This website adopts the Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 2.0) as the accessibility standard for all its related web development and services. WCAG 2.0 is also an international standard, ISO 40500. This certifies it as a stable and referenceable technical standard.

WCAG 2.0 contains 12 guidelines organized under 4 principles: Perceivable, Operable, Understandable, and Robust (POUR for short). There are testable success criteria for each guideline. Compliance to these criteria is measured in three levels: A, AA, or AAA. A guide to understanding and implementing Web Content Accessibility Guidelines 2.0 is available at: https://www.w3.org/TR/UNDERSTANDING-WCAG20/

Accessibility Features

Shortcut Keys Combination Activation Combination keys used for each browser.

  • Chrome for Linux press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • Chrome for Windows press (Alt+shortcut_key)
  • For Firefox press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • For Internet Explorer press (Alt+Shift+shortcut_key) then press (enter)
  • On Mac OS press (Ctrl+Opt+shortcut_key)
  • Accessibility Statement (Combination + 0): Statement page that will show the available accessibility keys.
  • Home Page (Combination + H): Accessibility key for redirecting to homepage.
  • Main Content (Combination + R): Shortcut for viewing the content section of the current page.
  • FAQ (Combination + Q): Shortcut for FAQ page.
  • Contact (Combination + C): Shortcut for contact page or form inquiries.
  • Feedback (Combination + K): Shortcut for feedback page.
  • Site Map (Combination + M): Shortcut for site map (footer agency) section of the page.
  • Search (Combination + S): Shortcut for search page.
  • Click anywhere outside the dialog box to close this dialog box.

    BISErbisyong LENI – Episode 87

    ELY: Magandang umaga, Pilipinas—Luzon, Visayas, at Mindanao! Unang edisyon ng BISErbisyong LENI sa 2019. Mga kasama, ako pa rin po ang inyong Radyoman, Ely Saludar, at siyempre dito po sa ating studio, kasama natin ang ating Bise Presidente ng Republika ng Pilipinas, si Madam Vice President Leni Robredo. Ma’am, good morning!

    VP LENI: Good morning, Ka Ely. Happy new year! Happy new year po sa lahat na nakikinig sa atin. Sa atin pong mga kababayan sa Bicol, marhay na aga saindo gabos. Sa atin pong mga kababayan sa Visayas at Mindanao, maayong buntag.

    ELY: Good morning sa ating mga listeners diyan po sa RMN Cebu-DYHP, at RMN Cagayan de Oro-DXCC, at RMN Davao-DXDC, at RMN-DWNX diyan po sa Naga, at dito po sa DZXL-Manila, at sa lahat po ng inaabot ng ating broadcast nationwide, net-wide. Sa atin pong mga listeners sa abroad, Ma’am, talagang marami na ho ngayon ang nagbibigay din ng mensahe sa atin, iyong ating mga suki.

    VP LENI: Oo, marami tayo, Ka Ely, na mga kababayan sa labas ng Pilipinas na parating sumasama sa atin bawat linggo, kaya sa inyo po, happy new year saka maraming salamat!

    ELY: At siyempre ay kumustahin natin ang mga naging aktibidad ng ating Bise Presidente. Alam naman ng lahat na isa ho sa talagang pinagtuunan niyo po ng pansin, Ma’am, ay iyong inyo pong personal na pakikiramay dito po sa mga naapektuhan, naging biktima po ng bagyong Usman, lalo na po diyan sa may Kabikulan.

    VP LENI: Tama, Ka Ely. Alam mo, Ka Ely, noong ano pa lang, Dec. 30, pumunta na ako sa— Pumunta ako ng Albay para makiramay sa pamilya ni Cong. Rodel Batocabe, pero gusto ko sanang dumiretso ng Tiwi—Tiwi, Albay—kasi nabalitaan natin na nagka-landslide doon, at mayroon pang retrieval operations. Pero hindi tayo pinayagan kasi marami palang daan na nakasara pa, hindi makakapunta.

    So pumunta ako ng CamSur nitong week, right after the new year. Dalawang lugar iyong pinuntahan namin. Iyong isang araw, nandoon kami sa Sagñay, Camarines Sur. Ito, Ka Ely, nakakaawa ito kasi iyong exact barangay saka exact na lugar na tinamaan nang matindi noong Typhoon Nina, siya din iyong tinamaan nang matindi ngayon. Isang barangay iyong pinuntahan namin, iyong barangay—Sitio Igot. Ito, Ka Ely, iyong papunta pa lang doon… Nagbo-border na siya sa Tiwi saka sa Sagñay. Papunta pa lang doon, Ka Ely, napakarami nang landslide iyong aming nadaanan. Iyong balita namin, sobrang dami ng landslide at mayroong ilan na mga major na landslides. Maraming araw na hindi passable. Iyong pagpunta namin, iyon iyong unang araw na puwedeng makadaan.

    Pagpunta namin, Ka Ely, nakakalungkot, kasi doon lang sa lugar na iyon, 30 iyong namatay. Sa Sagñay lang, 30 iyong namatay. At pagpunta namin mayroon pang 16 na hinahanap. At nakausap namin iyong mga pamilya, nakausap namin iyong mga neighbors ng mga namatay. Kinukuwento nila kung paano nangyari iyong landslide noong gabi, noong gabi ito ng Dec. 29. Ilang araw na kasi, Ka Ely, na umuulan. Ang kuwento nila, parang lumindol—lumindol tapos may may narinig daw silang dalawang malakas na putok. Siguro ito na iyong pagguho ng lupa. At napakabilis ng pangyayari. Pero ang nakakalungkot, Ka Ely, kasi halimbawa, iyong isang tatay na nakausap namin, nagtatrabaho siya sa Legazpi. Hindi siya nakauwi kasi hindi madaanan—na-stranded siya. Parang 12 yata iyong anak niya, walo iyong namatay. Walo namatay. Iyong— May nakasalbang isa. Iyong asawa niya saka isa pang anak, nawawala pa. Pero alam mo iyon, Ka Ely? Paano ka magsisimula muli? Hindi lang ito hanapbuhay, pero iyong buhay ng mga kapamilya mo, parang sa isang iglap nawala na. Mayroong isang nagtrabaho sa Maynila. Iyong kuwento niya, kausap pa niya iyong asawa niya. Sumakay siya ng bus para makapag-new year sa bahay nila. Bago siya sumakay sa bus, nakausap niya pa iyong asawa niya. Sabi daw noong asawa niya, “Mag-iingat ka sa pagsakay ng bus.” Iyak siya nang iyak, kasi sabi niya, “Ako iyong sinasabihan na mag-iingat, pero pagkababa pala ng telepono, nadaganan na sila ng lupa.” Maraming mga kuwentong ganito. Sa isang covered court, nakahilera doon iyong mga patay. Talagang nakakaaawa.

    Kinabukasan naman, pumunta kami sa Buhi. Iyong sa Buhi, Ka Ely, dalawa iyong pinaka-worst hit na barangay: iyong pinuntahan namin, sa Iraya, saka may isa pa, Sta. Cruz. Hindi na namin napuntahan iyong Sta. Cruz, kasi galing na daw doon si Mayor the day before. Pero iyong dinatnan namin, Ka Ely, mas grabeng devastation. Totoong mas kaunti kaysa sa Sagñay iyong namatay—18 iyong namatay. Pagdating namin, 12 pa lang sa 18 iyong nahahanap, iyong anim hindi pa nahahanap. Pero iyong buong barangay, natabunan ng putik. At ito iyong putik, Ka Ely, na napakalalim. Pagpunta namin, iyong water supply nila, na-cut off. Wala silang tubig inumin, walang kakainin. Ang pinakamasaklap nito, hindi lang bahay nila, hindi lang mga kapamilya nila iyong namatay, pero iyong kabuhayan wala na, dahil iyong mga tinataniman nilang mga palayan, talagang nabaon siya sa… ano ito… sa putik. So talagang hindi alam ng mga tao kung paano sila mag-uumpisa. Iyong tulong natin, mayroon tayong tulong, pero kahit naibigay namin iyong tulong, pag-alis namin, nag-aalala ka para sa kanila, kasi paano na iyong mga susunod na araw?

