This website adopts the Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 2.0) as the accessibility standard for all its related web development and services. WCAG 2.0 is also an international standard, ISO 40500. This certifies it as a stable and referenceable technical standard.

WCAG 2.0 contains 12 guidelines organized under 4 principles: Perceivable, Operable, Understandable, and Robust (POUR for short). There are testable success criteria for each guideline. Compliance to these criteria is measured in three levels: A, AA, or AAA. A guide to understanding and implementing Web Content Accessibility Guidelines 2.0 is available at: https://www.w3.org/TR/UNDERSTANDING-WCAG20/

Accessibility Features

Shortcut Keys Combination Activation Combination keys used for each browser.

  • Chrome for Linux press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • Chrome for Windows press (Alt+shortcut_key)
  • For Firefox press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • For Internet Explorer press (Alt+Shift+shortcut_key) then press (enter)
  • On Mac OS press (Ctrl+Opt+shortcut_key)
  • Accessibility Statement (Combination + 0): Statement page that will show the available accessibility keys.
  • Home Page (Combination + H): Accessibility key for redirecting to homepage.
  • Main Content (Combination + R): Shortcut for viewing the content section of the current page.
  • FAQ (Combination + Q): Shortcut for FAQ page.
  • Contact (Combination + C): Shortcut for contact page or form inquiries.
  • Feedback (Combination + K): Shortcut for feedback page.
  • Site Map (Combination + M): Shortcut for site map (footer agency) section of the page.
  • Search (Combination + S): Shortcut for search page.
  • Click anywhere outside the dialog box to close this dialog box.

    BISErbisyong LENI – Episode 94

    ELY: Magandang umaga Pilipinas—Luzon Visayas at Mindanao! Isa na namang edisyon ng BISErbisyong LENI dito po sa RMN. Ngayon po ay araw ng Linggo, February 23 o 24, 24 na pala ngayon [chuckles] February 24, 2019, mga kasama at mula po dito sa DXL RMN Manila, tayo po ay napapakinggan sa RMN Cebu DYHB, sa RMN Cagayan De Oro DXCC, RMN Davao DXDC, RMN Naga DWMX at sa inaabot po ng ating broadcast nationwide, worldwide, netwide. Mga kasama, ako pa rin ang iyong radyoman Ely Saludar.

    At samantala ay busy po ang ating Bise Presidente kahit na Linggo. Mayroon po siyang hindi pinalampas na event kaya makakasama natin dito po sa ating palatuntunan sa BISErbisyong LENI ang kaniya pong opisyal na tagapagsalita—si Atty. Barry Gutierrez. Attorney, good morning sa iyo!

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Good morning, Ka Ely, at good morning sa lahat ng ating mga taga-subaybay.

    ELY: So, wala po ang ating Bise Presidente at abala. Maya-maya mag-antabay po kayo dahil sa ang “Presidente” naman ang makakausap natin. [laughs]

    ATTY. BARRY GUITIERREZ: Presidente ng ano… [laughs]

    ELY: Pero, Attorney Barry, ano ba iyong ilan sa mga, sabihin natin, naging aktibidad ng ating Bise Presidente sa nagdaang linggo?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Grabe, sobrang busy ng week na ito, Ka Ely, para kay VP Leni. Nabanggit niyo nga kanina kung bakit wala siya dito ay dahil siya ay kasalukuyang nasa Naga. Nag-a-attend noong—

    ELY: Kasi noong nakaraan din nasa Cebu rin siya eh.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo, iyon iyong ano, kaya iyong ngayon Naga dahil doon sa first special education day—iyong Camp Pag-ibig Project. So kasalukuyang nandoon siya ngayon kaya hindi natin makakasama. Pero Lunes pa lang—February 18—bumiyahe siya Central Luzon, Nueva Ecija at saka Pampanga, nag-attend ng mga multi-sectoral dialogue kasama iyong mga partners natin sa Kaya Natin so medyo mahabang biyahe iyon. Umikot ng isang araw sa dalawang probinsya sa Central Luzon. Wednesday naman hanggang Thursday, si VP naman nasa Cebu, kagaya nga noong nabanggit niyo, para sa Istorya ng Pag-asa Film Festival press conference na ginawa sa Cebu City. At gaya din ng kadalasang ginagawa niya kapag bumibisita sa probinsya, nagkaroon tayo ng Angat Buhay Project event noong Thursday. Ito iyong sa San Remigio. Ito iyong blessing and turnover ng San Remigio Mental mental health facility na matagal nang proyekto na sinusuportahan ng Angat Buhay sa ilalim ng opisina ni VP Leni. And then nagkaroon din tayo ng planning session doon sa Ahon Laylayan Coalition. Itong Ahon Laylayan, Ka Ely, ito iyong binubuo na mga sectoral na grupo ng OVP para direktang mapaabot kay VP Leni at doon sa aming opisina iyong mga isyu na importante para doon sa ating mga batayang sector. So galing ito sa mga sector ng manggagawa, magsasaka, kabataan, urban poor at iba pa. Biyernes, balik siya sa aming opisina sa Quezon City pero para naman mag-participate doon sa Sonia Lorenzo Leadership Program for Women Leaders Graduation Ceremony. So ito iyong isang proyekto na sinusuportahan din ng OVP bilang pagkilala sa mga women leaders natin na malaki ang nako-contribute sa paglilingkod sa ating bayan. So talagang mula kahapon naman, gaya nga ng nabanggit kanina, si VP nasa Bicol ulit, sa Naga at kagabi nagkaroon ng 33rdPeople Power commemoration sa Naga City mismo sa doon sa Cathedral. Kaya kasabay noong event sa EDSA kahapon, si VP Leni nagpadala na lang ng video message kasi nga nandoon siya kasabay noon… mayroong simultaneous celebration kumbaga sa Naga para doon sa 33rdanniversary ng People Power.

    [GAP 2]

    ELY: Okay, mga kasama, iyong po ang ilan sa mga naging aktibidad ng ating Bise Presidente ng Republika ng Pilipinas. Samantala, ito na, huwag na tayong magpaligoy-ligoy. Wala po ang ating Bise Presidente ng Republika ng Pilipinas kaya’t dito po sa BISErbisyong LENI ay kasama po natin dito sa ating studio nationwide ang Presidente naman ng Liberal Party.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Presidente ng Liberal Party, si Senator Kiko Pangilinan. Sir.

    SEN. KIKO PANGILINAN: Magandang umaga, Ely, magandang umaga Barry at sa mga nakikinig dito po sa DZXL at sa iba’t ibang parte ng Pilipinas. Magandang hapon—ah, umaga. [laughter] Sa dami nang ginagawa ko hindi ko na malaman kung umaga.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Panigurado nga busy-ng busy kayo. [laughter]

    SEN. KIKO PANGILINAN: Sabi ko nga, hindi mo nanaisin sa pinakamatindi mong kaaway itong napasukan kong trabaho bilang pangulo ng Partido at campaign manager ng Otso Diretso. Pero pagkakataon para mabigyan ng alternatibo ang ating mga kababayan.

    ELY: Okay, at isa sa siyempre sa mga pinakatampok ngayon na pinaguusapan, Senator Kiko Pangilinan, ay dahil nagsimula na po, ano, February a-dose pa ho, iyong pormal na kampanya sa national level iyong mga tumatakbong senador at partylist. Pero sa Senado, sa senador, ay iyong Otso Diretso. Kumusta na po ba? Kasi sa unang tingin, talagang ang persepsyon ng lahat dehado. Pero kumusta po iyong kampanya po senador?

