kailan ba iyon, Huwebes? Huwebes ba o Miyerkules? Nasa Bukidnon ako, Ka Ely. Nasa Bukidnon ako sa Sumilao. Kasama ko doon Rotary Club of Makati dahil nag-inaugurate kami ng isang dormitory for girls sa loob mismo ng compound ng Sumilao National High School. Pero ito iyong annex, Ka Ely. Nasa gitna ito ng pinyahan. Sobrang layo, sobrang alikabok pagpunta pero nasa gitna siya ng pinyahan. Mayroong extension iyong high school doon. Kinuwento ko kasi ito, Ka Ely, sa Rotary Club of Makati June yata of last year sa aking speech na may mga ginagawa kaming mga dormitories sa ibang lugar, gaya noong sa Siayan tapos na iyon.

    Naging interesado iyong Rotary Club of Makati na magpagawa din. Kami iyong nag-identify ng lugar. Ang in-identify namin itong Vista Valley campus ng Sumilao National High School kasi ang taas ng dropout rate. Noong sinuri, Ka Ely, kung bakit ang taas ng dropout rate, iyong mga bata pala sobrang lalayo ng inuuwian. Gaya noong nakausap namin pagpunta namin, 13 kilometers away iyong kaniyang bahay. Tinanong namin kung gaano kalayo, gaano katagal kapag maglalakad galing sa bahay niya papunta sa paaralan, halos apat na oras daw.

    ELY: Oo, grabe.

    VP LENI: One way lang iyon. One way lang iyon. Wala naman silang means na, mayroon naman silang habal-habal—habal-habal lang daw iyong means of transport—pero daw 120 pesos iyong pamasahe. So ito, itong pinagawa po ng Rotary Club of Makati, libre ito. Libre na tumira doon iyong mga bata. Ang kabutihan lang kasi iyong administration ng [paaralan] naglagay na sila ng vegetable garden katabing-katabi noong dormitory para may mapagkukuhaan na ng pagkain. So iyong mga bata, uuwi lang kapag weekend, nakakatipid na sila sa lakad na malayo, walang bayad iyong pagtira, iyong school iyong mag-a-assume ng kuryente at saka tubig. So kami lang iyong nag-link ng Rotary Club of Makati sa school.

    So noong pumunta kami, Ka Ely, sobrang tuwa noong mga magulang. Kaya nagpapasalamat po tayo sa Rotary Club of Makati kasi sobrang bilis ng pag-respond nila. June lang iyon tapos ngayon, nag-ano na kami—June 2018—ngayon nag-inaugurate na.

    ELY: Ayon. Magandang balita po iyan, ano. At samantala, mga kasama, oras na natin 9:30 at dito naman tayo sa isyu po ng pulitika, Ma’am, at ‘di ba, tuloy-tuloy po ang kampanya ngayon ng mga kandidato sa national level, iyong mga kumakandidatong senador at partylist. Pero dito, mismong ang Pangulong Duterte ang umaatake. [laughs]

    VP LENI: Hindi, nagkakampanya para sa Otso Diretso. [laughs]

    ELY: Kinakampanya niya ang Otso Diretso at iniiisa-isa niya, ano, ang alam ko noong nakaraang linggo po iyan, ano. So kayo ho bilang lider ng oposisyon at dito, kayo po iyong direktang kumakampanya rin sa Otso Diretso—

    VP LENI: Oo, pinagpapaguran ko talaga, Ka Ely. Talagang napakasipag ko po para ikampanya iyong Otso Diretso dahil ang laki ng paniwala ko na karapatdapat silang mahalal sa Senado. Pero ito, Ka Ely, ang pinaka… ang pinaka-problema kasi ng aming mga kandidato, karamihan sa kanila bago sa pulitika. Mahabang panahon nang nanungkulan sa taumbayan pero ang iba sa kanila, first time na kumakandidato. Kaya iyong pinaka-problema talaga iyong awareness. Marami ang hindi nakakakilala sa kanila. Kaya talagang nagpapagod kami para ipakilala sila isa-isa. Kinuwe-kuwento sa mga tao iyong kanilang kakayahan. Talagang ano naman, Ka Ely, ang kabutihan nito kapag nakikilala sila ng tao, iyong conversion mataas.

    Pero itong pagbabanggit ni Pangulo sa kanila isa-isa, eh parang natutuwa nga kami, Ka Ely, kasi kahit papaano napapakilala.

    ELY: Opo, pero binabanggit ho ng ating Pangulo na ang sinasabi na, “Sige, magpakita nga kayo ng kahit na isa na, parang project na that has meaningful impact.” Eh binabanggit niyo talaga hong mga bagito nga eh. [chuckles]

    VP LENI: Pero ito nga, Ka Ely, kahit mga bago, kahit mga bago, sobrang dami na nang ginawa na hindi pa nahahalal. Iyon iyong basehan kung bakit sila iyong pinili namin. Halimbawa, si Attorney Chel Diokno, napakakilala niya, Ka Ely, sa community kasi sobrang dami nang tinutulungan nito, libre.