    ELY: Opo. Pero dito, Ma’am, talagang maraming nagsasabi na noon hindi naman ganoon. Bakit para ding biglang lumambot iyong lupa doon at nagkaroon ng pagguho?

    VP LENI: Actually, Ka Ely, iyong kuwento sa amin, ito daw iyong pinakagrabeng nangyari sa kanila. Kinukuwento nila, iyong pinakahuling ganito ka-grabe, lalo sa Brgy. Iraya, 1945 pa. Naulit ngayon. Tingin ko, Ka Ely, maraming dahilan. Halimbawa, iyong pagkawala ng kahoy sa mga bukid. Nakakalbo na. Tapos talaga, ilang araw nang umuulan. Iyong kuwento doon, Ka Ely, wala masyadong warning.

    ELY: Kasi iyong kuwento, Ma’am, ano, ang sabi hindi naman ganoong kalakasan itong Usman, eh.

    VP LENI: Hindi na-take into consideration, Ka Ely, iyong tagal ng ulan.

    ELY: Iyong bagsak ng tubig.

    VP LENI: Iyong kinukuwento nga doon sa Sagñay, hindi ganoong kalakas iyong ulan, pero dahil sobrang tagal na, ilang araw nang umuulan, talagang bumigay na.

    ELY: Opo. So iyon po, sa ating mga kababayan, at siyempre, nandiyan na po iyong trahedya. Ang pinakaimportante, Ma’am, may isa po kayo sa mga naunang dumamay at personal na tumugon. Bagamat kung pag-uusapan natin iyong tulong-pinansyal, talagang limitado po ang pondo ng Office of the Vice President. Pero mayroon po kayong panawagan din, ‘di ho ba, na pati sa mga pribadong sektor na tumulong sa ating mga kababayan sa Camarines Sur.

    VP LENI: Actually iyong cash assistance na binigay natin, Ka Ely, ito iyong para maumpisahan nila ulit iyong kabuhayan nila. Galing iyon sa opisina. Mayroon kaming budget para doon. Pero karamihan sa relief goods na binigay, galing talaga sa aming mga Angat Buhay partners. Unang araw pa lang, nanawagan kami, nag-respond na iyong aming mga Angat Buhay partner, iyong [The] Church [of Jesus Christ] of the Latter-day Saints. Ito, sa experience namin, Ka Ely, over the last two and a half years, sila talaga iyong pinakamabilis mag-respond. Nagbigay na ng bigas, nagbigay ng mga pagkain. Tapos iyong Coca-Cola Foundation, tubig naman iyong binigay, tubig inumin. Mahalaga iyong tubig inumin para doon sa mga lugar na nasira iyong water supply, talagang kailangan na kailangan. Iyong RAF Forwarding Corporation naman, matagal na namin itong partner, sila iyong nag-transport noong bigas. Iyong opisina ni Cong. Raul Daza ng Samar— Hindi kasi ako nakapunta, Ka Ely, kasi nasa Bicol ako, pero iyong ibang staff namin bumaba sa Samar para tumulong. Iyong opisina ni Cong. Raul Daza iyong tumulong sa atin. Nakapagbigay din ng assistance sa Catarman saka sa Lope de Vega. Pero marami pa, Ka Ely. Halimbawa, iyong St. Theresa’s Alumni Association, nagbigay ng school bags para sa mga bata, kasi, Ka Ely, iyong mga bata naubos iyong kanilang gamit, talagang walang natira.

    ELY: Naubos kahit mga bahay.

    VP LENI: Wala, wala talaga.

    ELY: Pati mga damit.

    VP LENI: Totoo. Kahapon, nagbigay, Ka Ely, iyong CDO, iyong CDO Foodsphere, Inc., nagbigay ng maraming pagkain sa opisina, and ibibigay natin iyon sa iba pang mga lugar. Iyong Women of Bel-Air Foundation, Inc., parati din itong tumutulong sa amin, ano din, tumutulong din. Iyong Rise Against Hunger, ano din ito, nagbigay din ng mga pagkain na ihahatid. Pati iyong office ni Sen. Sonny Angara, nagbigay ng 3,500 food packs. Iyong Manila Water Foundation, Ka Ely, ganoon din. Sila, saka iyong Coca-Cola Foundation, sila iyong tumutulong sa atin sa tubig. Tapos iyong Operation Compassion—ito, isang NGO, isang foundation na mula pa Typhoon Yolanda, tumutulong na—sa kanila natin kino-course through, Ka Ely, iyong cash donations, kasi ayaw natin na— Iyong opisina namin, ayaw namin tumanggap kasi wala naman kaming facility para ayusin iyon, so naghanap kami ng isang foundation na, una, sanay na, pangalawa, mapagkakatiwalaan.

    ELY: Sila na iyong mangangasiwa.

    VP LENI: Sila na iyong mangangasiwa. So itong Operation Compassion, sila iyon. Ano naman, Ka Ely, iyong mabuti doon, kapag mayroong trahedya, napakarami nating mga kababayan iyong gusto namang tumulong. Pero ito kasi, Ka Ely, itong trahedyang ito, parang matagal-tagal pa iyong tulong na kinakailangan, lalo doon sa mga nag-landslide na lugar. Kasi unang una, hindi naman sila makakabalik. Karamihan sa kanila, halimbawa iyong Sagñay, hindi na… iyong sabi sa atin ng DPWH doon, baka hindi na sila payagang bumalik kasi talagang delikado na iyong lugar.

    ELY: So ire-relocate na po sila?

    VP LENI: Most probably ire-relocate sila. Pero hindi kasi ganoong kadali iyon, Ka Ely. Mabuti iyong ibang may pupuntahan. Pero iyong iba kasi, wala talaga. Iyong sa Buhi naman, hindi yata sila ire-relocate, pero iyong tanong, paano iyong kabuhayan? Kasi wala nang mapapagtaniman. Pero kami, Ka Ely, in the coming days, tuloy-tuloy pa, tuloy-tuloy iyong relief operations, kasi marami pa din talagang nangangailangan. Pero iyong pinakakailangan nila, rehab. Kaya mabuti naman, Ka Ely, na bumaba na iyong Pangulo kahapon sa Bicol, kasi kahit paano—hindi pala kahapon, noong isang araw yata, noong isang araw, Jan. 4. Kasi mahalaga talaga na iyong Pangulo iyong bumababa, kasi nabibigyan ng order iyong iba’t ibang mga ahensya para gumalaw. Ito, iyong reklamo sa atin on the ground, medyo mabagal kasi gumalaw kapag government agency, kasi iyong burokrasya, maraming hinihinging documentation. Kaya iyong pakiusap lang sana natin, Ka Ely, maging flexible. Totoong kailangan iyong documentation, pero sana bilis-bilisan naman, kasi iyong pangangailangan nandiyan na talaga.

    ELY: Pero ito, magandang balita ho siguro, at sana talagang magkatotoo po ito: iyong anunsiyo po ni Pangulong Duterte na iyong sa road user’s tax ay ibibigay na tulong diyan po sa rehabilitation.