    SEN. KIKO PANGILINAN: Well, maganda rin iyong dehado dahil ang ating mga botante talagang tumataya doon sa underdog.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tama, tama po iyan.

    SEN. KIKO PANGILINAN: So tama iyon, tanggap namin—kami ay underdog. Hindi madili itong laban na ito pero ito’y isang laban na magandang—sabihin na natin—it is a good fight. At maganda rin ang naging, so far, ang takbo ng ating kampanya. Sabi nga nila, kung bukas ang eleksyon, maaaring dalawa lang ang mananalo, pero hindi bukas ang eleksyon. At naniniwala tayo, habang palapit nang palapit ang halalan ay lalong lalakas at lalakas ang tsansa ng ating mga kandidato.

    ELY: At siyempre, isa po sa patunay na ang dehado ay nanalo ay ang ating Bise Presidente.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Siyempre, nagsimula sa one percent.

    ELY: Iyon ang isang katunayan, ‘di ba, at lahat, walang nag-akala na siya ay mananalo bilang Bise Presidente dahil siya ay dehadong-dehado at talagang wala, hindi pinlano. Talagang biglaan, ‘di ba?

    SEN. KIKO PANGILINAN: Totoo iyan. Pero pati sa halalan sa Senado, marami ring mga number one sa Senado noong rating noong umpisa pero natalo—number 5, number 6, marami iyan. At maraming hindi mo aakalaing mananalo pero pagdating doon sa finish line, ika nga, eh na-sorpresa at nai-panalo ang kanilang kandidatura.

    So ibig sabihin, marami pang mangyayari pero sa huling banda ang mangyayari ay depende rin sa taumbayan dahil sila ang magpapasya. At dapat sana maging mapanuri ang ating mga kababayan dahil alam mo, iyong desisyon natin ay minsan lang sa isang taon—ay, sa tatlong taon—at anim na taon, tayo ay pantaypantay.

    Makapangyarihan ang bawat isa dahil pantay-pantay ang ating kapangyarihang mamili kung sino ang dapat na nakaupo at tayo rin ang magpapasya sino ang hindi dapa umupo. Eh huwag ho nating sasayangin ang pagkakataon dahil sabi nga nila, sa halagang isang libo—may nag-compute noon eh—500 pesos daw boto pero kapag kinompute mo raw magkano iyon? Tatlong taon nakaupo iyong ano. Ibig sabihin wala pang kuwarenta’y singko sentimos daw iyong halaga noong tao, noong botante kasi iyon na lang ang halaga. Pero in the meantime, kung mali ang ating desisyon, eh ilang taon tayong magdurusa.

    ELY: Sa mga senador, anim na taon, sa local, tatlong taon.

    SEN. KIKO PANGILINAN: Kaya mahalaga. Ang huling banda, pagdating ng Mayo a-trese, iyong ating mga botante ay talagang busisiin ng husto at piliin iyong mga karapat-dapat para itong mga problema natin ay sama-sama nating pagtulungan, kasama ang mga senador at iba’t-ibang leader ng ating bansa na may malasakit at mayroong tunay na pagmamahal sa bayan.

    ELY: So iko-connect ko iyan dahil sa ngayon ay 33rdPeople Power Revolution ‘di ba, iyong komemorasyon, iyong paggunita. At may binabanggit nga sa isang miyembro ng Otso Diresto si Senator Bam Aquino na sinasabi niya ngayon ay iyong People Power is vote power.

    SEN. KIKO PANGILINAN: Totoo iyan. Alam mo, Ely, hindi biro itong kapangyarihan ng nasa kamay ng ating mga botante. Hindi biro ito dahil halimbawa sa Senado, napakahalaga ho ng Senado. Kung hindi ho—kung sunud-sunuran na lang po ang Senado at nagbubulag-bulagan, eh baka probinsiya na tayo ng China. [laughter]

    ELY: [laughs]

    SEN. KIKO PANGILINAN: O kaya nag-Charter Change na at puro term extension na ang mga nakaupo, o kaya ay itong minimum age of criminal liability na nine years old, eh baka naipasa na at puwe-puwede nang makulong muli itong mga batang pariwara. Eh alam naman natin na 9 years old, hindi naman dapat sinasama sa kulungan. Binibigyan ng pangalawang pagkakataon. Pero kung wala ang Senado—dahil pinasa na iyan sa House eh, although sinasabi nila 12 anyos, kahit 12 anyos matindi pa rin—pero dahil nandiyan ang Senado, magiging mapagbantay kaya napakahalaga na piliin natin sa darating na halalan ang mga senador na mayroong isang salita. Siyempre huwag na ho iyong magnanakaw.

    Alam mo naipasa lang natin iyong Rice Tariffication measure. Ten billion pesos iyan na suporta sa ating magsasaka para mapalakas ang kanilang kapasidad, magkaroon ng mechanization, magkaroon ng mas magandang ani. Pero alam niyo magkano iyong Napoles fund?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Magkano, Sen.?

    SEN. KIKO PANGILINAN:Ten billion din. [laughter] So baka mauwi sa—kung hindi tayo pumili ng karapat-dapat diyan sa Senado, eh baka iyong P10 billion rice competitiveness enhancement fund ay mauwi na rin na parang Napoles [fund]. So napakahalaga na iyong boto natin sa darating na halalan, partikular sa Senado, ay doon tayo mamili ng karapat-dapat—iyong may integridad at malinis ang track record.

    ELY: Pero, Senator, Cong. Barry, kasi iyong kampanya ngayon natin na ang labanan natin hindi maitatanggi sa—kahit noong mga nakaraan—iyong popularidad eh.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Name recall.

    ELY: Pero kahit sabihin na wala kang nagawa o ano man, dahil sa sinasabing kulang ang impormasyon na nakakarating sa tao, kasi parang nabobola nang husto eh. Pero dito, lumutang po iyong isyu na maganda po siguro obligahin lahat ng mga kandidato na mag-debate. Ano pong masasabi niyo rito?

    SEN. KIKO PANGILINAN: Sinusuportahan po natin. Actually ang nangyari diyan, si senatorial candidate Romy Macalintal, sina-suggest niya magkaroon ng debate. Nagkausap kami at—

    ELY: Iyon batikang election lawyer iyon.

    SEN. KIKO PANGILINAN: Yes. At pinag-usapan namin among the candidates at sabi natin maganda iyan dahil number one, alam namin sa Otso Diretso na iyong kakayahan nila ay hindi matatawaran. Kapag nagkaroon ng debate, kaya nilang harapin lahat iyon. Pangalawa, mahalaga para sa botante. Ano ba halimbawa—itong mga bumoto sa TRAIN, dapat kasama sa debate kung bakit kayo bumoto pabor sa TRAIN? Ipaliwanag niyo sa taumbayan dahil mayroon pang tatalakayin na TRAIN 2. Eh kapag nakaupo na itong mga ihahalal natin, anong posisyon nila sa TRAIN? Kinakailangan hindi—mayroon ngang isang kandidato na nagsabi na, “Kapag nandoon na tayo sa Senado at saka na tayo mag-debate.” Eh teka muna, ngayon tayo pipili eh. Bakit pagka nakapili na at saka magde-debate? Ngayon ang panahon para mag-debate sa usapin ng TRAIN, sa usapin ng paano pababain ang presyo ng mga bilihin, sa usapin ng paano natin ililipat iyong trabaho hindi lang sa mga dayuhang taga-China kung hindi iyong trabaho sa ating mga kababayan dahil nag-iibang-bansa iyong ating mga kababayan habang iyong mga Chinese national eh binibigyan ng trabaho dito sa Pilipinas. Naka-condo pa!

