This website adopts the Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 2.0) as the accessibility standard for all its related web development and services. WCAG 2.0 is also an international standard, ISO 40500. This certifies it as a stable and referenceable technical standard.

WCAG 2.0 contains 12 guidelines organized under 4 principles: Perceivable, Operable, Understandable, and Robust (POUR for short). There are testable success criteria for each guideline. Compliance to these criteria is measured in three levels: A, AA, or AAA. A guide to understanding and implementing Web Content Accessibility Guidelines 2.0 is available at: https://www.w3.org/TR/UNDERSTANDING-WCAG20/

Accessibility Features

Shortcut Keys Combination Activation Combination keys used for each browser.

  • Chrome for Linux press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • Chrome for Windows press (Alt+shortcut_key)
  • For Firefox press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • For Internet Explorer press (Alt+Shift+shortcut_key) then press (enter)
  • On Mac OS press (Ctrl+Opt+shortcut_key)
  • Accessibility Statement (Combination + 0): Statement page that will show the available accessibility keys.
  • Home Page (Combination + H): Accessibility key for redirecting to homepage.
  • Main Content (Combination + R): Shortcut for viewing the content section of the current page.
  • FAQ (Combination + Q): Shortcut for FAQ page.
  • Contact (Combination + C): Shortcut for contact page or form inquiries.
  • Feedback (Combination + K): Shortcut for feedback page.
  • Site Map (Combination + M): Shortcut for site map (footer agency) section of the page.
  • Search (Combination + S): Shortcut for search page.
  • Click anywhere outside the dialog box to close this dialog box.

    BISErbisyong LENI – Episode 7

    25 June 2017

    [GAP 1]

    ELY: Madame, magandang umaga po sa inyo.

    VP LENI: Magandang umaga, Ka Ely, magandang umaga po sa lahat ng ating mga tagapakinig. Sa mga nakikinig po sa Naga, marhay na aga sa indo gabos. Iyong mga taga-Cebu, Cagayan de Oro at Davao at saka mga karatig na probinsya, maayong buntag po sa inyong tanan. Nawala ako Ka Ely ng isang linggo, pero nandito na uli tayo.

    ELY: Okay. [Advertisement] At samantala mga kababayan, dahil bukas po, alam ninyo po pista-opisyal, deklarado po iyan ng ating Malacanang, ng gobyerno ang pista-opisyal po bukas dahil sa pagtatapos po ng Ramadan, at ito iyong tinatawag na Ei’d Al Fitr.

    At sa pagkakataong ito mga kasama, dahil sa mayroon pong nangyayari ding ano, sabihin natin ay kalamidad o trahedya diyan po sa Mindanao partikular po sa Marawi. At hingan natin ng mensahe ang ating Bise Presidente para po sa kapatid nating mga Muslim, na iyong bansa po bukas pista opisyal pagtatapos po ng Ramadan.

    Madame Vice President ano po ang inyong mensahe sa ating mga kababayang Muslim at sa buong sambayanan?

    VP LENI: Para sa atin pong mga kapatid na Muslim, Eid Mubarak po sa inyong lahat. Pinagdadasal po natin sila ngayon sa panahon ng Ramadan, bukas po magtatapos.

    At bukas, Ka Ely nasa Marawi po ako at Iligan.

    Pinagdadasal po natin ang katahimikan na matagal na nilang mithiin. Pinagdadasal din po natin ang mga kabataan na nawalan po ng mga tirahan dahil sa labanan, iyong mga kalalakihan at mga kababaihan na marami ngayon ay hindi alam kung papaano silang magsisimulang muli.

    Pinagdadasal din po natin ang ating mga sundalo at kapulisan na sinusugal ang kanilang buhay para gawing ligtas ang ating bansa. Para po sa ating mga kapatid na Muslim, sa gitna po ng matinding pagdurusa ninyo at paghihirap, alalahanin po sana natin na sa bawat taong may masamang hangarin na magdulot ng pagdurusa sa atin, mas marami pa din po ang mga Pilipinong handa, handang ialay ang kanilang buhay para sa ating kaligtasan.

    Mas marami pa din ang handang ibahagi ang kanilang mga buhay at bahay para sa iba na may matutuluyan. Mas marami pa din ang handang ibigay ang kanilang huling pagkain para ang iba ay hindi magutom.

    Bukas po magtatapos ang panahon ng Ramadan. Mas gusto nating maramdaman ang pagmamahal, hindi ang galit sa ating mga puso.

    Umaasa po tayo na maririnig ni Allah ang mga dasal sa inyong mga puso at tanggapin ang inyong mga saksipisyo at pag-aalay. Sa panahon pong ang ating paniniwala ay nalalagay sa pagsubok, sana po ay lalong tumibay ito ano man ang ating paniniwala. Dasal po natin ang katahimikan ang umibabaw sa ating lahat.

    Kaya sa mga kapatid nating Muslim, sa muli po, Eid Mubarak po sa inyong lahat.

    [Advertisement]

    ELY: Okay po mga kasama. At talagang lahat po tayo ay nakikisimpatiya po, lalo na sa ating mga kababayang Muslim na naapektuhan, naging biktima po ng nasabing giyera. Bagama’t talagang masakit tingnan ho, maraming kabataan ang, tulad po sa inyong mensahe, hindi po sila nakakapag-aral, iyong mga nawalan po ng bahay nasa evacuation center. Alam naman natin limitado po iyong ibinibigay ng gobyerno na serbisyo sa ating kababayan.

    VP LENI: Ngayon, Ka Ely tumutulong po tayo, ang gusto sana natin magkaroon po ng mga temporary learning centers—sa Iligan at sa mga karatig na lugar ng Marawi kasi hindi pa po puwede sa loob ng Marawi.