    VP LENI: Ito kasi, Ka Ely, kahit noong nasa Kongreso pa ako, ito talaga iyong binigyan ko ng malaking atensyon, iyong flood control. Kasi halimbawa, sa amin, nagkaroon ng malaking bagyo—Glenda yata iyon, Ka Ely—noong 2014. Nagkaroon ng malaking bagyo sa amin, maraming tubig dagat, marami sa kanila ang pumasok at nasira iyong mga palayan. Iyong sa akin, Ka Ely, mula 2014, ’15, ’16, binibigyan ko talagang malaking atensyon iyong mga seawall, para napo-protect sila. Halimbawa doon sa Naga, binigyan ko ng malaking atensyon iyong revetment ng river. Ito, Ka Ely, malaking tulong, marami nang lugar ang hindi bumaha. Pero sa Naga, mayroon pa diyang isang barangay na kahit ulan lang, matindi talagang bumabaha. At nagpatawag na ako ng, parang, inter-agency meeting last year, noong nagkaroon ng isang baha. Marami kasing ahensya iyong kailangan talagang sumampa, kasi iyong solusyon nasa mga ahensya. Nagpapasalamat tayo sa DPWH sa amin, na ito naman iyong nangunguna, pero kailangan natin ng tulong ng marami pang ahensya, kasi maraming mga blank. Halimbawa iyong river namin, kailangang laliman kasi grabe na iyong siltation. Marami na, Ka Ely, marami nang kanal ang barado na. Talagang kailangang pagtulung-tulungan siya, hindi puwedeng kaniya-kaniyang trabaho. Dapat iyong mga LGU na dadaanan, kailangan magtulong-tulong, kasi damay-damay naman lahat.

    ELY: Opo. Ngayon, pinag-uusapan nga, sa nakabinbing panukalang 2019 national budget, iyong mga budget sa flood control. Kaya lang napapunta po sa ibang lugar na wala namang problema yata sa baha.

    VP LENI: Alam mo, naaalala ko, Ka Ely, noong time yata ito ni Sec. Babes Singson, dini-discourage iyong desilting, dahil nakita na pinagkukunan ito ng maraming korapsyon, pinagmumulan ng maraming korapsyon, kasi hindi mo nakikita, eh. Kasi iyong pagpalalim ng—

    ELY: Huhukayin iyon, eh.

    VP LENI: Oo. Hindi mo nakikita kasi nasa ilalim siya ng tubig. Kaya iyong sa amin, Ka Ely, ang ginawa ko noon, dahil may ganoon na directive, ang ginawa ko, humiram ako sa DPWH ng equipment. Humiram ako sa kanila ng equipment sa paglinis ng Bicol River doon sa amin. Tapos iyong City Government iyong naggagasolina sa kaniya. So hindi siya kontrata, kasi hiniram mo lang iyong equipment, tapos iyong gasolina lang iyong gastos. Pero alam mo, Ka Ely, halimbawa sa amin, pagdating na sa dagat, hindi na ito kaya ng maliliit na equipment. Kailangan na ng malaki. So siguro ibalanse iyong pagiging maingat saka iyong pangangailangan, kasi talagang kailangan na kailangan.

    Iyong nakakalungkot lang, itong mga, parang, expose ni Cong. Andaya, na pinapakita na maraming mga flood control projects na napunta doon sa mga lugar na hindi naman kailangan. So iyong tanong natin, bakit ganoon? Ano ba iyon, pagkukunan, pagsisimulan na naman ng korapsyon? Huwag naman sana, kasi kapag ganitong sobrang baha, sobrang grabe ng bagyo, talagang iyong pinakaapektado, iyong mahihirap. Kapag napunta sana sa tama iyong pondo, sana hindi ganito iyong epekto.

    ELY: Pero totoo talaga na napakahalaga po na pondohan iyong mga proyekto sa flood control, kaya lang ilagay sa tamang lugar. Kung sino dapat iyong unahin.

    VP LENI: Saka sa tingin ko, dapat sana hindi nagtatrabaho na kaniya-kaniya. Dapat iyong lahat na ahensya, umupo. Iyong lahat na ahensyang kasama, umupo, gumawa ng isang master plan. Kasi kung halimbawa, gagawa iyong munisipyong ito ng kaniyang plano, pero iyong lalabasan ng tubig dadaan sa dalawa pang munisipyo, iyong dalawa pang munisipyo hindi naman gagalaw, wala din—mapupunta din sa wala iyong gastos, sayang lang.

    ELY: At sana siguro dito, mapangasiwaan nang maayos itong pangako na P46 billion na road user’s tax.

    VP LENI: Oo. Saka sana kaagad, Ka Ely, kasi iyong napansin namin—

    ELY: Sana po walang pulitika dito.

    VP LENI: Sana, sana.

    ELY: Na kung sino iyong—

    VP LENI: —pinakanangangailangan.

    ELY: Iyon iyong mabigyan.

    VP LENI: Sana nga, Ka Ely, makalabas agad ito, kasi magkakaroon ng election ban, eh. Kapag nagkaroon ng election ban, walang patrabaho. So sana makahabol ito bago pa man magkaroon ng election ban.

    ELY: Siguro puwede naman iyang ma-exempt, Ma’am, ‘di ba, kapag may mga kalamidad.

    VP LENI: Sana. Mayroon namang mga exemptions na binibigay, Ka Ely. Halimbawa nasimulan na, tapos kailangang ituloy-tuloy. Sana mabigyan ng exemption.

    ELY: Ayon. At sana nga ho, at iyong 2019 budget ay mukhang nakabinbin pa, at ano kayang epekto nito, Ma’am, na halimbawa reenacted iyong budget buong taon?

    VP LENI: Ito, Ka Ely, iyong experience kasi natin saka iyong aral na napulot natin sa reenactment ng budget, pinagsisimulan ito ng grabeng korapsyon.

    ELY: Kasi nangyari ito sa nakaraan, sa Arroyo administration.

    VP LENI: Pangunahing obligasyon naman ng Congress ipasa iyong budget, kaya nakakalungkot na nagkaroon ng mga problema, at mare-reenact iyong budget. Iyong promise sa atin, Ka Ely, ng Senado, ngayon lang umpisa ng taon, pero sana magawan kaagad ng panahon, kasi lalo na’t panahon ng eleksyon, baka magamit ito.

    ELY: Kasi iyong discretion nasa chief executive—

    VP LENI: Totoo.

    ELY: At walang kung saan ang pondo gagamitin.

    VP LENI: At nagkaroon na tayo, Ka Ely, ng masamang karanasan dito, noong na-reenact iyong budget dati. May higit 10 taon na yata hindi nangyayari na nare-reenact iyong budget. Mahigit 10 taon nang on-time iyong budget, so sana ngayon, mahanapan ng solusyon.

    ELY: Pero ang kagandahan lang dito ay iyong Senado kasi, talagang binibusisi. Late nang naisumite ito—sa ating mga listeners—ng mababang kapulungan ng Kongreso. At ang akala siguro ng House of Representatives ay dahil sa kulang na sa panahon—

    VP LENI: Hindi na bubusisiin.

    ELY: Kaso nagkabistuhan ho, eh, ano. Na nagkakasingitan ng budget.

    VP LENI: Mabuti naman, Ka Ely, mabuti naman na may mga advocate sa Senate, kasi kung hindi, lulusot ito na parang hindi natin nalalaman. Kaya mabuti naman na may mga nag-e-expose—

    ELY: Gaya ni Sen. Ping Lacson. Siya po ang nanguna ho diyan. At siguro importante ho sana iyong budget, galing po ito sa buwis ng bayan, dapat sino— Kasi Ma’am limitado iyong ating budget, dapat kung sino iyong mga lubhang nangangailangan, sila iyong mabigyan.

    VP LENI: Totoo, lalong lalo na, Ka Ely, kasi sa mga malalayong lugar, iyong infrastructure talaga kailangan na kailangan. [music break]

    ELY: Ayon. So iyon po, mga kasama, ang ilan sa mga isyu na pinag-uusapan namin na may kinalaman dito po sa kalamidad. At siyempre, isa rin ho sa dapat pag-usapan pa rin, ito, sabihin natin kahit paano magandang balita pa rin ito, Ma’am, kasi dito sa BISErbisyong LENI, bad news or or good news, lahat po binabalita ho natin. Sabihin natin, kahit paano good news ho ito, Ma’am, iyong medyo bumagal nang kaunti iyong ating inflation: 5.1% na lang.