    ELY: Oo, bilang abogado.

    VP LENI: Ano ito, bilang abogado, marami na siya, Ka Ely, na mga kaso na para sa taumbayan. Halimbawa iyong lumubog iyong commercial na barko, iyong mga namatayan doon, iyong mga pamilya nakakuha ng malaking halaga dahil kay Attorney Chel Diokno. Siya iyong nag-represent. Siya iyong Pangulo ng Free Legal Assistance Group na tumutulong sa mga taong walang kakayahang kumuha ng abogado.

    Halimbawa si Attorney Romy Macalintal, ang tagal nang advocate ito ng senior citizens. In fact, Ka Ely, ang dami niyang finile na kaso laban sa mga establishments na nagbabalga ng senior citizens.

    ELY: Iyong kay Atty. Macalintal, at least nabuksan ang isip ng lahat na kahit driver’s license, puwede.

    VP LENI: Totoo.

    ELY: Kasi dati—

    VP LENI: Kung wala kang senior citizen ID. Oo.

    ELY: Iyon iyong hinihingi talaga.

    VP LENI: Hindi lang iyan, Ka Ely, ang isa pang na-prove ni Atty. Macalintal, na kahit naka-sale iyong bagay, kailangan pa din mag-20 percent discount. Kasi iyong paniniwala parati ng lahat, kapag naka-sale na iyong item, hindi na puwede iyong additional discount. Ayon, sa mga kasong finile ni Atty. Romy, ito, talagang na-prove na.

    Si… Siguro naman si Secretary Mar at saka si Senator Bam, hindi na kailangan na i-prove—

    ELY: Nako, napakarami—

    VP LENI: Hindi lang, Ka Ely, hindi lang sa numero ng batas pero sa klase ng mga batas na finile nila, talagang iyong impact niyan hanggang ngayon. Halimbawa, si Secretary Mar iyong Cheaper Medicines Act. Hanggang ngayon nagbebenefit tayo. Si Senator Bam, sobrang dami, Go Negosyo Act—

    ELY: At saka iyong sa call centers ‘di ba, kay Secretary Mar.

    VP LENI: Oo, kay [Secretary] Mar iyon. Siya iyong naging dahilan kung bakit binuksan natin iyong ekonomiya natin sa mga BPOs. Senator Bam iyong Free College Education. Halimbawa, si Congressman Erin, congressman siya ng 4th District ng Quezon pero matagal na panahon na tumutulong sa mga magsasak. Habang congressman siya ang daming mga batas na finile. In fact, iyong Freedom of Information, Ka Ely, noong pumasok ako sa 16th Congress, ito iyong naiwan na pinapakipaglaban ni Congressman Erin.

    Halimbawa, si Gary Alejano, ang tagal na rin nanilbihan bilang sundalo. Member siya ng Philippine Marines. Nakipaglaban sa… nakipaglaban sa Mindanao. Pitong taon pang nakulong dahil sa pakikipaglaban sa katiwalian sa pamahalaan.

    Halimbawa, si Samira Gutoc, Ka Ely, appointee pa ito ni Pangulo eh. Talagang umalis lang dahil mayroong mga paniniwala na salungat sa kaniyang paniniwala. Halimbawa, si Pilo Hilbay. ‘Di ba si Pilo Hilbay, hindi na kailangang pag-debatehan kasi naalala ko, Ka Ely, noong lumabas iyong desisyon sa West Philippine Sea, nandoon si Atty. Hilbay sa Malacañang—nandoon ako kasi miyembro pa ako ng gabinete doon—para i-brief kami kung ano iyong implications noong desisyon.

    Parang itong mga accomplishments ng mga taong ito, madali namang i-research. Ito, kahit wala pang posisyon na pinanghawakan, sobrang dami nang ginagawa sa taumbayan. Ang impact, Ka Ely, nationwide. Hindi lang na nakapagsilbi sa maliit na distrito, hindi eh. Iyong impact ng mga ginagawa nila talagang directly nag-a-affect sa ating lahat.

    ELY: Opo, dito nga ho ay, pero medyo personalan kasi ang sabi, ano bang klaseng pangalan? C-H-E-L?

    VP LENI: [laughs]

    ELY: At Florin. Babae ba ito o lalaki?

    VP LENI: [laughs] Ito, nakakatawa, Ka Ely, kasi gustong-gusto ko iyong sagot ni Atty. Chel Diokno eh. Parang sagot niya ata, “Huwag mainit ang ulo. Chel lang.” [laughs]

    ELY: Oo, pero parang inaakusahan din kasi na ano po sila sa mga makakaliwang grupo. Ang alegasyon nga ng ating Pangulo, “Eh anong gagawin niya kapag nanalo? Iyong pera ibibigay sa NPA?”

    VP LENI: [laughs] Hindi naman NPA.