    Para po kahit iyong labanan ay patuloy pa din, hindi naaantala iyong pag-aaral ng ating mga kabataan. Mayroon na po tayong nakuhang mga donors, in fact, mayroon na pong nagbigay ng mga upuan, ng mga kailangan sa paaralan.

    Kaya isa po ito sa mga dahilan kung bakit papunta tayo bukas doon para tingnan po natin kung papaano sa lalong madaling panahon, parang matuloy, parang iyong buhay nila, kahit po matindi ang pangangailangan, matindi iyong, ano kasi Ka Ely, ang tanong talaga nila kailan ito matatapos.

    Pero habang naghihintay tayo kung kailan ito matatapos, sana patuloy ang buhay. Lalo po sa ating mga kabataan. Kasi lalong walang ginagawa, lalong matindi iyong paghihinagpis. Kaya gusto natin kung puwedeng ma-normalize kahit iyong pag-aaral nila kaya aasikasuhin po natin iyan bukas.

    ELY: Opo, siyempre sa mga ganyan, kapag nagtulong-tulong ang lahat ng Pilipino, kaya pong lampasan iyong mga ganitong problema at trahedya. Okay, so bukas po pupuntahan niyo po?

    VP LENI: Pupunta po ako Ka Ely. Pupunta ako doon bukas. Hindi po natin alam kung papayagan tayong makapasok sa Marawi pero kung hindi po doon lang tayo sa karatig—sa Iligan, sa mga katabing lugar. Para maasikaso po natin iyong mga dapat asikasuhin.

    ELY: Pero Ma’am, delikado pa kasi iyong mga taga-media nga, foreign media, tinamaan ng ligaw na bala.

    VP LENI: Actually iyong linggo Ka Ely, nandoon ang team ng aming opisina, nakapasok po sila sa Marawi. Galing sila sa provincial capitol, galing sila sa City Hall, may mga in-inspect na po sila na mga sites na paglalagyan sana ng mga temporary learning centers pero dahil po doon sa nangyari na may foreign media na na-sniper, parang nagbago ulit. Nagbago po ulit, hindi ulit pinapayagan na makapasok ng Marawi. Kaya kung hindi po tayo makapasok bukas, doon na lang tayo sa malapit.

    ELY: So iyon ho mga kasama at samantala dito po sa ating palatuntunan, iyong sa nakaraang mga aktibidad na inyong ginawa, isa po sa mg pinakatampok, ang dami hong nagtatanong, talagang kahit kayo ay Bise Presidente, ang obligasyon niyo sa inyong mga anak ay hindi niyo napapabayaan.

    VP LENI: Hindi talaga Ka Ely. Noong nakaraang linggo po galing po ako sa America. Alam mo, Ka Ely iyong panganay kong anak ay nakapasok sa Harvard, matanda na iyon 29 yeaers old na. Ayaw na ngang magpahatid sa akin.

    Hindi ko naman siya hinatid pero may imbitasyon din kasi akong kasabay sa L.A. Alam ninyo napakaraming Pilipino sa L.A. Inimbita po ako, actually last year pa iyong imbitasyon, magkakaroon sila Ka Ely ng parang fund raising para sa… may ginawa silang Filipino symphony ito yung mga Pilipinong tumutugtog sa isang symphony.

    Ang kabutihan nito Ka Ely talagang pino-propagate nila iyong kultura ng Pilipinas kasi mga Filipino songs ang tinutugtog nila at nagkakaroon sila ng mga scholarships para sa mga kabataang gustong tumugtog sa symphony.

    Mayroon silang mga donors pero mas maraming Pilipino ang gusto nilang matulungan. Ito ang pinakaunang fund raising activity nila. Last year iniimbita nila ako Ka Ely pero masyado tayong busy.

    Nakiusap ako sabi ko baka puwedeng June gawin ngayong taon kasi noong panahon na inimbita ako iyong anak ko nag-aapply na Ka Ely sabi ko lang baka sakaling makapasok, puwede ko nang isabay.

    ELY: Kumbaga tuhog na ho.

    VP LENI: Pinagbigyan naman tayo ng Filipino-American Symphony Orchestra ginawa nilang June at alam mo Ka Ely ang umpisa ng pasok ng anak ko sa Lunes. Pero dahil iyong okasyon ng FASO ay noong Sabado sinabi ko sa anak ko na baka puwedeng agahan niya nang kaunti para pagkatapos ko sa Los Angeles puwede akong lumipad papunta sa Boston at iyon nga, dalawang araw ako sa L.A., iyong pangatlong araw lumipad ako papuntang Boston.

    Dalawang araw din ako sa Boston, iyong dalawang araw na iyon nanay talaga ako. Talagang tinulungan ko iyong anak ko na mag-ayos ng tirahan niya. Alam mo Ka Ely nakakatuwa doon kasi pinupulot lang namin sa basurahan iyong mga gamit.

    Iyong mga hindi nabentang gamit ng iba ay iniiwan lang sa basurahan at doon kami namumulot. Iyon iyong ginawa namin sa dalawang araw.

    May naisingit din akong isang meeting. Nakipag-meeting ako sa United Way. United Way isa sa pinakamalaking foundations sa America. Pinag-usapan namin ang possible partnership with Angat Buhay pero isang oras na meeting lang iyon Ka Ely. Yung dalawang araw talagang nagpaka-nanay muna ako.

    ELY: Pero sa mga nagtatanong, ngayon lang po ba mawawalay sa inyo ng matagal ang inyong panganay?

    VP LENI: Matagal na malayo. Alam mo noong college kasi siya, siya pa lang iyong andito sa Maynila nag-dorm siya ng apat na taon kami nasa Naga. Pero iyong kaibahan dahil malapit lang ang Maynila sa Naga, paminsan-minsan nagbibisita. Ngayon lang iyong mahirap siyang bisitahin dahil napakalayo at mahal ang pamasahe.