    VP LENI: Ito, bumagal pero hindi pa rin naibaba sa dating estimate. Kasi kung naalala natin, Ka Ely, iyong estimate dati 2 to 4, eh, 2 to 4%, eh. Talagang ano, na-hit natin ang sobrang… sobrang lampas sa estimate. Nag-7 tayo. Ngayon, bumaba na siya nang kaunti, pero kung titingnan natin iyong average nga noong nakaraang taon, sobrang… sobrang taas pa rin. Gustong sabihin, kapag 5% din iyong inflation ngayon, sobrang taas pa rin ng mga presyo. Totoong bumaba pero sobrang taas pa rin hanggang ngayon. So sana maibaba siya ng hanggang mga 2%.

    ELY: Pero dito, Ma’am, iyong nangyaring kalamidad diyan po sa Bicol at alam naman natin sa mga nakaraan ay nakapagtala ng pinakamataas na inflation diyan po sa Bicol region.

    VP LENI: Umabot kami ng 10%, Ka Ely.

    ELY: Oo, so paano kaya ito, Ma’am?

    VP LENI: Lalo pa itong maaapektuhan, kasi halimbawa ngayon, siyempre apektado iyong daloy ng mga goods. Siyempre apektado iyong mga pamilya na talagang nawalan. Hindi lang nawalan ng family member pero nawalan ng hanapbuhay. Kaya sana… sana mabalanse din. Iyong tulong na ibibigay, sana sapat para makahabol naman iyong ating mga kababayan.

    ELY: Ayon. Okay, so iyon ho, ano. At sana nga ho talagang maging maayos po ito hong pagpasok ng 2019. Kaya lang, marami pong nag-a-agam-agam, Ma’am, dahil sa noong Jan. 1 ay naipatupad na iyong second tranche ng fuel tax at kasi—

    VP LENI: Iyon kasi iyong hinihingi natin, Ka Ely, na i-suspend muna. Ang pakiusap sana natin kasi iyong first tranche, nangyari na noong nakaraang taon—sobrang taas ng presyo ng gasolina. Totoong bumaba na nang kaunti, pero ang laking bagay sana, Ka Ely, kung na-suspend iyong ngayon, kasi gustong sabihin, kontrolado muna. Mabibigyan ng panahon iyong mga kababayan natin na hirap na hirap na kahit paano makahinga ng kaunti. Pero hindi tayo napakinggan. Pinagpatuloy pa rin iyong pag-taas muli ng buwis sa mga produktong petrolyo, kaya hindi tayo makakaasa na maibaba pa ito.

    ELY: So sana kung na-suspend ho ito, Ma’am, ay siguro mas babagal pa nang husto iyong inflation.

    VP LENI: Sana, sana. Pero iyong katuwirang dito ng Department of Finance, Ka Ely, kailangan na kailangan daw kasi ng pera. Pero nakakasayang kasi paminsan iyong perang nalilikom, napupunta lang sa korapsyon. Kaya sana, huwag namang ganiyan.

    ELY: Eh sana kung mayroon naman pala tayong pagkukuhanan ng pera sa buwis, dapat huwag na ho tayong mangutang. [laughter] Lalo na sa China.

    VP LENI: Oo nga eh. Napakalaki ng utang natin.

    ELY: Okay. Okay, samantala, at naku, maraming— Dito po sa ating palatuntunan sa nakaraang linggo, marami ang mga reaksyon at nagpahayag din, ano, iyong mga iba’t ibang mga grupo ng mga overseas Filipino workers, dito po sa naging pahayag ni Pangulong Duterte, iyong kaniyang pag-amin na noong siya pa ay teenager ay kaniyang pinasok ang kuwarto ng kanilang kasambahay, o ang tawag niya ay “maid,” at hinipuan. Talagang binanggit, Ma’am, na—mawalang-galang lang po, ha—talagang pinasok daw at inilagay iyong kaniyang kamay sa loob ng panty. Pero ang epekto ho kasi nito, bamaga’t sinasabi po ng Palasyo—ng kaniyang mga tagapagsalita—na ito po ay biro lang. Pero iyong epekto po nito, kasi maraming nangangamba, lalo na iyong mga Pinay DH (domestic helpers), na baka pasukin din sila ng kanilang amo, sabihin na: “Iyong Pangulo niyo nga ganiyan, eh.” Pero bagama’t sabi ho ng Palasyo, biro po ito.

    VP LENI: Iyon nga, Ka Ely, sana iyong iniisip na hindi naman masamang mag-biro, pero may mga biro na hindi talaga dapat ginagawa. Iyong pahayag na iyon, nakaka… nakaka—parang ano tayo, nakakatakot na hindi naisip na napakarami nating mga kababayan, ang trabaho kasambahay sa ibang lugar, at napakarami nang naitala na pang-aabuso sa kanila. Marami tayong mga kababayan na nare-rape, marami tayong kababayan na sexually abused. Para iyong Pangulo na magsabi ng birong ganito, lalong nilalagay mo sa pangamba iyong kalagayan noong ating mga kababayan. Parang… parang ginagawa kasi, Ka Ely, na normal. Parang kapag ginawa mo… parang kapag ginamit mo ito bilang isang biro o pahayag, parang nano-normalize iyong isang bagay na napakasama. Ito, sana… sana hindi na ito mangyaring muli. Puwede namang magbiro sa ibang bagay pero huwag naman sana iyong malalagay sa alanganin iyong ating mga kababayan.

    ELY: Ayon. At talagang sabihin nga natin, palabiro ang Pangulo, pero sana ilagay sa tamang lugar.

    VP LENI: Totoo, totoo. Marami namang puwedeng ibiro, Ka Ely, na walang maaapektuhan na mga kababayan.

    ELY: Eh pero noong katulad noong nagpunta siya sa Bicol, eh dapat huwag na raw iyong mga pangalang Usman, puwede raw pangalan sa bagyo, Leni. [chuckles]

    VP LENI: [laughs] Iyon, wala namang problema iyon, Ka Ely. Basta ang mahalaga kung papaano ba… papaano ba nagre-respond iyong pamahalaan kahit pa pangalan ko iyong bagyo. Pero ang pinaka-ano, papaano ba tayo naghanda at papaano tayo nag-respond? Kasi hindi naman mahalaga iyong pangalan ng bagyo, Ka Ely. Mas maraming mahalagang bagay. Hindi mahalaga iyong pangalan. Pero iyong pinaka… iyong pinaka-tanong kasi: Tama ba iyong ating preparations? Bakit— Kung tama iyong ating preparations, bakit ang dami nating mga kababayan iyong namatay? Pangalawa, nangyari na iyong nangyari, papaano ba tayo nagre-respond? Kasi ito naman iyong mahalaga doon, hindi iyong pangalan.

    ELY: Ayon, opo. At talagang palabiro ang Pangulo, sabi niya, “because VP is beautiful, bigyan natin ng prayoridad iyong—” [chuckles]

    VP LENI: Ayon, sana hindi iyon biro, Ka Ely, iyong pagsabi niya na maganda ako. Sana hindi iyon biro. [laughs]

    ELY: Marami namang naniniwala, Ma’am, eh. At iyan po ay totoo.

    VP LENI: Hindi, pero ang mahalaga sa amin, Ka Ely… Ang mahalaga, lalo na sa amin sa Bicol, ang mahalaga, papaano ba umaaksyon iyong pamahalaan.