    ELY: Pero sa mga senador, wala namang pera e—

    VP LENI: Wala nga, Ka Ely, wala ngang pampagawa ng posters. Ito, Ka Ely, ito iyong touching kasi iyong mga volunteers namin kaniya-kaniyang paggawa kasi talagang walang-wala. Walang-wala talagang panglakad. In fact, sa pagplano ng kung saan pupunta, parating problema kapag napakalaki ng pamasahe kasi iyong karampot na mayroon sila, pinagkakasya. Para sana mapakilala sila nang maayos, sana may enough exposure sa TV, pero wala, Ka Ely, eh. Talagang kapag nakakaipon ng kaunti, iti-TV sandali pero pang-ilang araw lang, ubos na ulit. Hindi gaya noong iba na bumubuhos.

    ELY: Ay, grabe ho. At samantala, mga kasama, ito naman ho, ano, iyong sa mga taga-Davao diyan, ano, napapakinggan niyo at nandiyan po ang ating Pangulo sa Davao nagpapahinga dahil sa may mga hindi siya nakasipot na aktibidad at kaya noong—ilan? Dalawa? O, so nakikinig ho sa atin at ito ho iyong ating paliwanag. So nagpapasalamat ang Otso Diretso sa Pangulo dahil sa kaniyang kinakampanya iyong mga kandidato ng oposisyon.

    At samantala, mayroon ho tayong mga text messages, ano.

    VP LENI: Oo, basahin lang natin iyong ilan, Ka Ely, kasi mayroon din tayong mga kababayan na nasa labas. Halimbawa, si Alejandro Agullano Roque Jr., galing siya sa Taiwan. Ayan. Ka Ely, ang dami ngayong Pilipino na pumupunta sa Taiwan. At iyong mga pumupunta sa Taiwan, nakikita ko ito sa Facebook at saka sa Instagram, parang lahat kain iyong ginagawa. Siguro napakasarap ng pagkain doon.

    ELY: Masarap po talaga doon, Ma’am. Mga two weeks ago—

    VP LENI: Hindi pa ako nakakapunta doon, Ka Ely.

    ELY: At saka talagang napakaganda kasi iyong mga Taiwanese, medyo iyong kultura ng mga hapon, nakuha nila. Malapit po sila sa Japan eh.

    VP LENI: Oo, ang dami, Ka Ely. Ang dami kong kaibigan na nakikita ko sa mga Facebook nila pumupunta sa Taiwan. At saka mura kasi napakalapit. Parang mas mura pa iyong pamasahe papunta ng Taiwan kaysa papuntang Naga paminsan. Napakamahal ng pamasahe sa amin.

    ELY: Medyo malamig doon ngayon.

    VP LENI: Medyo malamig. Ito din, si Estrella Abrio Bless from Toronto, Canada. Ayon. Nakapunta na tayo, Ka Ely, sa—

    ELY: Vancouver.

    VP LENI: Sa Canada, oo, sa Vancouver. Nakapunta na rin ako sa Calgary pero sa Toronto, hindi pa ako nakakapunta. Ito yata, Ka Ely, na malapit sa Niagara Falls. Pero parati tayong may mga listeners galing sa Toronto kaya kumusta po sa ating mga kababayan na nasa Toronto.

    Mayroon din, si—hindi ko alam kung tama iyong pag-pronounce ko—Shekirah Barilla Cartajena from Hong Kong. Ayon. Kanina po kinumusta ko na kayo pero kumusta ulit kasi napakarami nating mga kababayan sa Hong Kong na ang inspiring ng mga kuwento.

    Ito naman from California, Mae Villafuerte. Ano kaya kung kababayan ko ito? Marami sa Bicol ang Villafuerte: “Good morning, Philippines! Good job, VP Leni. Watching from California.” Kumusta kayo diyan, Mae. Ito naman, sabi ni Rosemarie Agas Luna, “Thank you. We are glad that a Davaoeño likes our VP Leni. Otso Diretso po tayo ha.” Ay, ayan. Salamat! Salamat, Rosemarie. Ito naman, si Santi Conti from Cebu: “We love you from Cebu!” Galing pa lang din ako sa Cebu noong nakaraang buwan kasi marami po kaming Angat Buhay areas sa Cebu. Ayon.

    ELY: At siyempre po, kumusta iyong ating mga kababayan. May mga OFW din at siguro iyong mga migrante diyan po sa New Zealand, ano, iyong sa Christchurch. Grabe iyong nangyari.

    VP LENI: Oo, grabe, Ka Ely, kasi 49 yata—49 iyong namatay. At parang napaka-unlikely na mangyayari iyon sa New Zealand kasi ‘di ba, ang New Zealand very accepting sa iba’t ibang mga kultura, iba’t ibang relihiyon, napaka-peaceful na lugar kaya nakakalungkot talaga, Ka Ely, iyong pangyayari kaya nakikiramay po kami sa lahat na—parang wala namang Filipino, Ka Ely.

    ELY: Wala naman po pero—

    VP LENI: —na namatay. Pero nakikiramay po tayo sa lahat na nawalan.