    ELY: So iyon ho mga kasama at ang kagandahan ho dito sabihin na natin iyong iba hong matataas na opisyal ng ating pamahalaan ay talagang abalang-abala, ang ating bise presidente mayroo pa ho kayong… Kasi kayo ho ang tumatayo ngayong nanay at tatay.

    VP LENI: Alam mo Ka Ely kahit matanda na ang mga anak natin hindi naman nahihinto iyong ating pagiging magulang.

    ELY: Alam niyo naman ang mga Pilipino hanggang kahit may apo na.

    VP LENI: Ayaw niya nga akong papuntahin kasi kayang kaya na daw niya ang buhay niya. Pero tayong mga magulang lagi tayong nag-aalala gusto nating tingnan iyong kalagayan niya para nakakatulog naman tayo nang mahimbing sa gabi.

    ELY: So iyon po mga kasama, sa mga nais na tumulong, mayroon na pong inanunsyo, mag-ingat po kayo sa mga magbibigay ng donasyon sa ating mga kababayan lalo na sa mga pamilya ng sundalo na naging biktima dito po sa labanan diyan sa Marawi city.

    Samantala mga kasama, napakaganda ng pag-uusapan natin. Lahat po tayo may pakialam dito po sa isyung ito mga kasama.

    [Advertisement]

    Importante ho ang pag-uusapan natin dahil sa ang mga mahilig pong pumasok sa 5-6, naku. Ito ho bukambibig na ng ating mga kababayan na pag walang mautangan, kasi napakahirap po sa bangko dahil ang dami hong papeles at minsan titignan ka mula ulo hanggang paa pagpasok mo sa bangko kaya iyong iba, nagresulta ho na pumunta sa 5-6 pero alam niyo po ang 5-6, 20% po ito. Sandali lang ho, pag-uusapan natin, pero alam niyo ho may pamalit ho diyan ang ating pamahalaan.

    [GAP 2]

    ELY: Ayan, Ma’am. Mayroong nag-text sa nakaraan. Siguro para bigyan din natin ng pansin, at maya-maya. Hoy maghanda kayo ng mga tanong ah. Sa inyo po.

    Iyong pondo sa pagbabago at pag-asenso. Makakausap natin mismo dito sa ating studio si Undersecretary Zeny Maglaya ng DTI. Ma’am iyong mga tugon po muna natin sa mga texter nating noong nakaraang linggo.

    VP LENI: Medyo marami-rami Ka Ely iyong mga text na natanggap natin noong nakaraang Linggo pero sasabihin ko lang iyong iba. Mayroon pong nag-text na nagtatanong siya na-demolish Ka Ely iyong bahay noong kanyang kapatid. Mayroon na silang application. Qualified na iyong kapatid niya sa NHA. Pero bago na-release sa kanila ay namatay iyong kapatid. Noong finollow up nila, pagkatapos namatay iyong kapatid. Parang sinabihan sila na hindi na puwede. Nagtanong tayo pero actually tinawagan na natin sila pero nagtanong tayo sa NHA talagang hindi na sila qualified kasi itong kapatid na nag-fa-follow up mayroong sariling bahay. Pero ang sabi parang iyong pamilya ng kapatid na namatay. Qualified naman sila sa Pag-ibig pero hindi na sa NHA. Pero nasabihan na natin sila Ka Ely.

    Mayroon din sa ating tumawag na galing sa Zamboanga del Norte. Naku, Ka Ely nakakarating pala tayo sa Zamboanga del Norte. Kasi sabi po noon nag-text ay parati siyang nakikinig sa akin. Mayroon siyang hinihingi na tulong pero natawagan din natin siya. Tutulungan natin siya sa DOLE.

    Mayroon ding tumawag na educational assistance. Ito naman ay natawagan na din natin. Tutulugan natin ito.

    Mayroon ding tumawag Ka Ely taga-Tagum City. Tumawag siya sa Tagum City. Ang tinatanong niya naman mahirap lang siya pero hindi siya nakasali sa 4Ps. Kaya ito Ka Ely tutulungan natin. I-lilink natin siya.

    Para sa sunod na assessment ng DSWD ay makasali na siya sa assessment. Meron ding tumawag, nagpapatulong siya, Ka Ely. Actually, nagpapatulong, nasa Cebu. Medyo naloko ata ito, Ka Ely. Parang may job opportunity sa Cebu, pag dating doon, hindi naman pala totoo. Pero ngayon naasikaso natin, ang pangalan noon- ang pangalan nung humihingi ng tulong ay Tom-tom. Pero ngayon ay nakabalik na siya sa pamilya niya sa Tuguegarao.

    At mayroon tayong mga tulong na hinihingi, at ito ay i-aassisst natin. Marami po iyong nagtatanong tungkol doon sa medical assistance. Tinext na po natin isa-isa. Ibibigay po natin ang requirements para maka-avail po sila ng medical assistance galing sa Office of the Vice President.

    Mayroon din pong tumawag Danilo Valerio ng Mariveles, Bataan, at tungkol po ito sa problema nila sa ancestral domain. Ito din Ka Ely ay tutulungan natin sa National Commission on Indigenous Peoples. Ito, medyo marami, Ka Ely, hindi natin masasagot lahat.

    ELY: Hindi rin natin masasagot, pero natawagan na po iyan.

    VP LENI: Opo, karamihan po dito ay natawagan na.

    ELY: Okay, samantala, mga kasama, mag-text at tawag na po iyong mga may tanong. Pero ngayon po importante ang pag-uusapan natin. Ngayon po, itong pag-uusapan natin sa BISErbisyong Leni, marami na tayong nakakausap. May mga kababayan tayong Pilipino nakakatawid po sa gitna ng kahirapan. Dahil sa alam po nila, na-avail nila ang serbisyo ng binibigay ng mga gobyerno. Ito po, tutulong po tayo, Ma’am.