    So iyong mga debate na iyan, ngayon kailangan. Itanong natin sa kanila anong posisyon niyo sa— Alam niyo kami, nag-file kami siguro isang dosenang resolusyon na para ma-imbestigahan itong militarization sa West Philippine Sea, itong trabahong problema, eh kakarampot lang eh. Siguro isa lang doon sa dalawa o labinlimang resolusyon ang dinidinig sa Senado dahil iniipit eh. Pero kung iyong may mga paninidigan, mayroong hindi sunud-sunuran ang ihahalal, aba eh iyong mga resolusyon na ito ay mailalabas.

    Pero ngayon dapat ang debate, hindi pagkatapos kapag nanalo na.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Hindi ba tayo puwedeng manawagan, Sen. Kiko, sa COMELEC na sila iyong manguna sa pag-sponsor nitong mga ganitong debates? Kasi noong 2016, sila iyong nanguna diyan kaya tayo nagkaroon ng tatlong presidential debate.

    SEN. KIKO PANGILINAN: Tama iyan. In fact, matapos noong pagpupulong natin kahapon ay gagawa tayo ng official representation. Isusulat natin sa COMELEC ang request na magkaroon ng primetime TV debates tulad noong nakaraang halalan. Kasi iyong pagiging primetime, desisyon din iyan noong istasyon eh. Pero kapag COMELEC ang nagsabi na, “Hindi, mahalaga ito,” eh bibigyan nila ng pagkakataon iyan. Huwag naman iyong alas-11 na ng gabi kasi ngayon iyong mga debate alas-11 ng gabi.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo, walang nanonood.

    SEN. KIKO PANGILINAN: Oo, eh iyong mga senior citizens tulog na. [chuckles]

    ELY: Kapag primetime—kahit weekend primetime na lang.

    SEN. KIKO PANGILINAN: Yes, iyon ang itutulak natin. At in fact, mayroon nang—dahil nga nanawagan kami ng debate, ang ating mga kandidato—bukas 12 noon, uulitin po natin, sabi kasi noong Hugpong handa naman silang makipag-debate. So three days ago sinabi na ni Atty. Chel Diokno at si Atty. Romy Macalintal, alas-12 ng tanghaling tapat, bukas sa Plaza Miranda, pupunta sila. Mayroon yatang kinakausap na debating society na magmo-moderate para… Nandoon sila 12 noon. So tutal, sumagot naman ang Hugpong na handa sila, hihintayin sila doon bukas ng 12 noon.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: [chuckles] Ang tanong, may magpapakita ba? Iyong mga kandidato, Sen.?

    SEN. KIKO PANGILINAN: Sana, sana. Sabi nila handa naman sila eh. So kung handa talaga sila at talagang willing naman sila dahil iyon naman ang sinabi nila na willing to do the debates… Pero ang sabi ng iba, busy daw, sabi pagkatapos na raw ng eleksyon. Pero mayroon namang nagsabi na, “Sige, handa tayo.” So bukas, uulitin po natin, 12 noon doon po sa Plaza Miranda. Nandiyan sina Atty. Romy Mac, si Atty. Chel Diokno, si Samira Gutoc nandiyan din, at si—

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Si Cong. Gary yata—

    SEN. KIKO PANGILINAN: Si Cong. Gary nandiyan din. Aabangan natin at sana ang media i-cover iyan para kahit paano magkaroon ng initial na debate tungkol sa mga isyu. Ano na, diretsahan na dapat.

    ELY: Pero papaano iyon, Senator, kasi maraming kandidato so paano ang pilian ng mga debate? Kasi ako ang mas gusto ko rin na ano, parang tapatan. Halimbawa, isyu ng kababaihan, iyong sa Otso Diretso si—

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Si Samira Gutoc.

    ELY: Maganda itapat kay Pia Cayetano kasi parang narinig ko magsalita si Ma’am Samira, maganda iyong punto niya para sa kababaihan at lalo na galing po siya sa Mindanao, iyong mga kababayan nating muslim.

    SEN. KIKO PANGILINAN: Yes, oo, in fact, maganda iyon at saka si Atty. Chel Diokno at saka si Imee Marcos.

    ELY: Yes, iyon, maganda iyon! Tapatan, ano.

    SEN. KIKO PANGILINAN: Tapos si Gary Alejano at si Bato.

    ELY: Ayon, pareho silang PMAer.

    SEN. KIKO PANGILINAN: Tapos si Erin Tañada siguro at saka si Bong Go. O kaya si Sonny Angara. Kasi si Sonny Angara, siyempre siya ang principal author ng TRAIN law. Siguro naman dapat ipapaliwanag din niya dahil hinihingi na naman niya ang boto ng taumbayan. Eh sinabi nga na magandang i-debate iyan. Hiningi na nga ni Atty. Erin Tañada na mag-debate sila. Iyon nga, ang sabi sa Senado na. Pero teka muna, eh kailangan sigurong ipaliwanag sa taumbayan bakit ipinasa ang TRAIN law at itutuloy ba ang TRAIN 2 dahil iyan ay iniiisip din at concern ng ating mga kababayan para malaman nila sino ba ang dapat suportahan ng mga senador na kandidato at sino iyong hindi dapat suportahan.

    ELY: Ayon. so magandang ano iyan, coverage iyan. Talagang papatok iyan.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Pero bukod sa debate, Sen. Kiko, ‘di ba, isa sa mga bagong inisyatiba na tinutulak ng Liberal Party ngayon para nga lalong mapalapit sa isyu ng mga tao iyong tinutulak na adbokasiya, iyong Project Makinig, ‘di ba?

    SEN. KIKO PANGILINAN: Tama, 2.0 na ngayon.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tungkol saan ba itong Project Makinig?

    SEN. KIKO PANGILINAN: Ito ay direktang pag-uusap, pagkakatok sa bahay, door-to-door ito na kakausapin mismo ang botante at hinihingi ang kaniyang suporta at pinaguusapan ang kaniyang saloobin. Mahalaga ito, ginawa ito ni Obama noong 2008 sa America. Mayroon siyang 2 million volunteers na pumunta house-to-house, door-to-door. Ganoon din si Emmanuel Macron sa France, 2017, mayroon din siyang door-to-door campaign. Napakatindi ng door-to-door campaign dahil medyo mabusisi pero palagay ko sa huling banda mahalaga dahil hindi lamang pang-eleksyon ito kundi dapat kapag natapos ang eleksyon, nakausap mo na iyong mga botante, eh kailangan hikayatin din natin sila na sumoporta sa mga programang itutulak noong mga kandidatong mananalo.

    So kasama iyan sa ating—ito ay kakaiba dahil sa halip na mang-hakot ng mga botante sa rally at pakainin at kung ano ano na supporter mo hinakot mo doon, kumbinsido na—

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Kumbinsido na. [laughs]

    ELY: Hindi, pang-photo release. Press release. [laughter]

    SEN. KIKO PANGILINAN: Pero ito, diretso sa tao at nagawa namin actually iyong first phase listening campaign noong October 6 hanggang December 15. At nakapagmobilize kami ng 10,000 volunteers. T-shirt lang iyong kanilang compensation, ika nga, at snacks, walang suweldo iyan, walang ano, pero 10,000 ang umikot sa loob ng tatlong buwan para makinig at alamin ang saloobin ng ating mga kababayan. At base dito, iyong 8-point program ng Otso Diretso binalangkas natin base doon sa mga isyu na pinakamalapit sa puso ng ating mga kababayan kaya may 8-point program iyong Otso Diretso.