    Ito, Ka Ely, isa lang na singit din kasi gusto ko silang i-congratulate, kahapon kasi galing ako sa Caloocan. Pero iyong sa Caloocan, Ka Ely, ang pinuntahan ko doon ay 43rd anniversary ng Novaliches Development Cooperative. Kaya gusto ko silang banggitin, Ka Ely, kasi Istorya ng Pag-asa din sila. Alam mo nag-umpisa sila na 7,000 [pesos] lang iyong capitalization. Ngayon, Ka Ely, mahigit 2 billion [pesos] na ang pera nila. In fact, nagpapatayo sila ng parang sarili nilang coliseum. Iyong members nila iyong mga benefits na nakukuha grabe talaga. Nag-umpisa sila 15 members, ngayon, Ka Ely, more than 40,000 members. So gusto natin silang paabutan ng congratulations sa kanilang anniversary.

    ELY: Ayon, okay. Congrats po. At samantala maya-maya, ano, ay papasok na iyong ating Istorya ng Pag-asa.

    [music break]

    ELY: Okay, oras na natin, 9:44 na po ng umaga. Siyempre dito ho sa talagang pinakatampok ng BISErbisyong LENI, ang Istorya ng Pag-asa, Ma’am.

    VP LENI: Ayan, Ka Ely, alam mo, aksidente lang ang pagkakilala ko sa kanya. Kasi nagbisita kami Ka Ely sa Dr. Yanga’s College Inc., sa ano ito sa Bulacan. Sa Bulacan ito pero nagbisita ako doon Ka Ely kasi sobrang impressed ako sa paaralan. Kasi galing ako sa Bangkok last year, nakasabay ko, nandoon ako for a speaking engagement pero pauwi nakasabay ko isang grupo ng mga estudyante na may dala-dalang trophy. Ang trophy Ka Ely nanalo sila sa robotics international competition. Tapos noong ko kung saan sila galing na paaralan, Dr. Yanga’s College daw sa Bulacan. Sabi ko, “First time ko itong narinig.” At tapos nag-courtesy call sila sa office namin, kinuwento nila ang mga pinanalunan na nila, sobrang impressed ako, Ka Ely, so sabi ko, “Gusto ko magbisita.”

    So noong March 4 yata, noong March 4 nagbisita ako doon. Ang school mismo, Ka Ely, talagang Istorya ng Pag-asa. Kasi ang kuwento ng mag-ari parang ano, ang kuwento ng may-ari parang tapunan sila. Tapunan sila ng mga inaayawan ng ibang paaralan, noong mga hindi tinatanggap, iyong mga pasaway. Tapunan sila pero alam mo, Ka Ely, na-transform. Na-transform iyong paaralan from a tapunan, to a very good performing school. Ang dami na nilang, mayroon silang award na natanggap na iyon ang parang one of the best performing schools, nag-e-excel sila sa robotics, parang sobrang impressive. So iyon ang sadya ko pagpunta. Gusto ko lang bisitahin, ano bang nangyayari sa paaralan doon para mag-excel sila sa isang bagay. Pero, iyon lang ang expectation ko pero ang dami kong nadiskubre at iyong bisita natin ngayong umaga isa doon sa mga nadiskubre ko. Ang pangalan niya, Ka Ely, si Ken Miranda. Magandang umaga sa iyo, Ken.

    ELY: Okay. Good morning, Ken.

    KEN MIRANDA: Good morning po.

    VP LENI: Nakilala ko si Ken, Ka Ely, kasi siya ang nag-introduce sa akin doon sa short program. Pero ang pag-introduce niya kasi sa akin kakaiba. Kasi ginawa niyang tula. Di ba ang mga Bulaceño kasi kilala sila sa pagiging makata. Sobrang ganda ng tula na ginawa niya, so habang nagsasalita ka Ken, ini-interview ko ang mga administrators about you. Grabe iyong—

    ELY: Puwede bang ano ma’am, payapyaw iyong ano… konti lang.

    VP LENI: Sige, Ken.

    ELY: Konti lang para marinig ng ating mga listeners nationwide.

    VP LENI: Hindi pala kasi narinig ni Ka Ely. Isang portion lang, isang portion lang.

    ELY: Pati mga OFWs natin nakikinig, marami. Konti lang, isang portion lang.

    KEN MIRANDA: Ito po.

    ELY: Ayan sige.

    KEN MIRANDA: [Reads poem] Sa mga sandaling tinatanong namin ang sarili

    Kung dapat pa bang magpatuloy sa layuning mabuti

    Kung sa aming paninindigan ay dinudusta na ng marami

    Dapat pa nga po bang magpatuloy kami?

    Sa mga sandaling parang ayaw na namin at bumibitaw na

    Palibhasa’y sobrang lakas ng kalaban kaya’t umaayaw na

    Ang isang katulad niyo po ang sa amin ay paalala

    Na kapag sumuko tayo, sinong magtatanggol sa kanila?

    ELY: Ayon.