    VP LENI: Mapalad po tayo, Ka Ely, ngayong umaga, pinagbigyan po iyong ating imbitasyon ang ating bisita ngayon. Napaka-inspiring po ng kuwento. Usec. Zeny Maglaya, siya po iyong head ng regional operations group ng DTI Department of Trade and Industry.

    Wala lang tayong mahabang oras Ka Ely pero iyong kuwento nito talagang inspirasyon dapat para sa lahat, kasi alam niyo nag-start siya sa DTI bilang isang Masikap Scholar at ngayon ay head na siya ng Regional Operations Group.

    Pero kaya po kasama natin siya ngayong umaga, gusto nating magbigay ng impormasyon para sa ating mga kababayan. Kasi marami yung kumakagat sa five-six para lang magkaroon ng kapital, para sa kanilang maliliit na negosyo.

    Mayroong programa ngayon Ka Ely iyong DTI, iyong pondo sa Pagbabago at Pagasenso Program. Kung may 4Ps tayo, ito naman ay 3Ps, diba Ma’am? 3Ps… Kaya tanungin po natin si Usec. Zeny. Usec. Zeny magandang umaga po sa inyo at salamat sa pagpaunlak niyo sa amin ngayon.

    ZENY MAGLAYA: Magandang umaga Vice President Leni, magandang umaga Ka Ely.

    ELY: Opo. Good morning po, at siyempre eh, maraming mga tanong dito at siguro maganda na napapakinggan tayo ngayon, eh dito po sa Pondo ng Pagbabago at Pagasenso.

    Binabanggit po ng ating pamahalaan, ito raw po yung pamalit at papatay po dito sa napakatagal na nitong five-six na to.

    ZENY MAGLAYA: Opo, siguro naman po hindi natin puwedeng sabihing pampalit, tinatapatan lang po natin ang five-six dahil nga po unang una sa lahat ito po ay P3, para ho maiba sa 4Ps.

    Dahil ang 4Ps alam po natin, ito po ay pondo na binibigay ng pamahalaan ng gobyerno pero itong P3 po para maiba, pautang po ito. Ibig sabihin po nito, dapat ho ibalik para ho mas maraming makakautang at puwede pang umutang ulit iyong nakautang na.

    Ito po kaya po natin sinasabing ito’y hindi pampalit kundi pantapat lamang, alam naman po natin sa lawak ng talaga naman ah, nakikinabang or tumatakbo sa five-six.

    Ang P3 po ay nag-uumpisa pa lamang at ang gusto nating mangyari ay tulong ito para sa mga nagnenegosyo. Dahil alam po natin ang five-six, kahit ano pong puwedeng paggamitan, may magkasakit man, ito man ay pang-enrollment, takbo sa five-six.

    VP LENI: Pero ito po, hindi puwedeng sa ibang dahilan?

    ZENY MAGLAYA: Right. Pangnegosyo lang po. Pangalawa, ito po ay para lamang sa existing business. Ibig sabihin mayroon na hong, mayroon na hong negosyo.

    VP LENI: Hindi puwede Ma’am yung mag-uumpisa pa lang?

    ZENY MAGLAYA: Hindi po. Sa ngayon. Para lang ho malinaw no. At ito po, ang tinatarget natin ay yung mga micro, yung maliliit. Kagaya ng market vendors, sari-sari store operators, mga karinderya. Yoon ho ang kadalasang humihiram sa five-six.

    VP LENI: Oo, totoo. At nauubos yung kanilang kita sa interes lang.

    ZENY MAGLAYA: Alam mo tama kayo Ma’am Leni, kasi alam niyo nakausap ho natin noong Enero po, nag-umpisa na ho tayo nito, 3 provinces.

    VP LENI: Ano pong mga probinsya iyon?

    ZENY MAGLAYA: Sa Saranggani po, sa Mindoro Occidental, at sa Leyte. Those are among the 30 depressed provinces actually po iyon, pero actually sinubukan po naming sa tatlo muna: isang Luzon, Visayas, Mindanao para masubukan paano bang lakaran ito, ito ba ay tatanggapin ng tao, at ang lumabasan nito, Madame Vice President, dito po sa mga napautang noong Enero na napakaganda ho ng mga kuwento nila, dahil na-realize po nila na kapag umutang pala sila, ay puwede pa rin naman na may matitira.

    Dahil sa five six po, halos wala na. Pag babayad, uutang muli. Dahil wala ho talagang natitira. Sabi nga po ng isa nating napautang, kadalasan, kuwarenta pesos na lang ang naiuuwi nila sa five six.

    VP LENI: Noong Congressman po ako doon sa amin, iyong mga umuutang, dahil napakataas ang interest, hindi na nila mababayaran, umuutang sila sa iba para mabayaran iyong unang utang. Walang katapusan ang paguutang.

    ZENY MAGLAYA: Kaya iyon ho ang kagandahan nito. Kaya nga sabi natin, ito ay pondo galing sa gobyerno, pagbabago dahil bago ang patakaran at ang sistema. Kung tinatapatan ho natin ang five six, ang ibig ho nating sabihin nito ay ang form ho ay 144 half sheet of paper lamang, hindi iyong napakaraming papeles.

    VP LENI: Kasi ho sa bangko, napakahaba ng proseso.

    ZENY MAGLAYA: Five six, notebook lang ho iyan. So ito, 1/2 sheet of paper: name, address, kung saan ka lang, kung saan iyong negosyo mo, kung saan ka nagnenegosyo, at walang collateral. Walang collateral, iyong pinakamahalaga. Ito po ay within 24 hours, makukuha mo rin iyong pera.