    ELY: Ayon, opo. Okay, samantala mamaya, ano, mayroon po tayong Istorya ng Pag-asa, at tatalakay lang ho tayo ng iba pang mga isyu. Sandali lang ho. [music break]

    ELY: Oras na natin, 9:34 na po ng umaga. At samantala, pasadahan din natin, Ma’am, ano, iyong ilang mga isyu lalo na po sa mga pampulitika. At base ho sa mga lumalabas sa mga survey ay puro mga reelectionist ho at mga prominente ang nangunguna. At iyong sa grupo ho ng Liberal ay bagama’t may pumapasok din naman sa top 12, pero sa panig po ng Liberal Party at isa po kayo sa pinuno niyan ay kumusta ho ba at papaano ba ang magiging stratehiya bagama’t sa Pebrero pa naman ang pormal na kampanya po ng mga kandidato?

    VP LENI: Ito, Ka Ely, mula naman sa umpisa, inaasahan natin ito. Ganoon naman iyong eleksyon dito sa bansa natin—kung sino iyong mas popular, kung sino iyong mas kilala na ang pangalan, talagang may advantage. Kasi iyong name recall sa atin, lalong lalo na kung napakaraming kumakandidato, iyong name recall napakahalaga. Kaya nangunguna iyong mga reelectionist kasi hindi pa kilala, hindi pa kilala iyong iba. Pero iyong sa amin, Ka Ely, alam namin na mangyayari ito bago kami pumili ng mga kandidato, pero iyong tanong, ano ba kami, sasakay ba kami sa— Kasi puwede naman kaming maglagay ‘di ba ng mga artista, iyong mga mas kilala. Pero sasakay ka ba sa ganoon na kaugalian? Parang kapag ganoon kasi, Ka Ely, parang nasho-shortchange mo naman iyong mga kababayan. Mas mabuti pa na magtrabaho na lang nang maayos para iyong mga maayos na kandidato, makilala nila, at para maging mas kilala din iyong mga pangalan.

    Pero iyong kami, Ka Ely, walo iyong aming kandidato, pero iyong walong ito talagang pinagpilian nang maayos. Maraming debate, maraming samaan ng loob iyong nangyari, pero kami, siguradong-sigurado kami na ito iyong walo sa pinakamahuhusay. Kaya kami magtatrabaho nang maayos para mapakilala iyong walo. Mayroon namang panahon para diyan, Ka Ely. Ngayon, bawal pang magkampanya pero—

    ELY: Pero may mga nangangampanya na. [laughs]

    VP LENI: Naku, iyong sa amin lang, Ka Ely, sa amin lang, iyong tarpaulin ng mga… iyong mga kakandidatong senador, talagang umuulan sa amin. Pero alam mo, Ka Ely, iyon naman iyong ipagyayabang namin: hindi nadadala iyong mga tao sa amin ng ganiyan. Kung titingnan natin iyong history ng pagboto ng mga tao sa amin, lalo pang nakakasama iyong—

    ELY: Sobrang epal. [chuckles]

    VP LENI: Oo, iyong mga… may mga kandidatong hindi nga marunong sumunod sa batas.

    ELY: Opo, kasi alam naman natin talagang iyong mga sobrang epal na noong mga nakaraang taon pa nagparamdam na, hindi nga pumapasok ngayon sa top 12, eh. [chuckles]

    VP LENI: Ako, sana maging mensahe natin iyon sa kanila: kapag sobrang epal na, binoboto pa rin natin—hindi na nga sumusunod sa mga regulasyon, bawal pa mag-kampanya, kampanya na nang kampanya—kapag binoto pa rin natin iyon, aasahan na natin na talagang maraming mga kumakandidato ang hindi susunod sa batas kasi ine-elect pa rin ng mga tao. Kaya sana, sana mas maging maayos, Ka Ely, iyong pagpili natin. Sana pinipili sila depende sa husay, sa galing, sa pagkatao. Pero kung popularity lang, Ka Ely— Tapos magrereklamo tayo kung bakit nandito pa rin iyong bansa natin, eh dahil din sa atin.

    ELY: Opo, so sa ating mga kababayan at alam niyo ho, napakadali na rin ho, mag-research kayo sa bawat kandidato. Ang dali lang, Ma’am, igoo-Google mo, malalaman mo na iyong kanilang background.

    VP LENI: Iyong problema din kasi, Ka Ely, sa mga pinakamalalayong mga lugar, walang mga access sa internet, iyong access nila radyo. Iyong ume-epal na nakaka—hanggang sa pinakasulok, mayroong perang pampa-tarpaulin, talagang may undue advantage iyong—

    ELY: Na kunwari nagmamalasakit talaga pero—

    VP LENI: Wala naman, Ka Ely. Ang tanong nga natin: bago ba nitong election period, nasaan sila?

    ELY: Opo, at saka, Ma’am, iyong ginagastos, saan galing?

    VP LENI: Iyon iyong tanong: Saan galing?

    ELY: Papaano babawiin?

    VP LENI: Totoo. Kasi kung gagastos ka ng ganito, saan mo babawiin?

    ELY: Kasi kino-compute ko, tinitingnan ko iyong suweldo, Ma’am, ng isang senador, eh. Nasa 100,000 [pesos] lang, eh. Tapos kung gagastos ka ng mga 50 to 100 million, or 500 million [pesos]—

    VP LENI: Papaano babawiin iyon?

    ELY: Napakahirap talaga. Mag-isip-isip po tayo at siguro sa mga susunod nating mga palatuntunan, Ma’am, may mga nagre-request na iyong mga kandidato raw po ng LP ay makuha po natin. I-guest po natin kung puwe-puwede po sila.

    VP LENI: Pag-usapan natin, Ka Ely, para makilala sila lalo ng tao, i-guest natin.

    ELY: Narinig ko minsan, Ma’am, iyong isang kandidatong ano, iyong Muslim na babae, mahusay magsalita, eh.

    VP LENI: Si Samira Gutoc. Mahusay. Ako, sasabihin ko sa iyo, Ka Ely, iyong walo namin, lahat iyon, mahusay. Hindi biro iyong pagpili sa kanila. Mahabang proseso iyong pinagdaanan.

    ELY: So talagang dumaan sa butas ng karayom iyong walo na iyon.

    VP LENI: Oo, at saka hindi naging consideration, Ka Ely, iyong popularity. Talagang pinakahuli iyon sa mga requirements. Ang pinaka-requirement talaga: nasaan ba ito noong wala pang eleksyon? Ano ba iyong mga pinapaniwalaan? Ano iyong mga pinaglalaban? Tingin ko, napakahalaga iyon. Iyon iyong obligasyon natin sa ating mga kababayan.

    ELY: Ayon, at siyempre, inaasahan natin na umiinit na rin po iyong politika natin sa lokal, at tulad nga po diyan sa Daraga, at least naano, ano, nahuli na at nalaman na kung sino ang mastermind, ayon ito sa mga alegasyon ng testigo laban po kay yumaong Cong. Batocabe.

    VP LENI: Iyong sa akin, Ka Ely, napakahalaga iyong pag-resolve, kasi hanggang hindi nare-resolve, parang… parang lalo lang ginaganahan iyong ibang may masamang balak na gawin din. Mabuti itong kay Cong. Batocabe, sana iyong mga pininpoint nila, iyon talaga iyong tama na mga salarin, kasi mahalaga ito para hindi ganahan iyong ibang may masamang balak na gawin din, kasi gaya nito, nahuli din agad. Sana iyong mga tinuturong tao, ito talaga iyong mga nagkasala. Napakaaga pa para sabihin iyon. Pero at least, iyong may resolution na iyong imbestigasyon, malaking bagay na iyon, Ka Ely.