    Pero dito sa pangalawang yugto, umiikot pa rin tayo at gusto pa nating hikayatin ang mas maraming mga volunteer dahil alam natin iyong ating mga katunggali, maraming pera. Nakakatawa nga iyong sinabi ni Atty. Chel Diokno eh: labanan daw ng tarpaulin. Madali lang gumawa ng tarpaulin iyong mga kalaban namin pero hindi naman tarpaulin ang gagawin sa Senado eh, batas. [laughter]

    But sabi nga, kinukuha natin ang mga volunteers, iyong mga naniniwala sa Otso Diretso, huwag lang pong bumoto, ikampanya rin at hikayatin ang ating mga kapit-bahay na suportahan ang Otso Diretso sa pamamagitan noong Project Makinig Part 2 na door-to-door iyan and we hope to be able to reach the whole country. Iyong first ano natin, iyong unang yugto, isang daang distrito ng ating pinaggalawan, 116,000 ang ating bahay na nakatukan sa loob lamang ng sampung linggo at sampung libong volunteer ang kumilos.

    Ngayon, kami ay naniniwala na mas marami pa tayong, dahil ngayon ay eleksyon eh at ang ating mga kababayan, kapag eleksyon 80 percent nagpaparticipate talaga iyan so interesado sila so this will be an opportunity na palalimin din ang usapin ng debate at ang mga issues sa halalan, hindi lamang iyong mga sikat, hindi lamang iyong kilala, kung hindi dapat din iyong track record at iyong Project Makinig, tuloy-tuloy po iyan. We need volunteers. Kung kailangan po ninyong—kung interesado kayo, otsodiretso.ph ang ating—at mayroon tayong landline, 09498882019.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Talagang mayroong ganoon ha. [chuckles]

    SEN. KIKO PANGILINAN: Oo, 0949-888-2019.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Sa Facebook, Sen. Kiko?

    SEN. KIKO PANGILINAN: Sa Facebook, Otso Diretso Facebook page. Puwede rin kayong magmensahe doon para sumama dito sa door-to-door. Ang mga senador umiikot pero habang umiikot ang mga candidate natin sa Senado throughout the country, sa sariling kusa rin ng mga volunteers, umiikot din sila. Bahay-bahay din po ang ginagawa nila and we hope we would be able to reach as many pagdating ng halalan para talagang sabihin na nating grassroots-driven at volunteer-driven ang ating kampanya. Iyon ang pantapat natin sa bilyon ng mga katunggali natin dahil ako ay naniniwala na sa huling banda, walang puwersa ang maaaring maging hadlang kapag ang taumbayan na mismo ay kumikilos at naninindigan.

    Alam mo, Ely, ito just one more very quickly, naaalala ko noong tumakbo akong independent noong 2007, hindi ako sumama kay Erap, hindi rin ako sumama kay GMA dahil pinagre-resign ko pareho eh. Paano ko naman ipapaliwanag sa mga anak ko na sabi ko, “Resign!” tapos pagdating ng eleksyon, “Joke only,” ‘di ba? So nag-desisyon tayo solo flight. Alam mo one week after umiikot kami doon sa Mabalacat, Pampanga sa resettlement area, iyong apektado ng lahar? Sabi ko, “Tama ba itong ginawa kong nag-solo flight ako? Mukhang kakarag-karag itong campaign natin eh.” Sabi ko, “Patay na kung patay. Laban na ito.” Habang nagmo-motorcade, mayroon akong nakita sa may bandang kanan ng resettlement area, parang tyinempo niya iyong sasakyan ko tapos naka-t-shirt lang siya, naka-sleeveless, basketball tapos naka-tsinelas. Tapos noong—kinuha niya iyong kamay ko habang kinakamayan ko iyong mga kababayan natin doon sa Pampanga. At sabi niya—may inabot siya sa akin—sabi niya, “Isama mo ito, Kiko.” Sabi ko, “Ano kaya itong iniabot sa akin?” Sabi ko, “Baka anting-anting ito.” Kasi sabi ko, “Kailangan ko na anting-anting para maipanalo itong mukhang imposibleng kandidatura ko.” Pagbukas ng palad ko, isang daang piso. Tumaya na siya. Na dalawa, tatlong kilong bigas na siguro iyon. Isang linggong kakainin na ng pamilya niya iyon pero sabi niya siguro, “Itong si Kiko, kailangang suportahan.”

    So doon sabi ko, alam ko sa… sige na, kapag tumaya na ang taumbayan, malaking bagay na ito. Ayon, sa awa ng Diyos, naipanalo natin ang kandidatura natin. So naniniwala ako na kapag tumaya na ang taumbayan at nanindigan na ang taumbayan, walang anumang pera o pondo ang maaaring ihadlang, o magiging hadlang sa tagumpay.

    ELY: Pero napatunayan na rin iyan, Senator, Cong. Barry, na kahit gaano karami ang pera mo, puwedeng matalo eh, ‘di ba?

    SEN. KIKO PANGILINAN: Oo, tama.

    ELY: Iyong mga bilyonaryong kumandidato talo eh.

    SEN. KIKO PANGILINAN: Tama. Actually noong lumaban kami noong 2007, ano lang iyon,

    Senate lang iyon, base doon sa datos ng COMELEC, iyong labindalawang pinaka-malaking gastos, sampu talo.

    ELY: [laughs] So hindi garantiya na kapag napakarami mong pera sa kampanya, panalo ka. Hindi garantiya.

    SEN. KIKO PANGILINAN: Hindi garantiya at saka iyong… may ano iyon eh, iyong taumbayan kahit paano mag-iisip din eh. Saan galing lahat ng perang ito?

    ELY: Dalawang tanong lang iyan, Senator, eh: saan galing at papaano babawiin?

    SEN. KIKO PANGILINAN: Exactly. Kaya sabi ko, grabe. May ganoon ding epekto iyan kaya habang palaki nang palaki ang gastos nila, eh dadami at dadami naman ang magtatanong papaano nila nakuha iyon at papaano nila babawiin iyon.

    ELY: Okay, magandang—siguro, iyong ating mga kababayan na ngayon ay nakikinig nationwide, talagang magsaliksik din po kayo. Kasi mahirap na sige lang nang sige tapos sa bandang huli kapag nakaupo, puro tayo reklamo.

    SEN. KIKO PANGILINAN: Alam mo parang ano, sabi ko nga eh, parang nanliligaw. Huwag naman kaagad ibigay iyong matamis na oo. Kilatisin muna natin eh baka mamaya, mauwi tayo sa peligro, ‘di ba? Dapat hindi tayo puwedeng padalos-dalos at kaagad malaglag ang Bataan, ano iyon, mag-surrender ang Bataan.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: [laughs] So alamin kung ano ang intensyon talaga.

    SEN. KIKO PANGILINAN: Busisiin nang husto, alamin ang track record, dahil kapag ikaw ay nagsabi ng oo, ng matamis na oo, tatlong taon o anim na taon iyan, eh biro mo kung ikaw ay nagkamali. So dapat maging mabusisi, pag-aralan nang husto, at siyempre ito ay para sa ating kinabukasan din dahil medyo matindi itong hinaharap nating pagsubok lalo na sa panghimasok ng China, itong Build Build Build na maraming uutangin, lahat tayo ay magiging apektado riyan so huwag natin poing hayaan na ang magdi-dikta sa atin ay pera at iyong mga ganid. Dapat tayo mismong mga kababayan, mga botante, maging mapanuri tayo at maging mapag-pasya.