    VP LENI: Sa loob ng isang araw, makukuha rin iyong pera.

    ZENY MAGLAYA: Para ring five six. At kung gusto ninyong mabayad araw-araw, kokolektahan po araw-araw.

    VP LENI: Iyon po ang mas madali para sa kanila, iyong araw-araw na hulog. Pero saan po sila mag-aaply, sa DTI din na opisina?

    ZENY MAGLAYA: Ito po ay pinangangasiwaan ng Small Business Corporation. Ito po ay attached agency ng DTI, na nagpapautang na. So binigay ho itong pondo na ito, may 1 billion ho tayo.

    VP LENI: Malaki ho ang 1 billion.

    ZENY MAGLAYA: Opo. Sa ngayon po, ang credit line natin po ay nasa 700 million na. Ibig sahihin, ganoon kadaming conduits na ready hong magpautang sa aming mga gustong umutang na mga micro-entrepreneurs. So pupunta lamang sila dapat ng pinakamalapit na DTI office or any Negosyo Center na malapit sa kanila.

    VP LENI: Marami na tayong Negosyo Centers.

    ZENY MAGLAYA: 570 centers nationwide. Para ho sila makausap, matanong kung kailangan ba nila ito, kung baga may initial attestment tayo pagkatapos ituturo po sila kung saan sila puwedeng umutang.

    VP LENI: Pero ito po, paano malalaman ng DTI na talagang mayroon existing na negosyo? Ano iyong kailangan nila ipakita?

    ZENY MAGLAYA: Unang-una, kaya ho tayo nag-iidentify ng conduit ay itong conduit ang maga-assess.

    At itong conduits na ito ay mayroon talaga silang mga branches doon sa lugar ng umuutang, kaya ho dapat kilala sila at kung kooperatiba man ito. So they should know kung sila ay may negosyo talaga at kung sila ay nagfa-file.

    VP LENI: Pero kung hindi sila miyembro ng kooperatiba, sa mga ibang conduits ho, puwede silang lumapit?

    ZENY MAGLAYA: Puwede rin ho naman silang magpamiyembro kung gusto nila sa kooperatiba.

    VP LENI: Mas madali ho ba kung miyembro sila?

    ZENY MAGLAYA: Mas madali kapag iyong conduit, Ma’am, mismong pinag-uutang ng SB Corp., iyong coop na mismo or iyong micro-financing institution, kagaya ng Radiowealth Financing Corporation sa Taytay, Kauswagan. Mayroon ho tayong Federation of Cooperatives po sa Mindanao na MASPET ang tawag.

    VP LENI: Tsaka may nakita akong Taytay.

    ZENY MAGLAYA: Opo, sa Taytay, sa Kauswagan, sa Tulay, sa Kaunlad, iyon po iyong mga tinatarget natin. Ayan po ay uutang po ng 2% per annum.

    VP LENI: Napakaliit.

    ZENY MAGLAYA: Mababa ho iyan, para ho nilang maipasa nang mababa. So ang pasa ho nila is 2.5% per month, kung ating pong i-cocompute iyan, so for every 1 thousand na uutangin, 25 pesos po lamang ang interest compared sa 200 pesos.

    VP LENI: Halos hindi na iyan ramdam. 25 pesos ang interest sa bawat 1 thousand. Pero sa unang utang, Ma’am, magkano naman ang pinakamalaking puwedeng ipautang sa kanila?

    ZENY MAGLAYA: Ang puwede hong utangin ay 5 thousand minimum at 100 thousand po ang maximum. But sa ngayon, ang mga umuutang ay usually nasa 20 thousand. Which is good, maraming makakautang.

    VP LENI: Marami ang makakutang. Pero ito po ba, pareho din ng mga ibang magpapautang na iyong unang utang, 20 muna, pero kapag naestablish mo na iyong bagong credit line mo, puwedeng palaki ng palaki?

    ZENY MAGLAYA: Opo, mayroon ho tayong ganoon. Nag-umpisa sa 20, ready na ho siya ngayon. Maaga, mabilis ho siyang nagbayad, dahil uutang ngayon siya ng 50. Kasi ho, iyan ang kagandahan doon sa pangatlong P natin, which is pag-asenso, gusto naman natin na lumalaki. Ayaw po natin iyong as is lang ho sa kanila.

    VP LENI: Pero sa unang pagkakataon po na uutang sila, ano ho ang kailangan po nilang dalhin sa opisina ng DTI?

    ZENY MAGLAYA: Kapag una silang pupunta, ang kailangan nilang ipakita ay iyong proof na sila ay nagnenegosyo na, at kung maari po gusto natin na sila ay rehistrado. Kasi gusto po natin na mayroong way na habulin.

    VP LENI: Pero rehistrado po saan?

    ZENY MAGLAYA: For business loan. Sa DTI po. Kung sila naman po ay nagtitinda sa palengke, dapat may Mayor’s permit po iyan.

    VP LENI: Pero kung hindi pa sila rehistrado, sigurado ba na hindi sila papautangin?

    ZENY MAGLAYA: Mas maganda ho kung sila ay may business name, para alam ho natin na talagang mayroon silang negosyo. Ang pinakamabuti ho doon ay pumunta lamang sila sa any of the nearest DTI or Negosyo Centers para sila ay makausap na at hindi kasi natin madedesisyonan iyong decision ng conduit or ng micro-financing institution.

    VP LENI: So iyong pinaka-advise po natin doon sa mga maliliit na negosyo na siguro hindi pa rehistrado. Kasi maraming ganoon, maraming ganoon na maliliit na galing lang sa bahay. Mas mabuti punta sila sa pinakamalapit na DTI office at magtanong kung papaano magpaparehistro ng negosyo.