    ELY: Opo, at iyon ho talaga, ano, ang— Sana nga ho sa mga lokal, dapat talagang hinay-hinay lang ho. Kaya lang kasi sa mga naunang talumpati iyong mga biru-biruan na, “Kung gusto maging mayor, ipapatay mo iyong mga kalaban mo.” Mga ganoong birong iyon napapakinggan natin. Sana ho huwag na hong mangyari mismo sa ating mga kababayan. Nagbibiro sa speech noon, ‘di ba? Narinig niyo rin iyong, “Gusto niyo maging mayor agad, oh, patayin mo na iyong kalaban mo para tapos na.”

    VP LENI: Kaya nga, eh. Kaya nga dapat tayo—pati kayo, Ka Ely, na mga broadcasters, kaming mga lingkod-bayan—lahat tayo dapat nagiging maingat sa mga sinasabi.

    ELY: Ayon, opo. Samantala, bago tayo sa Istorya ng Pag-asa, iyong mga mensahe ng ating mga texters, mula po sa ating mga kababayan, Ma’am.

    VP LENI: Ito, Ka Ely, Florence Apostol Vicente, sabi niya nanonood daw siya kasama iyong kaniyang Nanay, si Ceferina Vicente. Maraming salamat po sa pagsama sa atin ngayong umaga. Ito, Florence, siya rin, from Brgy. Iraya Sur, Albay—naku, sana po okay kayo diyan, kasi talagang alam ko na grabe iyong pinagdaanan.

    Ito, Epifania Palingcod: “Sana hindi tinigil ang Project NOAH sa Aquino administration para ma-predict ang dami ng tubig na bubuhos.” Ito, actually, Ka Ely, pag-ikot ko, ito iyong nire-reklamo ng lahat, na bakit hindi na-predict iyong dami ng tubig na ibubuhos? Hindi sila nakapaghanda.

    ELY: Kasi, Ma’am, ang alam ko hindi na nabigyan ng pondo, eh, iyang Project NOAH na iyan, kaya hindi na natuloy.

    VP LENI: Hindi na yata, Ka Ely. Iyon iyong problema nito, Ka Ely, parang parating sinusukat iyong lakas ng hangin. Kaya’t itong Usman, hindi malakas iyong hangin pero ang tagal—grabe iyong ulan. Ito naman, si Rosita Erni: “Salamat, VP, sa tulong mo at sa mga katulong mong mga non-government organizations.” Tama po ito, nagpapasalamat tayo sa ating mga partner NGOs. Maliit daw iyong budget na binigay sa opisina namin. Hindi naman iyon dahilan, Ka Ely. Hindi dahilan iyong maliit na budget. Gaya sa amin, maliit ang budget pero namamalimos kami sa aming mga partner agencies.

    Ito, Gina Garinga Andongo, ito, taga-Bicol siya. Maraming salamat po. Ito, Toronto, Ontario, Canada, ito, masigasig natin itong listener, Ka Ely, si Estrella Robles. Nena Omega, maraming salamat po sa pagsama sa amin; Joan Bernal. Mayroon din po tayong mga kasama, parang first time ito, Ka Ely, Efren Vicente, “watching from Tiverton, Rhode Island,” ayon. Mayroong ilan din na taga-Hong Kong, Josie—ay, kilala ko ito—si Josie Vergara saka si Epifania Palingcod, ayan, madalas din natin iyang kasama. Renato Gatchalian, “watching from Virginia.” Ito, bago rin, Arnel Alagar, “watching from Shizuka, Japan.” Sana tama iyong pag-pronounce ko. Malou Agapito, ay, ito, from Hong Kong din; Reyes Mendoza Honest—ewan ko kung ito talaga iyong pangalan niya—from Las Piñas; Renato Gatchalian, Amy Bulao. Marami pa ito, Ka Ely. Sabi niya, “Salamat, Vice President, sa pag-visit niyo personally sa Patitinan.” Ito iyong lugar, Ka Ely, sa Sagñay, na pinuntahan ko na napakarami iyong landslide.

    Malou Agapito, nakikiramay daw sila sa mga naging biktima; Nenita Arapan, ganoon din, sana daw magtanim ulit ng mga puno para wala nang landslide. Ada Javellana Loredo, pareho din. Dapat daw iyong mga local government units “must work harder at reforestation.” Matuto na raw sana tayo. Ayon. [END GAP 1]

    VP LENI: Ka Ely, ngayong umaga napaka-espesyal ng ating bisita. Matagal na namin itong guardian angel, Ka Ely. Matagal na namin itong guardian angel mula pa noong nasa Kongreso ako tumutulong na siya. Pero ang nakakahanga sa kaniya, Ka Ely, napakabata pa. Napaka-bata niya pa ang ating bisita ngayon, si Alex Eduque. Magandang umaga sa iyo, Alex.

    ALEX EDUQUE: Magandang umaga po, VP Leni, Ka Ely.

    ELY: Ayon, good morning.

    VP LENI: Si Alex Eduque, Ka Ely, napakabata, 28 pa lang si Alex. Pero siya ang founder ng isang, ng isang foundation, ang MovEd. Ang ginagawa nila, Ka Ely, tinutulungan ang mga preschools, ang mga public preschools sa mga lugar. Sa amin sa Camarines Sur, ilan na lahat tayo, Alex?

    ALEX EDUQUE: Fourteen po.

    VP LENI: Fourteen. Fourteen na, Ka Ely, na preschools ang tinutulungan nila. Ito ang tulong hindi lang iyong nagbigay ng kung ano.

    ELY: Isang beses na ano… hindi.

    VP LENI: Hindi ka Ely, lahat. Mula sa gamit, teacher training, iyong pagturo sa mga bata. Pero ang interesado tayo, bakit niya ba naisipan ito at such a young age. Ilang taon na ang MovEd, Alex?

    ALEX EDUQUE: Ano po, nagsimula po kami 2012, so 5 years of operation.

    VP LENI: Five years.

    ALEX EDUQUE: Five years pa lang.

    VP LENI: Fiver years pa lang pero grabe na ang adopted na schools nila. Pero papano mo naisipan na simulan ang MovEd?

    ALEX EDUQUE: Okay ganito po iyon. So nagsimula po ako 15 years old po ako, volunteer for Habitat for Humanity. Nagpapatayo po kami ng bahay noong time na iyon, naging head po ang ng youth movement ng Habitat. Noong time po na iyon graduating ako ng high school tapos…

    VP LENI: High school ka pa lang…

    ALEX EDUQUE: Yes, 15 so for 3 years. Noong nag-18 ako nagpatayo po kami ng Alex Village sa Bicol noong 18th birthday ko. And then after that, nag-aral po ako sa Amerika. Urban Studies ang inaral ko doon. Narealize ko po na hindi sapat na magbigay ka lang ng bahay sa isang pamilya para masustentuhan nila iyon at mapondohan nila panghabang-buhay, kailangan ka din magbigay ng edukasyon kasi iyon na ang isang regalo na kapag binigay mo, pang habang buhay nasa kanila. Ano mang kalamidad ang madaanan, ano mang karanasan. Noong time na iyon, kakapasa lang ni Pangulong Aquino ng Republic Act na mag-iinstill ng K-to-12 sa education system. This was in 2011. Noong time na iyon ibig sabihin noon ang pagka-ready ng bata para pumasok sa paaralan napapaaga rin. At that time parang day care program lang po iyon so naisipan ko na kung gagawin ko rin naman iyong thesis ko na 2000 hours, dapat pagkatapos noon hindi lang iyon mapunta sa shelf, iyong talagang makakatulong…

    VP LENI: Parang hindi lang siya papel.

    ALEX EDUQUE: Oo, hindi lang siya papel, sana makatulong siya. So napayagan naman po ako pumili, ang napili ko pong gawin ay yoon nga po, maghanap ng solution sa isang gap na issue na kailangan um, gap o kakulangan sa aking hometown, so I chose the Philippines, na kailangan ma-address na at that time, iyon nga po kailangan ng early childhood education.