    ELY: Ayon. So iyon po ang ilan sa mga isyu ho na napag-usapan natin kaugnay pa rin ho ng kampanya. Kaya iyong ating mga kababayan, iyong mga nakikinig, ano, ano man ang kulay na gusto po ninyo ay nirerespeto ho natin pero sa mga pangkaraniwang botante ay dapat na siguro tingnan niyo ho nang mabuti. Tingnan niyo pong mabuti. Importante po sa Senado, sila po ang babalangkas ng mga batas.

    Pero diyan po sa Senado, Senator, marami na ring naano, naaprubahan na mga panukalang batas na naging batas. Isa sa, siguro pinaguusapan iyong sa Expanded Healthcare pero mukhang kulang pa sa pondo?

    SEN. KIKO PANGILINAN: Mayroong earmarking iyan. Ultimately, marami talagang batas na naipapasa pero sa huling banda kapag hindi napondohan, wala rin. Parang iyong Juvenile Justice Welfare law, mayroon tayong 400 million [pesos] na nilaan diyan pero lumalabas eh wala pang 80 million pesos doon sa 400 million pesos ang nagagastos kasi nga iyong implementasyon. Pero nandiyan iyong pondo.

    Pero dito sa Universal Healthcare, iyon, papaano popondohan? Iyan ngayon ang kinakailangang talakayin dahil may mga earmarking iyan sa PCSO, from PAGCOR, tapos sinasabi additional taxes para sa… na hindi pa naipapasa. So kinakailangan ding pagbusisiin nang husto iyan dahil in the end, it’s really a question of how do we source the funds and how do we make sure that it is released timely at napopondohan itong mga concerns, mga health concerns ng ating kababayan.

    ELY: Okay, so sa panghuli, Senator, baka mayroon kayong mensahe o panawagan sa ating mga listeners nationwide na nakikinig bilang lider po ng Liberal Party at talagang ngayon, sabihin natin, kayod-marino ang Otso Diretso, dehado po dito sa labanang ito. Sige po, mensahe po sa ating mga kababayan.

    SEN. KIKO PANGILINAN: Well, ang ating mensahe sa ating pang-huling banda: ang Mayo a-trese ay hindi usapin ng sino ang uupo. Ito ay usapin din kung saan dadalhin ang ating republika. Alam natin na patuloy pa rin ang araw-araw na patayan. Hindi tama ito. Kinakailangan nating hanapan ng solusyon ang problema ng iligal na droga at tama lang na dapat hanapan ng solusyon ito pero hindi solusyon ang araw-araw na patayan. Kinakailangang maghanap ng mas maayos, mas holistic na approach sa mga problema ng ating bansa.

    Iyong pagtaas—iyong mataas na presyo ng mga bilihin, sabi nga nila hindi na tumataas pero hindi rin bumababa—kailangan nating tiyakin na ang mga polisiya ay haharapin din itong mga problema ng mataas na presyo ng mga bilihin para ang ating mga kababayan ay makikinabang din. Lahat ho iyan ay mayroong kinalaman sa mga pipiliin po natin sa Senado at sa Kongreso. Kung sila po ay ipaglalaban ang ating kinabukasan o kung sila ay mananatiling nasa kasalukuyang sitwasyon na mataas ang presyo ng bilihin, kulang ang trabaho, tuloy tuloy ang patayan araw-araw, eh nasa sa atin iyon. Tayo ang magpapasya kung saan natin dadalhin ang ating kinabukasan.

    ELY: Okay, Senator Kiko, salamat po sa inyong oras.

    SEN. KIKO PANGILINAN: Maraming salamat at magandang umaga sa inyong lahat. Maraming salamat, Ely, maraming salamat, Barry, at sa mga nakikinig, maraming salamat at magandang umaga! [music break; end of Gap 2]

    [GAP 3] ELY: Oras ho natin, mga kasama, ay alas-nuwebe kuwarenta na po ng umaga. Maya-maya antabayanan ang Istorya ng Pag-asa. Pero, Atty. Barry, siguro talakay din tayo ng ilang mga isyu, at ngayon napakaaga pa kasi 2019 pa lang eh.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo nga.

    ELY: Pero marami nang nagtatanong kung sa 2022 presidential elections… Si VP nga natanong. Ano ba ang sabi ng ating Bise Presidente?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Sabi ni VP, “Basta ako ngayon naka-focus ako sa trabaho ko.” Tingin ko iyon naman ang tamang attitude diyan. Unang una, hindi pa nga tayo tapos sa eleksyon ngayong 2019 ang pinaguusapan na natin 2022. Medyo mahaba-haba pa.

    ELY: So iyon ho, ano, pero marami sa ating mga kababayan ay pinag-uusapan na ho iyan at iyong mga posible ho na sasabak ho sa 2022 o 2022 presidential elections eh matagal pa ho iyan. So ito munang 2019 elections at siguro maayos po iyong ating pagpili sa iboboto. At salamat ho sa pakikinig, ano, sa mga kababayan natin. Hindi naman siguro ito mga trolls? [laughter] Okay lang po iyan. Ako, sanay na ako diyan, Atty. Barry, sa araw-araw kong pagbo-broadcast dito po sa ating palatuntunan. Eh kung hindi kayo sang-ayon sa sinasabi namin, eh okay lang pero salamat sa pakikinig.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo, nakikinig eh. At saka sa totoo lang, Ka Ely, iyon nga iyong nakakalungkot eh—nasanay na tayo sa ganiyang klaseng uri ng pagdidiskurso, kung puwede nating tawagin na pagdidiskurso iyan. Pero sa akin, kahit papaano tama kayo. Makikinig pa rin, ‘di ba, naaabot iyong mensahe.

    ELY: Nag-text sila ibig sabihin nakikinig. Salamat po ha. Kahit anong sabihin ninyo, kung anong kulay iyan, okay lang po, salamat po ulit at good morning po sa inyo.

    Okay, samantala, mga kasama, oras na ho natin 9:43 na po ng umaga. At ang ating Bise Presidente ay abala po diyan, diyan po sa Naga. At kaya’t wala po dito po sa ating studio, para po sa ating mga kababayan na ngayon lang po nakikinig, at lalo na po sa abroad. Mamaya siguro magbasa tayo ng ilang mensahe mula sa ating mga listeners na nakikinig lalo na po sa abroad. Okay, attorney.

    ATTY. BARRY: Sige, ito po. Mayroon tayong mga ilang mga nakuhang mensahe sa social media at sa ating iba pang mga communication lines dito. So mula kay Baby-Balite de Castro, “Hello po, VP Leni! From Toronto Canada.” So mayroon, madami talaga tayong tagasubaybay na nasa abroad. Mula kay Maria Mercedes Mangubat, “Watching from Mississauga, Ontario Canada.” So maraming talagang mga Canadian na nakikinig dito. Mula naman kay Epifania Palingcod, “Watching from Hong Kong. Yes, Team Leni Robredo! #OtsoDiretso.”

    ELY: Iyan.

    ATTY BARRY: Iyan. Mayroon pa pala… At siyempre galing din naman sa sarili nating bansa. Kay Maribeth Marv Florita Red, “Hello, from Cebu City.” So mayroon tayong mga, talagang mga regular na tagasubaybay dito na nakikinig at nagpapa-abot ng kanilang mensahe at pagbati kay VP Leni at sa ating programa.