    ZENY MAGLAYA: Lalong-lalo na po kung ang kanilang gustong mangyari ay umasenso at lumago ang negosyo.

    VP LENI: Hindi naman mahal ang pagpaparehistro. Kasi iyong iba, ayaw magparehistro kasi iniisip nila mahal.

    ZENY MAGLAYA: Naku, wala hong bayad ang pagpaparehistro.

    VP LENI: Ayan po sa mga nakikinig po sa atin, wala pong bayad ang pagpaparehistro.

    ZENY MAGLAYA: At mayroon po 200 pesos po pala, sorry. Para po sa mga maliliit na.. 200 pesos.

    VP LENI: 200 pesos. Ayan 5 years na po iyon.

    ELY: Kasi mayroon na pong mga pocket vendor. Iyong mga bila-bilao lang. Kasi kung nakarehistro wala namang business permit.

    VP LENI: Kaya i-neencourage po natin, Ka Ely na mapagrehistro na para mas madali ang pagutang. Kasi ito ang pinakaproyebro nila na mayroon silang existing na negosyo.

    ZENY MAGLAYA: At mayroong semblance of permanency po. Kasi mahirap na kung nandoon na eh baka bukas wala na naman sila. Baka hindi na sila magpakita pagkatapos.

    ELY: Maganda na ipag-ugnayan sa local na lipunan iyong para sa pagrehistro. Medyo bakit diyan naman po maraming dokumento. Madami pong mga red tape dahil po sa mga LGUs. Naku grabe po iyan.

    VP LENI: Kung sa DTI po sila magpaparehistro, ano po ang kailangan nilang ipakita?

    ZENY MAGLAYA: Kung ito po ay Business Name Registration lamang, ang kailangan lang po ay mayroon kayong talagang siyempre ang existing business at iyong pangalan po. Iyon lang naman ang ating kinakailangan.

    VP LENI: Iyong pangalan ng negosyo.

    ZENY MAGLAYA: Pangalan lang po ng negosyo. Alam naman po natin na mayroon po naipasa po tayong batas iyong BAMBI para sa mga barangay microentrepreneurs na ito po ay kung ikaw ay BAMBI na, ngayon po ay na – na po sa DTI ang certificate of authority.

    VP LENI: Ay hindi ko po iyong alam ito.

    ZENY MAGLAYA: Dati wala pa po ito sa DTI. Ngayon po kami na rin po kaya pagpumunta po sila sa DTI for Business Name puwede na din po sila maging BAMBI Registrant. Wala pong income tax at exempted pa po sa minimum wage so talagang nagbigay naman po ng incentives sa palagay ko ang panahon po ninyo as Congresswoman.

    VP LENI: Itong napakalaking tulong ito, Ma’am kasi gaya po doon sa amin, ang karamihan na nagnenegosyong maliliit ay kababaihan. Iyong mga asawa nila nagtatrabaho sa labas. Mga construction workers, iyong iba mga truck drivers. Pero iyong mga kababaihan nag-aalaga ng mga bata sa bahay pero may mga maliliit na negosyo at iyong iba kahit may capacity magnegosyo ang pinakaproblema ay kapital. Kaya po itong P3 ito na po ang pinakamakakasagot sa kanilang mga tanong. Sino ba ang mga magpapautang sa amin?

    ZENY MAGLAYA: At mayroon po tayong mga programa sa mga kababaihan na hindi na kailangan umalis ng bahay at sila po ay makakakita pa din po. At sila po ay makakakita para sa pamilya.

    VP LENI: Kasi alam mo Ka Ely bago ako naging politiko, ako ay isang abugado para sa mga mahihirap. At napakarami kong kliente na kababaihan na binugbog. Binugbog sa loob ng bahay.

    At alam mo Ka Ely nakilala ako sa amin na abugado ng mga nabubogbog. Kaya pag may barangay na rescue, ako na kaagad ang tatawagan. Kapag bagong rescue galit na galit sa asawa ng bugbog. Gusto kong kasuhan ang aking asawa. At ako naman ay nagpupuyat gagawa ng complaint sa korte pero pagdating sa korte hindi na saakin magpapakita.

    Hindi na sa akin magpapakita tapos malalaman ko na bumalik na ulit sa bahay. Pag kausap mo na, alam naman niya na naabuso siya pero kaya mahina ang loob niyang magreklamo kasi wala siyang sariling kita.

    Pakiramdam niya na hindi niya kayang ipagtaguyod ang kanilang mga anak. Kaya napakalaking bagay Ka Ely na maramdaman ng babae na kahit papaano kaya niyang tumayo para sa sarili niyang paa.

    ZENY MAGLAYA: Kaya po ang programa naming Great Women ay talagang po iyan po ang aming..

    VP LENI: Kabahagi po ako ng Great Women na matagal ng panahon.

    ZENY MAGLAYA: Isa po kayo sa mga inspirasyon doon. Dahil tama po kayo kapag walang dignity at pakiramdam nila ay tanggap lang po sila ng tanggap.

    [Audio cut]

    VP LENI: Iyong experience ninyo marami na araw-araw na nagbabayad.

    ZENY MAGLAYA: Yes, Ma’am ang nakasanayan po nila. At pinupuntahan.

    VP LENI: Sila ang pinupuntahan.

    ZENY MAGLAYA: Mula po Enero nag-start po ang kuwan na po tayo na sa 1 to 2 milyon ngayong po na sa 9 milyon na po ang utang. More than 100% po ang repayment at naguutang na po ulit ang iba. So iyong po ang kagandahan.

    Pero tama po kayo, doon po sa mga hindi po nakakabayad, actually masakit po ng ulo. Hindi sa amin. Dahil ito po ay cooperative, sila po ang nananagot sa amin. So sila po talaga ang magscrescreen kasi sila po ang dapat nagpapasiguro na dapat tama kayo. There will be some na talagang dapat hindi naman sinasadya na hindi makakabayad. Mayroon po din itong konting nakalaan na persyento para doon sa mga hindi makakasoli or makakabayad.