    VP LENI: Ayon, sobrang husay, Ka Ely. So tinatanong ko iyong mga teachers, “Sino ba’ng gumawa ng tula?” Sabi nila, “Siya mismo.” Tapos sabi ko, “Sobrang husay naman niyan parang gawa ng isang professional na manunulat.” Sabi nila, “Napaka-achiever niyan.” Ano siya, nag-graduate siya on top of his class last year, ‘di ba? Last year. Pero ayaw siyang pakawalan ng school. Kaya kinuha pa rin siya ng school after graduation. Nag-graduate siya Ka Ely, cum laude. Tapos hindi pa, naging ano siya, naging one of the most outstanding students ng Region III. Iyong Outstanding Students of the Philippines ng Region III. Sobrang dami niyang achievements, pero, kaya Istorya ng Pag-asa ka Ken, kasi nabasa ko ang ano mo, ang kuwento ng buhay. Noong nabasa ko ang kuwento ng buhay mo, doon ako nagdecide na imbitahin ka this morning. Kasi ano Ka Ely, noong una nakita ko lang advocate siya ng anti-bullying ng GMA, ‘di ba? Parang may program ang GMA, anti-bullying tapos si Ken isa siya sa mga ambassadors noon. Umiikot siya sa iba’t ibang mga schools. Pero noong nabasa ko kung bakit, doon ako namangha. Kasi ang pinagmulan niya noong grade school siya, bully siya. Siya mismo ang bully—hindi siya ang nabully, pero siya ang bully. Parang noong nagsimula siya sa isang, public school Ken, di ba?

    KEN MIRANDA: Opo.

    VP LENI: Public school, siya ang nang bu-bully. Pero ito, Ken, ang tanong ko. Papano ang transformation? Papaano ka naging advocate. Tapos papano mo na-transform ang sarili mo from a bully to an outstanding achiever?

    KEN MIRANDA: Actually po noong grade school po kasi talaga ako, ako po iyong pinakamapayat at saka pinamaliit sa klase pero bully po ako. Kaya tapos nagsimula po iyon na parang na-realize ko na parang, “Teka lang hindi tama ito ha.” Parang kasi po pag bully ka, parang narealize ko iyon, parang may power ako na pasunurin iyong mga kaklase ko.

    VP LENI: Parang kino-compensate mo iyong liit mo.

    KEN MIRANDA: Opo. Tapos noong nag-high school na ako, malaking tulong din po ang school kasi po sa mga values formation program. Sobrang babait po ng mga tao. So parang mahihiya ka po kapag pinagpatuloy mo ang ganoong culture.

    VP LENI: So ang gusto mong sabihin Ken, parang ang laki ng role na nagawa ng Dr. Yanga’s College sa iyo. Kasi from a public school lumipat ka sa Dr. Yanga’s College, di ba?

    KEN MIRANDA: Opo.

    VP LENI: Tapos paglipat mo, ito na ang time na okay na ang school? Hindi na siya iyong tapunan?

    KEN MIRANDA: Opo. Established na po ito.

    VP LENI: Noong lumipat ka parang nasa company ka na ng mababait so nahiya ka nang maging bully. Pero ito, parang sa iyo kasi parang 180 degrees, di ba? Galing ka sa pagka-astig, pagka-bully, pero hindi ka lang bumiti pero parang natransform mo pa ang sarili mo, naging model student. Pero ito papano mo iyon nagawa?

    KEN MIRANDA: Sa mga ano na rin po siguro, malaki po talagang impluwensya iyong mga taong nakapaligid sa iyo at saka pumasok din po ako noon parang aya-aya lang po ng mga friends. “Tara mag-sakristan tayo.”

    VP LENI: So nag-sakristan ka?

    KEN MIRANDA: Opo. Sa simbahan po.

    VP LENI: Anong edad mo noon?

    KEN MIRANDA: Mga graduate po ako ng grade 6, so pa first year high school po.

    VP LENI: Mga 12, 13.

    KEN MIRANDA: Opo. Noong una po parang idea lang namin na, “Okay cool,” kasi parang makakasama mo iyong mga pari, sikat ka po sa misa. Noong una po parang iyon, laru-laro lang pero noong tumatagal na po without us knowing na-absorb na po pala namin na parang, “Sakristan tayo kailangan may responsibility tayo na…kasi tinitingnan tayo…”

    VP LENI: Sa tingin ko Ka Ely mahalaga iyon. Iyong sinasabi niya, lalo na sa mga magulang na nakikinig, kasi sobrang laking influence ng mga kasama, di ba? Iyong gaya sa iyo, sabi mo ang naging tranformation mo dahil sa influence ng mga kasama. So sa aming mga, sa atin Ka Ely, sa atin na mga magulang siguro iyon ang iwa-watch-out natin, sino ang parating nakakasama ng mga anak natin.

    ELY: Tama.