    ELY: At mayroon din tayong mga regular na nakikinig na kritiko. [laughs] ‘Di ba?

    ATTY. BARRY: Actually, okay nga iyon, sa akin nga, Ely. Kasi ang gusto naman nating maabot dito hindi lang iyong sumasang-ayon sa atin. Sabi nga ni Sen. Kiko kanina, kung ang gusto mo lang makasama lagi, ang gusto mong makausap iyong mga taong sang-ayon na sa iyo, edi, wala ka talagang makukumbinsi.

    ELY: Dapat ang kumbinsihin mo iyong mga ayaw sa iyo.

    ATTY. BARRY: Tama.

    ELY: Para makumbinsi ba.

    Okay. At samantala, ito na, Attorney Barry. Pakilala mo na sa atin ang Istorya ng Pag-asa, Pag-asa. Syempre ito po ay isa sa talagang pinaka-tampok ng BISErbisyong LENI.

    ATTY. BARRY: Oo. Ang ating guest ngayong umaga si Ma’am Kara Magsanoc-Alikpala. Isang batikang broadcast journalist at producer ng mga documentary. Siya iyong producer ng isang napaka-ganda at napaka-tanyag na documentary tungkol sa martial law, iyong “Batas Militar”. At pagkaka-intindi ko nga kahapon ni-rescreen ito sa UP Film Institute. Good morning, Ma’am, at welcome sa ating programa.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Good morning, Barry. Good morning sa iyo, Ka Ely.

    ELY: Good morning.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Good morning din kay Vice President Leni. Salamat sa pag-anyaya. May dadagdag lang ako kung okay lang sa inyo.

    ELY: Sige po.

    ATTY. BARRY: Sige po.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Excited lang ako na nandito ako sa RMN DZXL kasi iyong Tita ko hindi na kilala ng mga millennium [millennials] si Inday Badiday. [laughs] Ang ka-una-unahan niyang trabaho ay sa RMN.

    ELY: Hmm… Okay po.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: At bago siya namatay, ito iyong aming pinag-usapan. Kumbaga nagbalik tanaw siya na nag-enjoy siya sa trabaho niya dito.

    ELY: Hmm… Opo.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: So, ayun lang. So parang andito na rin sa kaniyang second home.

    ELY: Ay, salamat po.

    ATTY. BARRY: So tita rin pala niyo si Ma’am Letty Jimenez-Magsanoc?

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Mother ko po.

    ELY: Ahhh… mother.

    ATTY. BARRY: Ahh… mother niyo mismo?

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Oo. Yes.

    ATTY. BARRY: Wow. Iyon ang isa talagang, kumbaga, balwarte ng journalism sa… At talagang sa panahon na ito, namimiss ko talaga si LJM.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Super. [laughs]

    ATTY. BARRY: So, ma’am. Pag-usapan muna po natin iyong batas militar kasi iyon ang napalabas kahapon. Anong, napaka-laki ng interes, eh. Actually doon sa panahon na iyon, ang daming mga conversations ngayon na nagaganap sa social media at sa mga napupun—mga forum na ginaganap na gumagawa ng pagbabalik tanaw doon sa panahon ng batas militar at minsan nga gumagawa ng parallelism dito sa kasalukuyan nating dinadanas. Anong masasabi niyo rito? Ano tingin niyong continued relevance nitong pag-uusap at pag-aaral tungkol nga sa experience natin noong martial law?

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Alam mo 22 years ago na naming pinroduce ang Batas Militar pero nakakalungkot na relevant pa rin siya every year. Hindi lang ngayon kasi hindi ko naman puwedeng sabihing ngayon lang pero every year may tendency ang bawat pinuno o kahit anyone in government na nakatikim na ng kaunting kapangyarihan ay medyo nalalasing. So para siyang reminder sa ating lahat—I mean, kahit president ng high school class. Patikman mo lang ng kaunti, parang, aba medyo yumayabang na, di ba. So I think relevant siya dahil iyong mga nangyayari noon, nangyayari pa rin ngayon. Iyong mga pagkakamali noon, nangyayari pa rin ngayon. Iyong problema wala pang solusyon. At saka iyong mga paratang natin kay Marcos—ang mga Marcos family, iyong mga human rights abuses, pagnanakaw—lahat iyon, andito pa rin sila at sa matataas na puwesto. At iyong mga millennials ‘pag kinakausap ko, kasi nagugulat ako, puno lagi ‘pag nag-screen sa school.

    ELY: So talagang interesado lahat sila?

    ATTY. BARRY: Oo.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Sabi nila ‘di na sila nagtitiwala sa balita basta-basta. Nag-iisip sila at naghahanap ng mga sources. So ang gusto nila sa Batas Militar may mga firsthand information, may witness account noong mga nabuhay noong panahon na iyon. Iyon ang importante sa kanila.

    ELY: Pero isingit ko na diyan, ah. Ma’am, may panawa—may sinasabi iyong pamilya Marcos, particular, si Governor Imee Marcos na move on na from, sa martial law. Iyan, anong sagot ng mga—

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Anong sabi?

    ELY: Mag-move on na raw tayo. Matagal na iyan, eh. Tapos na.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Mag-mo-move on siguro tayo ‘pag humingi ng ano, ng sorry. At ah—

    ELY: Pero anong sagot ng mga ano, mga kausap niyong mga kabataan kasi actually talagang wala sila pero iyong sinasabi mo talagang interesado sila dito po sa isyung ito at nais nilang malaman. Pero ito, actually iyong kampanya ni ano, iyon iyong target ni [inaudible], di ba? So…

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Kasi kapag nakipag-break ka sa boyfriend, talagang mag-move on ka. Eh, hindi naman ‘to nakikipag-break sa boyfriend. Ibang usapan ito. Medyo mabigat ito, eh. Ang bibigat ng paratang. Hindi basta-basta. Masyadong cute iyong sagot na iyon.

    ELY: Ayon.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Malalim ito hindi puwedeng basta-basta. Kailangan ng hustisya talaga na malalim.

    ATTY. BARRY: Sa tingin ba niniyo nagkaroon talaga tayo ng, kumabaga, maayos na proseso ng pagmo-move on mula 1986? Kasi—

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Ako, I wish nagkaroon ng truth commission.

    ATTY. BARRY: Okay.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Ako, sana nagka-ganoon para nagkaliwanagan lahat. In fact, naiinggit ako sa Germany, sa Berlin, mayroon silang tinatawag na, hindi, anong tawag dito, parang, parang mayroon silang museum para sa Nazi crimes. So lahat ng mga estudyante sa Germany nagpupunta doon para maalala nila iyong mga crimes ng mga Nazi para hindi na maulit. At ang dami daming documentaries about the holocaust. Kaya nakita mo naman ang Germany masyadong paranoid. Bantay na bantay sila na wala na ma-ke-create na isa pang Hitler.

    ATTY. BARRY: Tama.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: So, and they had the truth commission. Tayo wala, eh. Masyado tayong maawain, parang, you know, mag-mo-move on kaagad. Kaya paulit ulit, eh.

    ELY: Tama. After two years, eh, nag-i-iba, eh. Ang dami oh, nakabalik. Oo, pero talagang, ewan ko, siguro iyong sinasabi ngayon, iyong ugali ng mga Pilipino, masyadong makakalimutin ang maawain. Pero iyan ay hindi maganda sa bansa, noh?

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Oo, ibang usapan.