    VP LENI: Pero ito, Usec sabi ninyo na sa tatlong probinsiya na kayo. Alam po natin na ang kaguluhan sa Marawi, iyong mga kapatid natin na Maranaw ito po ay napakahusay magnegosyo.

    Ito po iyong mga traders talaga, kahit saang bahagi ng Pilipinas mayroong traders na Maranaw. At iyong mga diyan alam natin na mga negosyante. Mayroon ba tayong mga special na programa under po dito sa 3P para po sa mga kapatid natin sa Lanao del Sur?

    ZENY MAGLAYA: Maganda po na tanong iyan, Vice President. Actually po hindi lang po noong nag-umpisa ang problema natin doon sa Marawi, mayroon na po tayong programang nakaatang diyan.

    Iyong Comprehensive Social Benefit Program para sa mga killed and wounded in action. Both AFP and PNP.

    So ang nangyayari po diyan na iyong mga asawa po na naging biktima, legitimate wives and children ay binibigay po ng tulong.

    VP LENI: Parang special consideration.

    ZENY MAGLAYA: Opo. Katulad ng scholarship. Mayroon din health iyan. Kasama po ang livelihood. Nagpapa-training po tayo, more than a hundred trained na po tayo na mga wives, and children, but not all na gusto magnegosyo ay puwede magnegosyo. So iba po empleyo.

    VP LENI: Employment naman.

    ZENY MAGLAYA: Oo. DPWH, DOLE, they give them a chance.

    VP LENI: Pero kayo pa din po ang nag-rerefer? O iyong iba-ibang ahensya?

    ZENY MAGLAYA: Marami pong ahensya involved dito sa programang ito. Kasama po iyong DTI, DOLE is also part of it. Kasama po iyong DILG, dahil iyong empowerment of LGUs is important po.

    So sa Marawi po naman ang nangyayari dito, iyong mga wounded and killed in action, matutulungan po iyong wives and children. Kaya lang if they want to go back to Marawi, mahirap sa ngayon.

    Pero nakahanda na iyong rehabilitation, nag memeeting actually na po si USec. Halad ay nagtawag ng meeting noong Friday, sa NDRRMC para po planuhin na iyong recovery and rehabilitation for Marawi.

    VP LENI: Kasi nandoon po ako mga 2 Mondays ago. Pumunta ako sa evacuation centers, 2 Mondays ago, talaga po nag-iiyakan iyong mga nandoon at iyong tanong, “Papaano na kami? Iyong lahat na aming napundar, nawala na.”

    Kaya ito po pagnatapos iyong kaguluhan sa Marawi, palagay ko iyon ang tanong ng marami. Kaya ito po, palagay ko malaki iyong tulong ng programa kung magkaroon ng parang special window para sa mga kapatid natin na nasa Lanao del Sur. Kasi kung titignan natin iyong 30 poorest provinces kahit walang kaguluhan number 1 talaga doon iyong Lanao del Sur.

    ZENY MAGLAYA: Tama po iyon, alam na alam ni Vice President iyong listahan ng processes, pero tama po iyon at sigurado tayo ng pagkakataon siguro to find out how they can be helped, kasi parang ano po, iyong template na gagamitin dito ay iyong Yolanda.

    Kasi doon po nagkaroon ng rehabilitation, may livelihood program, meaning starter kits nabinigay, mayroong capital, iyong iba, in kind, para makapagumpisa muli ang mga nasiraan, nawalan ng negosyo o ng trabaho.

    VP LENI: Kasi ang pakiramdam po nila, naubos lahat.

    ELY: Opo, iyon. Grabe po no, hindi natin matantuhan eh, siyempre sa ngayon nagtutulong-tulong naman ang ating kababayan para makalagpas sa ganyang problema.

    VP LENI: Makapagsimula muli, Ka Ely.

    ELY: Ma’am Zeny baka may padagdag po kayong mga anunsyo sa ating mga kababayan na nakikinig nationwide. Mas maganda kung maka avail nito kasi iyong iba po hindi po alam iyong programa. Kasi iyong perception kaagad sa gobyerno, mahirap iyan, madaming requirements, kung ano ano, mahirap.

    ZENY MAGLAYA: Una kami nagpapasalamat sa DZXL, kay Vice President, kay Ka Ely na kami ay naimbitahan dito, nanawagan po kami kung kayo po ay nakikinig tungkol po sa aming bagong programa ang P3. Kung kayo po ay kooperatiba, financial institution, naghahanap pa kami ng local conduits.

    VP LENI: Mga partners.

    ZENY MAGLAYA: Mga partners para makapagtulong itong P3 at kung kayo ay interesado, at para din sa mga may negosyo na at humihiram sa 5-6, tumawag lang kayo sa 7513330 o magtext sa 09178543330.

    VP LENI: Ayun. Maraming salamat, Usec. at patuloy namin iaadvertise iyong P3.

    ELY: Maraming salamat Usec.

    ZENY MAGLAYA: Maraming salamat po.

    ELY: Iyan po si USec. Zeny Maglaya ng Department of Trade and Industry. Kung balak niyo humiram sa 5-6, magisip-isip muna kayo at iavail niyo na lang itong programa ng ating pamahalaan para po sa ating mga kababayan.

    [Advertisement]

    [GAP 3]

    ELY: Alam niyo po, Ma’am tiyempong tiyempo noh, alam niyo po isang Maranao, taga-Marawi na iyong number 1 na studyante sa UP Diliman, gumraduate na summa cum laude.