    VP LENI: Pero ito Ken, ngayon hindi ka lang magaling sa school pero student leader ka pa. In fact, ano siya Ka Ely, ito nasurpresa din ako kasi noong March 4 na nasa inyo ako, hindi ko alam na SK Chairman ka pala. SK Chairman siya, Ka Ely, sa isang barangay. Ano uli ang pangalan ng barangay?

    KEN MIRANDA: Brgy. Bambang po, Bocaue, Bulacan.

    VP LENI: Brgy. Bambang, Bocaue, Bulacan. SK Chairman siya doon. So kumandidato ka noong nakaraang barangay elections. Ito ba iyong first time mong kumandidato?

    KEN MIRANDA: Opo.

    VP LENI: Ano ang naisipan mo para gusto mong manilbihan?

    KEN MIRANDA: Kasi po parang ang idea ko po noon, ang dami ko pong gustong gawin sa community namin. Parang kapag ka po kasi ang dami mong gustong gawin tapos wala ka pong medium, ang hirap pong humikayat ng iba para tulungan ka. So ayon po. Noong una medyo hesitant pa po ako pero dahil nga po nakausap nga din po ako ng parents ko, sabi “Bakit hindi mo i-try, nandito naman kami para to support.”

    VP LENI: Pero mabuti ang parents mo supportive.

    KEN MIRANDA: Opo supportive naman po. Iyong ano nga po, kapag po parang ako personally ayaw ko na, sila pa po ang mas nagtitiwala.

    VP LENI: Oo sila pa iyong… kasi mahalaga iyon.

    KEN MIRANDA: Opo.

    VP LENI: Mahalaga iyon. Pero mayroon bang project Ken na, iyon din ang naka… naka… naka ano ito… naka-catch ng attention ko. Iyong Kabataang Bambang 2020. Ano iyon?

    KEN MIRANDA: Ano po siya, parang kami po as SK, ang isang…ang pinaka-flagship program po talaga namin by the year 2020, kailangan po ma-realize iyong tatlo pong gusto namin mangyari. Talagang binigyan po namin ng timeline.

    VP LENI: Ano iyong tatlong iyon?

    KEN MIRANDA: Una po kailangan po iyong beyond borders mentality po na parang kahit ano ang…

    VP LENI: Parang thinking big, thinking out of the box…

    KEN MIRANDA: Opo, parang ganoon po. Kahit na anong religion mo. Kumbaga lahat tayo tao, parang ganoon. Pangalawa po, makapag-establish po ng isang organization na ang focus po niya culture and arts.

    VP LENI: Wow.

    KEN MIRANDA: Opo. Kasi sabi nga po, may nagsabi po na mas mahalaga iyong kultura kaysa sa politika.

    VP LENI: Totoo.

    KEN MIRANDA: Parang ganoon po.

    VP LENI: Kasi mas may appreciation ka ng pinanggalingan at saka ng pupuntahan.

    KEN MIRANDA: Yes po. Tapos pangatlo po, doon po sa elementary school kung saan ako naging bully, gusto kong parang mag-give back.

    VP LENI: Oo nabasa ko iyon. Parang ang gusto niya Ka Ely, ano ngang pangalan?

    KEN MIRANDA: Bambang Elementary School.

    VP LENI: Bambang Elementary School, doon siya nag-grade school, doon siya bully bully. Pero gusto niyang ayusin ang paaralan. Ano iyon ha, tall order. Pero parang iyong mga naiisip mong mga projects, at least iyong tatlo, parang hindi siya pang-SK di ba? Kasi usually ang SK kabahagi kasi ako noong, nag…parang nag-conceptualize ng SK Reform Law. At naalala ko during the hearings, maraming mga SK ang parang kuntento sa status quo. Pero kayo baliktad.

    KEN MIRANDA: Opo.

    VP LENI: Kayo baliktad kasi ang gusto niyo parang i-elevate ang discourse. Pero ito Ken, kasi galing ka sa academe di ba. Sabi mo nga maayos ang mga kausap mo, pero ang barangay kasi entirely different ball game ito. Siyempre ang papakisalamuhaan mong mga tao galing sa iba’t ibang paniniwala, politika, pinanggalingan. Kahit ano sabihin mo, politician ka. Papaano mo nata-traverse iyon, papaano mo natatawid? Siyempre mas controlled environment ang paaralan, ang barangay iba na iyon.

    KEN MIRANDA: Actually nga po noong sinusulat ko iyong tula, parang 3 months ago, parang nag-iisip na po akong mag-resign from SK kasi sobrang ang daming…

    VP LENI: Sobrang frustrated ka na.

    KEN MIRANDA: Opo. Pero noong iyon nga po nabalitaan naming pupunta po kayo ng school and then I was tasked to write po… Noong part na po doon sa binasa ko pong stanza, doon po nahinto po ako talagang umiyak po ako. Kasi parang na-realize ko…

    VP LENI: Kaya pala sobrang ganda ng poem mo kasi ano ka, inspired.

    KEN MIRANDA: Nahinto po ako. Tapos sabi ko po kung si, kayo nga po, kahit sa kabila ng mga tinatapon mga ganoon, tuloy pa rin. So parang ako po, ako anong karapatan ko na hindi magpatuloy samantalang ito medyo maliit pa lang na community, what more kung iyong buong bansa.