    ELY: Dapat kung may kasalanan, may kasalanan, parusahan. Dapat parusahan.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Correct. Correct.

    ATTY. BARRY: Ito nga, ayun nga, eh, sabi niyo kanina doon sa experience niyo in doon sa mga screenings noong Batas Militar. Afterwards ang talagang sinasabi noong mga nakapanood, ang tumatak sa kanila iyong personal na testimoniya noong mga taong mismong nabuhay noon.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Oo. Ayun. Oo. Ayun mismo ang pinakatumatak.

    ATTY. BARRY: So—

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: At nagugulat sila na nangyari iyon. Kasi akala natin alam na, hindi pa rin.

    ATTY. BARRY: Ganoon?

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Hindi nila alam dahil hindi tinuturo sa schools. At walang sense of outrage, at medyo nawawala ng critical thinking. Iyon ang balita sa akin. So maraming kailangan baguhin.

    ATTY. BARRY: Oo nga, eh. So paano tayo makaka-move forward from that kasi gaya ng binanggit niyo kanina, ngayon, laganap talaga iyong attempts to, kumbaga, pagtutulak ng fake news, iyong tinatawag natin pag-a-attempt na i-revise iyong, iyong kasaysayan. So paano natin i-ka-counteract iyong ganoong klaseng mga efforts na ibahin iyong kuwento at baliktarin iyong nangyari, papalabasin na golden age iyong martial law ng Pilipinas instead ng isang napakadilim na yugto ng ating kasaysayan?

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Alam mo ang daming sagot diyan pero simple lang ang panlaban doon iyong katotohanan. Kailangan laging i-push at i-push. Siguraduhin mo na nasa side moa ng katotohanan. I-verify mo at wala ka nang takot, di ba? Ang mga lumalaban at maiingay ay iyong nasa tama at walang kinakatakutan, at malinis. Kung hindi ka malinis, hindi ka puwede makipag-laban.

    ATTY. BARRY: Totoo iyon.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: At makipag-insist na ito ang nangyari. Iyon lang. Iyong katotohanan. At saka parang lalabas naman talaga. Hindi siguro right away, I mean pag nagloko iyong asawa mo, maaamoy mo iyon, di ba? ‘Pag iyong anak mo nag-sinungaling, medyo malalaman mo iyon eh, maaamoy mo lalo na kapag inuulit-ulit iyong kuwento, nagiiba ‘pag hindi totoo. Maraming ganoon sa mga leaders ng martial law noon ‘pag tinatanong mo the same questions, through the years, nagiiba.

    ATTY. BARRY: Iba-iba iyong kanilang sagot.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Iba-iba ang sagot. Lalabas at lalabas talaga, eh. Ang lakas ng power ng ano, ng katotohanan. Huwag nilang i-underestimate iyon.

    ELY: So bukod dito, marami pang mga films na napro-roduce si Ma’am Kara. Ano ito, iyong “Limampung Taong Ligawan”? [laughs]

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Ahh… AB, ano ‘yan, ABS-CBN anniversary. Oo.

    ELY: Eh, iyong “Assasination of Ninoy Aquino”?

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Sa History channel po iyan.

    ELY: Yes. Iyong “Marcos: The Downfall of the Dictator” at “Call Her Ganda”. So marami, ‘no. Pero dito talagang iyong isyu ng, ng iyong sa People Power, ano, at sinasabi makabago na ngayon, ‘no. At iyong iba naman talagang—wala naman, wala naman, sila rin naman ang nakinabang. Iyong mga ganoong ano, usapan, pero dito talaga, masasabi natin, ako bilang broadcast journalist din, at least dito po sa nangyaring People Power, iyon talagang demokrasya, bumalik, di ba. Lahat, eh, pupuwedeng magsalita, kaya lang paminsan, sumosobra. [laughs] Iyong limitasyon natin, anong, anong masasabi niyo rito? Ang sobra-sobrang demokrasya.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Walang sobrang demokrasya.

    ELY: Ah, wala na ba?

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Sa tingin ko walang ganoon.

    ELY: Wala, ‘no?

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Oo. Lahat ng tao puwedeng magsalita.

    ELY: So walang limit, walang—

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Basta may responsibilidad ka at wala kang nasasaktan. Pero dapat lahat ng opinion puwedeng pakinggan.

    ELY: Responsable.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Oo.

    ATTY. BARRY: At siguro dapat may accountability din.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Correct. Oo

    ELY: Pero sa ano, sa social media, Attorney Barry, walang accountability.

    ATTY. BARRY: Ayun ang, ayun ang nagiging problema minsan. Dahil nga walang, hindi ka kailangang managot para sa ano mang sabihin mo, kahit maging mapanira iyan, o mapanakit, o lantarang kasinungalingan, hindi ka sisingil dahil minsan nga hindi mo totoong pangalan iyong ginagamit. Na-a-ano, eh, na-e-embolden iyong iba na gumawa ng, magsabi ng kung ano-ano na lang.

    ELY: Pero siguro dapat ma-regulate ito, ‘no? Kasi kami sa media, halimbawa, sa radyo, sa telebisyon, at sa pahayagan. Mayroon kaming ano, accountability.

    ATTY. BARRY: Oo. May self-regulation.

    ELY: Bukod sa—

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Naku! Mag-ingat kayo sa sinasabi niyo baka higpitan pa [inaudible] ha. [laughs]

    ELY: Hindi, pero, bukod sa, sa, syempre sa management, sa network, mayroon din kay VP, at puwede ka rin kasuhan, ‘di ba? Libel o slander o kung ano man. Pero sa social media wala, eh, di ba? Siguro ma-regulate na iyon.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Iyong cybercrime, puwede, covered siya, eh.

    ELY: Ah pupuwede, katulad iyong nangyari kay ano.

    ATTY. BARRY: Kay Maria Ressa.

    ELY: Pero ibang isyu iyon.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Pero kahit sino puwede, eh. Unfortunately, ganoon ang—

    ELY: Pero kailangan matukoy mo talagang siya iyon kasi maraming mga fake accounts, eh.

    ATTY. BARRY: Oo, tingin ko nga, Ely. Isa sa mga efforts, at least, simula na maayos ngayon iyong ginagawang pag-regulate o pag-cut ng mga fake news sites, iyong mga identified talaga na—

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Ang laking tulong.

    ATTY. BARRY: Nagtutulak ng fake news. Tingin ko malaking ano iyon, malaking step forward. Pero ako nag-a-agree ako sa inyo, eh. Kanina binanggit niyo kasi, sa dulo tao din ‘yan, eh. Kailangan iyong mga tao matuto na paano maging mas discerning, iyong critical thinking na hindi basta maniniwala porket nakita nila online, iyong kapasidad na mag-distinguish, ito legitimate new site ‘to, ito blog ‘to ng isang tao na obviously mayroon agenda, hindi tayo sigurado kung totoo iyan o hindi. Iyon ang kailangang matuto. Kasi, ako, isa sa mga interesado akong malaman, ito, kayo po, kayo po ang gumawa ng documentary—

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Baka anon a naman sagot diyan. [laughs]

    ATTY. BARRY: Hindi. Gumawa kayo ng documentary sa bastas militar. Pero isang interesado akong malaman, paano umabot sa ganoon, di ba? Paanong, kasi di ba, napaka-robust ng Philippine democracy before martial law. Mayroon tayong regular na election, madaming tumatakbo, isa tayo sa tinuturing na one the first democracies na talagang nag-flower sa Asya. Pero sa kabila ng lahat ng iyon, mayroon tayong free media, mayroon tayong mga isang senado na talagang actively nag-pa-participate, na-impose pa rin ni Marcos iyong martial law, and for 14 years tinanggap ng maraming tao. It took a long time bago nagkaroon talaga ng isang klarong pagtalag at pag-aklas laban dito. So ano iyong magiging, ano iyong nakikitang niyong importanteng safeguard na kailangan nating, siguro, itaguyod o i-adopt bilang mga mamamayan para huwag nang maulit iyong martial law?