    VP LENI: Pero ang galing no. Ang galing ka Ely kasi unang-una iyong Habitat 15 ka pa lang. May kilala rin naman ako mga bata na nagvovolunteer. Pero ito ka Ely si Alex naalala ko…

    ELY: Dire-diretso… [laughs]

    VP LENI: Hindi saka noong Congressman ako tinamaan kami ng grabeng bagyo. Siya din ang nilapitan ko. Naalala ko Typhoon Glenda.

    ALEX EDUQUE: Yes.

    VP LENI: Oo lumapit ako sa iyo Alex noon. Hindi ko nga inaasahan ka Ely kasi magkatext na kami, pero hindi ko inaasahan na ganyan siya kabata. Noong nakita ko alaka ko nga lalaki kasi Alex ang pangalan di ba. Noong nakilala ko babae, tapos napakabata, nilapitan ko ang dami nilang binigay ang Habitat. At naging continuing ang partnership because of her. Ang dami nang binibigay na shelter kits. Ito ka Ely kapag binigay nila sa iyo ang shelter kit, medyo kumpleto na siya. Mayroon siyang plywood, mayroong mga kahoy, mayroong mga pako, turnilyo, mayroon pang bubong na puwede na talagang makapagsimula ang mga nawalan ng bahay. Iyon ang tulong nila. Pero ang nakakabilib ka Ely ang tulong nila sa early childhood education. Kasi ito several times a year talagang nandoon sila on the ground. Tinututukan ang training ng teachers, tinututukan ang pag-ayos ng physical space mismo ng mga bata. Pati mga uniforms Alex di ba kasama?

    ALEX EDUQUE: Opo.

    VP LENI: Pati mga gamit.

    ALEX EDUQUE: Correct. At saka mayroon din po kaming, partner din po namin ang isang Foundation nag-i-in-class feeding program kami. So araw-araw kami nagpapakain sa mga estudyante rin namin kasi kami naniniwala para sa aktibong, aktibong isip at you know for an active an child kailangan tama rin ang nutrition.

    VP LENI: Oo, tama rin ang nutrition. Pero ito sabi mo parang nagkaroon ka ng idea dahil naghahanap ka ng topic for your thesis.

    ALEX EDUQUE: Oo.

    VP LENI: So ito nagsimula ito ano ka pa, college student ka pa sa Amerika.

    ALEX EDUQUE: Opo. 21 in theory it started, pero na-incorporate siya sa SEC natin dito 2012.

    VP LENI: Tapos dirediretso na iyon?

    ALEX EDUQUE: Dirediretso na.

    VP LENI: From the time na ginawa mo ang thesis, dirediretso na siya na naging programa mo.

    ALEX EDUQUE: Opo and from the time na ginagawa ko po iyong thesis, iyon ang isa sa pinakamahirap na time because kung wala akong maiimplement sa Manila, wala akong maisusulat doon. So parang kailangan simultaneous on the ground ang pilot program namin running while ang framework…

    VP LENI: So gustong sabihin Alex ang framework mo hindi lang siya pag-aaral na gagawin pero ginagawa mo talaga?

    ALEX EDUQUE: Opo, 2 years iyon e.

    ELY: Aktwal na ginagawa.

    ALEX EDUQUE: It was a 2-year thesis so nakapagpaalam po ako na parang I would take leave, I would come home for 2 weeks para magawa ang thesis ko dito, maano ang framework…

    VP LENI: Napakahirap noon…

    ALEX EDUQUE: Mahirap siya. Especially iyong time zone so parang minsan magigising ako ng maaga doon para lang makipag-usap sa mga teachers dito on the ground. Iyon ang isa sa mga pinakamahirap and challenging talagang na pinagsimulan parang feeling ko talaga pinanganak ko nang premature at some point kasi parang in theory, siguro beauty din ng young mind, ng youth, ng naivete na in theory, in concept ang dali niyang gawin tapos gusto mo nang gawin lahat pag-ginawa mo tapos may nameet kang difficulty along the way, parang all of a sudden, “Oh no, reality. Hindi naman pala ganoon kadali.” Pero hindi naman puwede sukuan kasi madami na nakasalalay.

    VP LENI: Pero ito Alex, ako, halimbawa ako. Public official ako, pero kahit na public official ako hirap na hirap pa din ako maki-engage sa local government unit. Mayroong mga local government unit na madaling kausap, mayroong mga hindi. Pati sa schools, kasi ang aming trabaho nirerequire din ang engagement in schools. Maraming schools na ang hirap din kausap. Hindi mo ba nadaanan ang ganito?

    ALEX EDUQUE: Nadadaanan po namin araw-araw. Alam niyo po iyan. Kaya po kami ano sa Bicol especially po noong time ninyo, at kaya po 14 out of our 20 schools are in Bicol dahil po iyon ay isang ehemplo ng isang LGU na talagang cooperative at talagang sumusuporta. Dito sa NCR nasa Navotas po kami, Pasig and Paranaque. Pero kasi naman po NGO kami so meaning noon non-profit kami so a lot is, iyong mga pondo po namin ay nanggagaling sa mga partners, fundraisers, mga donors na naniniwala po sa amin. So ang growth po namin nakadepende po iyon sa suporta na nakukuha namin. So at the end of the day, dinadasal nalang namin talaga na parang ayaw naman namin pilitin ang sarili namin sa isang lugar kung saan hindi po kami kailangan, or hindi kami welcome. Kasi parang bakit namin ipagsisiksikan sarili namin. Kaya talagang kapag nakahanap po kami ng partner na talagang appreciative at naniniwala po sa ginagawa namin, talagang we’re super thankful and we’re really grateful, at iyon po ang talagang tinitibayan namin na programa.

    VP LENI: Pero ito Alex siguro for the benefit of our listeners, kapag bumababa kayo sa schools, ano ang una ninyong ginagawa?

    ALEX EDUQUE: So unang-una ang counterpart po kasi ng LGU hindi po kami nagpapatayo ng istraktura. So bibigyan po nila kami ng either empty room or empty multi-purpose hall na puwede, basta may skeleton na puwede namin ayusin. Tapos after nire-refurbish namin iyon, lahat po ng loob, inaayos na namin. Ginagawa na naming classroom iyon.

    VP LENI: Ang gaganda ka Ely noong mga hawak nilang mga centers sa amin.

    ALEX EDUQUE: So iyon kasali na, lahat ng furniture sa loob—basta lahat po ng nasa loob ng classroom.

    VP LENI: Kayo na may dala.

    ALEX EDUQUE: Kami na iyon. So even teacher’s desk, everything. And then preferrably sana there’s a space, malaki-laki ang space— pwede ring kusina, malagyan ng kusina para sa class feeding po kasi iyong counterpart naman po ng parents is sila po iyong nagra-run noong cooking and feeding ng mga bata.

    VP LENI: Oo kasi naalala ko mayroon pa kaming cooking competition sa mga nanay. Hindi ba ginawa natin iyan sa Magarao?

    ALEX EDUQUE: Opo.

    VP LENI: Tapos naalala ko rin, mayroon ding mga teacher’s trainings. Dinala niyo pa iyong mga teacher’s dito?

    ALEX EDUQUE: Yes. So iyong teacher’s training namin actually nagiging dalawang segment iyon. Nagti-train kami ng NCR and then dinadala namin iyong trainor in Bicol it’s more economical din kasi mas marami sila doon tapos of the best of the Bicol teachers, parang incentive nila so nagdadala kami so I think nakadala kami ng lima tapos dito po sila nag-o-OJT.

    VP LENI: Ooh.

    ALEX EDUQUE: We’re partners with Chinese International School kasi malakas ang pre-school program nila so dun sila parang nag-o-observe at nag-o-OJT sila for three weeks.