    VP LENI: Pero ito Ken, iyon nga iyong pinaguusapan natin iyong mga frustrations. Papano mo siya dini-deal? Kasi parang sobrang impressed ako doon sa tatlong points na gusto ninyong maabot. Pero wala bang resistance? Kasi di ba siyempre, I am sure hindi lang sa council pero iyong mga nakaka-engage mo everyday. Mayroong mga resistant to change eh. Mayroon ka bang nakakasalamuha na ganyan?

    KEN MIRANDA: Actually po madalas po. Halos everyday po kasi nga po parang ang hirap po kasi na parang nasanay na po na nandito ka para gawin ang gusto namin.

    VP LENI: Oo. At saka iyong sobrang politika na.

    KEN MIRANDA: Opo sobrang ganoon po. Sabi ko po, “Tuloy lang.”

    VP LENI: Hindi at saka imaginin mo Ken kung magawa ninyo ang ninanais ninyo, parang kayo ang mag-cha-chart ng bagong path. Kasi Ka Ely ito isingit ko lang, noong pinaguusapan namin ang SK Reform Law, parang sobrang lungkot kami kung saan na napunta ang SK kasi talagang pinakielaman na siya ng mga politiko. Sa maraming lugar pinakialaman siya ng mga politiko na parang di ba ang SK ginagawa natin para magtrain tayo ng bagong breed ng politicians, tapos pag nahayaan na iyong mga traditional na kinasanayan, parang doon mo tinitrain iyong…kasi Ka Ely may mga SK na may perahan na rin sa eleksyon.

    ELY: Tama opo. Kasi kung kamag-anak ng politiko, di talagang…

    VP LENI: Kaya nga. Ngayon bawal na.

    ELY: May dynasty po, anti-dynasty…

    VP LENI: May anti-dynasty provision na. So initial step iyon. Pero ano pa din, iyong temptation ng mga politikong pakielaman… Pero ito Ken, alam ko mahirap for you, pero sana ma-resist ninyo. Sana ma-resist ninyo, sana ma-maintain ninyo ang independence. Hindi naman dahil masama iyong mga politiko, kasi marami namang politikong mabubuti. Pero parang ano kasi, pag na-resist ninyo ito, puwedeng maging modelo, di ba? Puwedeng maging modelo. Pero sabi Ken doon sa nabasa ko, marami ka ding kahirapan doon sa pangatlong agenda, iyong pag-ayos ng school. Ano ba iyong kahirapan na nahaharap mo?

    KEN MIRANDA: Unang-unang po kasi sa funds po. Medyo mahirap pong humanap ng mga tutulong kasi nga po parang ang tingin nila imposible naman. So okay lang po iyon, mas na-cha-challenge po kami na ganon. Tapos pangalawa po, sa mga kasamahan din po. Ang hirap po nilang, hindi naman po mahirap pero challenging pong i-motivate na, “Ito dapat ang tinatahak natin. Hindi ito popular, hindi tayo masyadong sisikat dito. Pero ito ang magtatagal, kahit wala na tayo, andito pa rin ito.”

    VP LENI: Pero ito siguro Ken kaya siguro na-inspire kami sa iyo kasi iyon iyon eh. Parating sa mga public officials, parating siguro ang tanong, “Papano mo gustong maalala?” Kasi mayroong gusto mo maalala kasi lahat ng eleksyon pinanalo mo, mayroong ganoon. Gusto mong maalala kasi naka-stay ka in power for a long time. Mayroong iba, gustong maalala na kahit sandali lang akong dumaan, tumatak ang aking mga gawain. So siguro nandoon ka sa pangatlo. Kaya sana hindi, sana hindi ka mawalan ng motivation. Sana ang goal mo, “Na pag na-prove kong kaya namin ito, kami ang magiging halimbawa para mag lakas din ng loob ang ibang SK.” Pero ito siguro Ka Ely kasi wala na tayong oras kasi 10 o’clock na, siguro hingian natin si Ken ng advise sa mga pareho niya na dumaan din sa di ba, iyong sa hirap pero iyong transformation. Paano simigi lang ng sumigi.

    KEN MIRANDA: Siguro po ang ma-advise ko lang especially po sa youth na nagmamahal po bayan, ang hirap po talagang mahalin ng bayan kasi hindi naman po tayo puwede niyang yakapin, o kamustahin, pero kahit na ganoon, kapag mahal po natin talaga kahit masakit na, magpapatuloy ka. Parang sabi nga po ni VP noon noong nagmessage siya, parang “Let’s just believe in the power of doing good, that in the end goodness will prevail.”

    ELY: Ayon. At isa na siguro iyong mensahe mo sa mga, bagamat patapos na ang eskuwela ngayon, iyong mga nambubully. Anong mensahe mo sa kanila?