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Wala. Huwag ka lang maging kampante talaga araw-araw. Kahit, hindi iyong ibig sabihin mag-rarally ka. Hindi iyon. In your own sphere of influence. Gawin mo ang puwede mong gawin. Kahit estudyante ka lang. Kunyari, may binubully sa eskwelahan, huwag kang tumahimik, magsalita ka. Kung janitor ka, may nakita ka, magsalita ka. Doon nag-u-umpisa, eh. Akala ng lahat doon lang sa government level. Everybody, kung ano man iyong trabaho mo, ano kalagayan sa buhay mo, gumawa ka ng tama. Doon lang nag-u-umpisa iyon. Kung may nakita kang mali, magsabi ka, magsumbong ka. Ganoon lang iyon. Ganoon kasimple iyon. At saka going back, iyong kay, iyong isang tanong, paano umabot sa ganoon.

    ATTY. BARRY: Oo.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Ang sa akin, ang martial law is a movie in the mind of President Marcos from the beginning.

    ATTY. BARRY: Okay.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Kasi pinag-aralan niya ang constitutional authoritarianism noong maaga pa, noong estudyante siya. Plano na ‘yan. Plano na ‘yan.

    ELY: Talagang ano, planado na talaga lahat.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Haka-haka ko lang iyon. Haka-haka ko lang iyon.

    ELY: Hindi. Bilang broadcast journalist, puwede naman tayo magbigay ng sarili nating opinion.

    ATTY. BARRY: Gustong gusto ko talaga iyong sinabi niya, huwag makampante. Tingin ko magandang mensahe iyon.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Hindi talaga, eh. Oo. Huwag maging kampante talaga. Never. Oo. Never.

    ATTY. BARRY: At tingin ko, Ka Ely, sa panahon ngayon, 33rdanniversary ng EDSA revolution, magandang paalala sa ating lahat iyon. Hindi tayo dapat makapante.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: At siguro walang perfect, walang perfect na leader. Kailangan, ang dating, i-asa lahat sa leader, hindi naman fair. Kasi lahat tayo may papel na gagampanan, eh. Oo.

    ELY: So iyong mismong taumbayan, dapat, eh sila ang ano, kumilos, kasi di ba ang—

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Ang kapangyarihan nasa taumbayan.

    ELY: Ang sinasabi rin nga nasa Diyos ang awa, nasa tao ang gawa. Pero dapat talagang tayo ang gumawa at magbantay. Ayun.

    Okay, so bago tayo magpaalam. Nakita ko iyong background ni Ma’am Kara. Ano pala siya eh ‘no, breast cancer survivor.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Ah, yes.

    ELY: Iyan. So ano iyon, 1997, kayo na-diagnose tapos naging cancer-free 1999. So ngayon, tamang tama, di ba may batas na na-aprubahan? Ano ho ang implikasyon nito?

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Yes. Bahagi kami ng cancer coalition na nag-push para sa cancer law so happy naman kami na pinirmahan ito ni President Duterte.

    ELY: Iyong cancer control act?

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Ginawa niyang priority talaga ito.

    ATTY. BARRY: Sino po—

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: It’s the first in Southeast Asia.

    ATTY. BARRY: Sino naging champion niyo sa senado at sa kongreso dito?

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Usually, dapat iyong head ng health committee. So sa lower house, si Congresswoman Helen Tan. Sa senado, si Senator JV Ejercito. Before, that was Risa Hontiveros. Pero alam mo lahat sila halos unanimous kaya ang laki ng pasasalamat naming sa Kongreso.

    ATTY. BARRY: Okay. Maganda, magandang balita.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Oo. Magandang balita. Pagdasal natin ang implementation dahil medyo madugo. Kulang ng resources.

    ATTY. BARRY: Oo nga. Sabi ni Senator Kiko, sa dulo ang pagsubok ng isang batas iyong pag-pondo na maayos.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Pero landmark bill talaga ito kasi pumunta ako sa isang conference sa Southeast Asia, maraming naiinggit, gusto nilang gayahin ang cancer law natin.

    ELY: Opo. Pero dito, iyong batas na ito. Initially, nakita ko rin talagang makikinabang dito iyong mahihirap.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Oo naman.

    ELY: Service talaga sa nakapakahirap.

    ATTY. BARRY: Totoo iyan, Ka Ely. Grabe. Si VP, noong isang Linggo, dumalaw siya sa isang children’s hospital at nakakalungkot iyong mga kuwentong nakuha niya doon. Iyong iba doon may cancer, at talagang walang, walang pamabayad iyong pamilya.

    ELY: Kung saan-saan humahagilap, pumipila—

    ATTY. BARRY: Kapos na kapos iyong suporta galing sa gobyerno. So parang nagtitiis na lang actually iyong iba, eh.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: So ngayon magkakaroon na ng pag-asa kasi gusto namin i-serbisyo lahat ng klaseng tao, kahit anong edad, kahit anong klaseng stage, kahit anong klaseng cancer. Pati mga indigenous, elderly, lahat.

    ELY: Okay, ma’am. At wala na tayong oras. At muli, ano po ang mensahe niyo, at tamang tama, ngayon ginugunita natin iyong People Power Revolution ngayong Linggong ito, di ba?

    ATTY. BARRY: Bukas, bukas.

    ELY: Hindi. Ngayong Linggo ito, mula kahapon.

    ATTY. BARRY: Oo. Tama, tama.

    ELY: Sige po. Mensahe para sa mga kababayan.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Wala. Ganoon lang talaga, parang, the price of democracy is eternal vigilance.

    ATTY. BARRY: Tama.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Walang tulugan talaga. Baka masingitan.

    ATTY. BARRY: Iyon nga ibang mga nakakausap ko na beterano noong laban sa martial law, sinasabi, sabi nila matanda na sila, kailangan pa rin nilang maging vigilant. Tinatawag pa rin sila na tumindig muli para iyong na-i-panalo noon ay maprotektahan.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Walang pinipiling edad talaga, eh. Naisip ko rin ‘yan. Pero wala tayong karapatan na sabihing nakakapagod—

    ATTY. BARRY: Tama.

    KARA MAGSANOC-ALIKPALA: Nakakasawa or matanda na tayo. Hindi puwede.

    ELY: Okay. Maraming salamat po, Ma’am Kara, Kara Magsanoc-Alipala. Attorney Barry, wala na po tayong oras. Magpaalam na tayo, ah.

    ATTY. BARRY: Oo nga, eh. Maraming salamat din, Ka Ely. Natutuwa akong tuwing nagkakasama tayo rito. At magandang umaga sa ating taga-pakinig at siyempre, happy 33rdPeople Power anniversary.

    ELY: At siyempre po sa pangalan po ng ating Bise Presidente ng Republika ng Pilipinas, si Madam Vice President Leni Robredo, ako pa rin ho ang inyong Radyo Man, Ely Saludar. Hanggang sa susunod na Linggo dito po sa BISErbisyong LENI sa RMN.

    [END]

    Posted in Transcripts on Feb 23, 2019