    VP LENI: Ang galing. Kasi ano, Ka-Ely, iyong nakikita … halimbawa sa amin, may in-adopt silang isa, ta’s iyong karatig na barangay nakikita iyong quality, gusto na din nila — itatanong na nila, bakit sila in-adopt? Kami hindi? Pero ano din diba, kasi iyong ginagawa namin, nagrerecommend kami sa inyo ng lugar para i-adopt ninyo iyong isang lugar, ano iyong hinahanap niyong mga requirement?

    ALEX EDUQUE: Iyon lang po, na sana maayos iyong istraktura na safe din siya kasi at the end of the day, seguridad rin ng bata eh. Pangalawa na maraming mga bata in that area na nangangailangan na pumunta dun iyong parang wala ring point na magtayo rin ng classroom tapos tatlo lang pala iyong ganoong edad doon so talagang may komunidad. Pangatlo na gusto rin po kami, hindi lang ng LGU doon pero ng mga nanay, ng mga pamilya na nangangailangan at tsaka fourth, in that vicinity talagang they need it kasi wala namang point po maging redundant or magtayo ng daycare doon na mayroong lima na pala na andoon. Ganun.

    VP LENI: Pero ito, ano iyong usual na na-e-encounter niyong mga kahirapan?

    ALEX EDUQUE: Noong simula pa po, syempre and we also can’t blame the community noong bagong bago pa lang po kami wala pong nakakakilala sa MoveEd, nandoon na rin po iyong pagdududa ng recepients mismo, pagdududa ng mga tao, ano bang motibo nila. Marami nang naibato sa akin na ay, tatakbo lang iyan, tatakbo lang iyang mayor, whatever. Mga ganoon. So parang siyempre marami silang tanong and that’s fine kasi at the end of the day, they entrust the children with us eh you know? Expected iyon. Pero I think after many years ngayon naman rewarding din kasi sila na mismo pumipila parang kasi may quota rin kami na student-teacher ratio sila na rin iyong pumipila na gusto na naming maging bahagi iyong mga anak namin ng MovEd. Marami na po, noong nagsimula kami 2012, iyong mga ate nila na graduate sa amin every year mayroon kaming kapatid nila na nasa class na so I think iyon iyong testimoniya na parang naaappreciate nila iyong programa.

    VP LENI: Ta’s ito, Alex parang Angat Buhay namin iyong MovEd ninyo. Kailangan niyo mag-fundraise, ‘di ba? Iyong panggastos niyo, kailangan ninyo i-raise iyong pera. Hindi ba iyong mahirap?

    ALEX EDUQUE: Mahirap din po especially sa totoo lang especially sa ganitong taon na election is coming up, iyong mga pondong ganito sa iba napupunta.

    ELY: Nada-divert sa ano …

    VP LENI: Sa mga kandidato.

    ALEX EDUQUE: Opo tapos more than that minsan hindi mo maiwasan ‘pag may change of leadership na sa mismong LGU napopolitika din kami kahit papaano kasi kung nagsign kami ng MOA kasama noong kalaban, medyo naiipit kami diyan. Sa akin nga mas mahirap pa iyon kaysa sa fundraising kasi iyong fundraising sige kayod ka lang. Parang ako, sige, shoot for the moon. Sulatan mo lahat ng tao, sa dami mong no, makaka-isang yes ka rin naman diyan.

    VP LENI: Pero ang husay nito Ka-Ely magfundraise ni Alex. Kung ano ano naiisipan niya.

    ALEX EDUQUE: Makaka-yes ka rin naman diyan.

    ELY: Pero siguro nakikita naman namin na napupunta sa tama eh.

    ALEX EDUQUE: Feeling ko iyon din. At the end of the day po hindi naman sa dami ng pondong nakukuha mo. Lagi ko pong sinasabi na bukod sa edukasyon na naibibigay namin sa mga batang nangangailangan, ang hangarin talaga ng MovEd na pangkalawakan ay mabigyan ang mga tao ng platapormang tama to give back to the community na alam talaga nilang mapupunta kung saan talaga nila gustong mapunta. Piso man iyon or isang libo or sampung libo, pareho iyong tulong na iyon at it’s the thought really.

    ELY: Ang bilis ng oras!

    VP LENI: Oo nga eh. Mag-a-alas diyes na naman. Pero ito Ka-Ely. Marami kaming testament kung gaano kahusay iyong programa at nagpapasalamat kami kay Alex sa pagpili sa aming distrito na ngayon nakita namin na marami iyong parang humahango nung fruits nung kanilang binubuhos doon. Kaya siyempre, winiwish namin iyong success ninyo, Alex para marami pang communities ang matulungan ninyo.

    ALEX EDUQUE: Salamat po sa pagsuporta simula noong simulang simula.

    VP LENI: Maraming Salamat din. Ka-Ely, grabe ang bilis ng oras.

    ELY: Salamat kay Alex.

    ALEX EDUQUE: Salamat din po.

    ELY: Siguro sa susunod Ma’am, tuloy tuloy ang kanilang proyekto at maganda ang kombinasyon kasi ganito rin ang direksyon ng Angat Buhay eh.

    VP LENI: Ito Ka-Ely, ngayon ko lang naisip na siguro magfeature din kami ng isa sa mga centers na inaasikaso nila.

    ELY: Siguro minsan, mapuntahan natin mismo doon tayo magbroadcast.

    VP LENI: Ako Ka-Ely madalas akong mapunta doon lalo na noong nasa Congress pa ako pero ilang taon na, ilang taon ng tinututukan nila iyong every step of the way andoon talaga sila. Iyong kinukwento ko nga na iyong cooking competition ng mga nanay, masaya iyon. ‘Pag christmas, mayroon silang christmas event sa mga bata at tsaka sa mga magulang at talagang appreciated ng community kaya nagpapasalamat tayo.

    ELY: Sa susunod mag-interview rin tayo ng mga bata …

    VP LENI: .. at mga nanay

    ELY: Iyong gumanda ang buhay dahil sa natulungan. Okay so …

    VP LENI: Wala na tayong oras.

    ELY: Mensahe po ninyo sa ating mga kababayan at lalo na po sa mga tinamaan ng kalamidad diyan po sa Bicol at sa Visayas region?

    VP LENI: Ang una lang po siguro magpasalamat. Salamat doon sa mga tumulong at patuloy na tumutulong sa atin. Kanina binanggit ko iyong mga tumutulong pero ito po siguro panawagan. Panawagan na marami pang tulong ang kailangan hindi lang for relief pero kung paano po sila makakapagsimula muli. Magbibigay po kami ng malaking bagay sa rehabilitation effort lalo na iyong nawalan ng hanapbuhay. Sana po iyong mga gustong tumulong, napakarami pong tulong ang kailangan. Ang pinaka hardest hit talaga Ka-Ely, nasa Albay iyong Tiwi, nasa Camarines Sur naman iyong Sagñay at Buhi pero hindi lang iyon. Marami pa ring Ka-Ely na under water halimbawa iyong Bula, under water pa rin iyong ibang lugar hanggang ngayon nangangailangan ng tubig, nangangailangan ng pagkain. Iyong Milaor tsaka Minalabac, katabi lang iyon ng Naga. Pero as of other day, napakataas pa rin ng tubig hindi ko alam ngayon kung gumanda na. Tsaka panawagan rin sa mga government agencies na iyong pagbilis bilis lang ng tulong kasi talagang iyong sakripisyo ng bawat kababayan natin grabe na.

    ELY: Maraming Salamat mga kasama, iyan po ang ating Bise Presidente si Vice President Leni Robredo. Salamat po sa pakikinig at panonood sa facebook. Iyong mga nasa abroad, salamat po ah. Sa susunod po na linggo, alas-nuwebe hanggang alas-diyes ng umaga. Ako pa rin ho ang inyong radioman, Ely Saludar. Muli, isang magandang umaga, Pilipinas.

    – 30 –

    Posted in Transcripts on Jan 05, 2019