    KEN MIRANDA: Iyong power natin to influence, and para mag… iyong power natin na sa pagkakaroon ng authority, mag-isip-isip tayo kung saan natin mas okay na gamitin.

    VP LENI: Ayon. Kasi Ka Ely sobrang impressive na ang dating bully nag-a-advocate na anti-bully kasi tingin ko ikaw ang pinakapowerful na puwedeng magbigay ng testimony di ba. Hindi theoretical eh. Hindi theoretical pero nanggaling ka doon. Kaya sana, patuloy pa ba kayo iyong advocacy mo?

    KEN MIRANDA: Yes po.

    VP LENI: Sana ituloy-tuloy mo kasi ang dami talagang maaapektuhan. Pero ito Ka Ely, ito ang gusto nating i-highlight. Parang iyong ginawa natin sa Hong Kong—na ano ang mga kuwento ng mga ordinaryong Pilipino na nagdaan sa ganitong mga paghihirap pero in the end na-prove niya na talagang iyong mas mabuti ang kailangang tahakin, at si Ken malaking halimbawa doon. Kaya maraming salamat Ken sa inspirasyon.

    KEN MIRANDA: Maraming salamat po.

    VP LENI: Pinagkukwento ka na namin kahit kanino, pati sa nanay ko. Kinuwento ko na na may sobrang husay—kasi ang nanay ko mahilig din sa pagsusulat, sabi ko may bata doon na sobrang husay magsulat.

    KEN MIRANDA: Thank you po.

    VP LENI: Ipagpatuloy mo ang pagsusulat.

    KEN MIRANDA: Opo.

    ELY: Okay, salamat Ken. Iyan po si Ken Miranda.

    VP LENI: Wala na tayong oras.

    ELY: Wala na po tayong oras, Ma’am at sa panghuli…

    VP LENI: Ka Ely, i-greet lang natin iyong ating videographer. Birthday niya ngayon, si Raprap! Hello, Raprap. [chuckles] Happy birthday! Hindi, naggi-greet kami kasi naghihintay kami ng blowout. [laughs]

    Pero, Ka Ely, pasalamat tayo sa ating mga kababayan na kasama natin ngayon. Sa uulitin—

    ELY: Ma’am, mensahe na lang, Ma’am, lalo na’t iyong Otso Diretso ay binubully. [chuckles]

    VP LENI: Hindi— may kasabihan, Ka Ely, may kasabihan na dalawang bagay kasi: nate-test daw iyong husay sa oras ng kagipitan. Pero mayroon ding—iyong iisang mukha noon—nate-test iyong kabutihan ng pagkataon kapag binibigyan ng kapangyarihan. Kaya siguro iyon iyong… iyon iyong parating paalala sa atin—na una, sa oras ng kagipitan, papaaano mo dini-deal iyong kahirapan. Pero iyong mas mahirap, sa oras ng kabutihan, sa oras ng maraming grasyang dumarating sa iyo, sa oras na nabibigyan ka ng kapangyarihan, papaano mo nagagamit iyong kapangyarihan.

    Pero ito, last na ito, Ka Ely, kasi malapit na mag-eleksyon. Hindi lang dahil… hindi lang dahil kinakampanya ko iyong Otso Diretso, pero sa lahat, kahit mga kandidato for Congress, kandidato for the local elections, sana iyong mga kababayan natin seryosohin iyong eleksyon. Ito iyong pagpapaalala sa lahat na iyong kapangyarihan nasa kamay natin na ordinaryong mga mamamayan, na sana iyong kapangyarihan na iyon, hindi natin sinasayang. Iyong sa akin lang, Ka Ely, kapag nag-eeleksyon kasi mayroong impression na tinutulungan natin iyong kandidato. Hindi eh. Kaya natin sila binoboto para sa atin.

    So iyong sa atin, sana iyong paggamit ng… paggamit ng kapangyarihang pumili, huwag namang sayangin. Huwag naman dahil kakilala; huwag dahil ito iyong popular, pero ito iyong sinusuportahan ng kung kanino, pero dahil sana sino ba ito? Noong hindi pa ba siya kandidato, ano ba iyong ginagawa niya? Kasi kapag oras ng eleksyon, lahat, “Mahal ko iyong mahihirap.” Pero papaano ba niya pinakita iyong pagmamahal niya sa mahihirap?

    Kaya iyon siguro, Ka Ely, siguro linggo-linggo ipapaalala natin iyon na iyong kapangyarihan nasa kamay nating lahat.

    ELY: Ayon, opo. Okay, ako naman ang mensahe ko sa ating mga botante, huwag pong maging bobotante. Huwag po tayong maghalal ng mga polpolitiko. [laughter] Okay, maraming salamat, mga kasama, sa inyong pagsubaybay dito po sa ating palatuntunang BISErbisyong LENI at sa pangalan po ng ating Bise Presidente, ako pa rin ho ang inyong radyoman Ely Saludar. Muli, isang magandang umaga, Pilipinas!

    -30-

    Posted in Transcripts on Mar 16, 2019