    VP LENI: Oo nga! Nakakatuwa, nabasa ko nga iyon. Parang nagtagpo ang panahon. Napakalaking inspirasyon. Hindi lang sa Marawi, pero napakalaking inspirasyon sa lahat ng kabataan na Pilipino, na galing sa isang lugar na mahirap, nagpursigi, ito istorya ng pag-asa ito.

    ELY: At iyon po ah, talagang nakakabilib at tiyempong tiyempo.

    [Advertisment]

    ELY: Nasa linya na po natin, eto po, iyong Chairperson po no ng Bangsamoro Women, so talagang tayo ay nakikisimpatya sa mga Muslim, lalo na doon sa mga nasa Marawi City, pero magadang pag-usapan natin ito Madame Vice President dahil nasa linya natin iyong head or chairperson po ng Bangsamoro Women.

    At sila po ay tumutulong po no sa iba’t ibang pag-ayuda sa mga kalamidad sa bansa. Si Jehann Mutin, magadang umaga po sa inyo.

    JEHANN MUTIN: Magandang umaga po sa inyo at sa lahat na tagapagkinig sa araw na ito. Eid Mubarak po!

    VP LENI: Eid Mubarak, Jehann. At si Vice President Leni Robredo po ito, kamusta po kayo ngayong umaga?

    JEHANN MUTIN: Mabuti naman po, Vice. Kakatapos lang po ng ating Ei’d Al Fitr prayer. Ang ating pong mga kababayan sa Marawi ay nagkaroon din po ng kanilang prayer doon, ang iba ay nasa Iligan, ang iba naman po ay nasa Cagayan de Oro.

    VP LENI: Magkikita po tayo bukas, nandoon po ako sa inyo bukas. Alam niyo Ka Ely, etong si Ma’am Jehann, siya din, maliban sa pagiging Chairperson ng Regional Commission on Bangsamoro Women, siya din iyong head ng Mindanao Alliance for Reform and Empowerment o MARE, ayan.

    Nabalitaan po namin diyan na iyong MARE iyong mag-poprovide ng psychosocial brieifing para sa ating mga kababayan diyan sa mga evacuation centers.

    JEHANN MUTIN: Yes Ma’am. Ang ating pong organisasyon ay magbigay po ng psychosocial intervention sa ating mga evacuation center. At lalo na po sa ating home-based IDPs, kasi sa totoo lang ho mas marami po iyong number ng ating household, iyong ating home-based IDP, kaysa iyong sa evacation center.

    VP LENI: Kung mayroon man tayong kung ilan lahat ng home-based kumpara noong nasa evacation centers?

    JEHANN MUTIN: Sa latest ho na tally natin sa ARMM Crisis Management Center ay mayroon po tayong 31,783 families doon or almost 200,000 individuals na house-based IDP.

    Ikukumpara ho natin iyon sa evacuation center IDP, mas marami po talaga dahil sa evacuation center ay nasa-40,000. So halos pareho iyong numero, ang problema ho kasi sa ating house-based IDP ay hindi ho lahat nailista na. Hinahanap natin po iyong iba dahil ideya po kasi ng mga Maranao, nahihiya po silang magpalista bilang mga evacuees.

    VP LENI: Pero Jehann, iniisip ko lang, paano ninyo nare-reach out para sa psychosocial debriefing iyong mga home-based? Mayroon ba tayong itinatalaga na lugar na pupuntahan nalang nila?

    JEHANN MUTIN: Opo, ang nangyayari ho, kinakausap po natin iyong mga purok president o kaya iyong barangay chairman at sila iyong mag-tatrack iyong sa mga home-based IDP.

    At pinupuntahan po natin, kinakausap namin sila. Halimbawa, noong isang araw, doon po kami sa Iligan City, at kinausap namin iyong purok president at umabot po tayo ng more than 400 IDPs na house-based sa isang purok lang ng subdivision.

    VP LENI: Pero iyong karamihan sa mga home-based, saan nanggagaling?

    JEHANN MUTIN: Karamihan sa mga home-based, ay nasa Iligan City, mayroon din po tayo sa Cagayan de Oro, nagkaroon din po kami sa Cagayan de Oro, at umaabot daw tala nila sa Cagayan de Oro ng almost 20,000 home-based IDP.

    Mayroon din po tayo, marami rin po tayong home-based sa munisipyo between Marawi City sa baba po ng Iligan City. So marami, pakalat kalat po talaga sa iba’t ibang munisipyo ang ating home-based IDPs.

    VP LENI: Eto po, talagang na-coconsume ang mga miyembro ng MARE sa ka iikot, tama ba?

    JEHANN MUTIN: Hay naku, opo. Tapos we’ll also need to call on some volunteers, kasi talagang mahirap po din tulad po nung sinabi ko po na kahit na po sila ay IDP, kailangan ipaliwanag mo sa kanila kung bakit kailangan nilang mag lista doon sa talaan ng DSWD at kailangan mo ipaliwanag sa kanila kung bakit kailangan kasama sila sa kinukuha mong information. So hanggang ngayon po, mayroon paring makikita na home-based na IDP so almost 1 month of the siege di na po namin sila nattrack.

    VP LENI: Gusto ni Ma’am Jehann, kailangan natin ngayon ng more volunteers para ma-reach out po natin iyong iba.

    JEHANN MUTIN: Tama po iyon, mas kailangan ho namin ng maraming volunteers. In fact, in places like Iligan City and Cagayan de Oro ang dami na rin pong nag-vovolunteer sa kanila kahit hindi po iyan mga Maranao pero ang dami-dami na pong gusto talagang tumulong sa Marawi.

    VP LENI: Mabuti naman po.

    JEHANN MUTIN: Ang hinihikayat namin na mag-volunteer mismo ay iyong mga taga-Lanao del Sur dahil they speak the language, and they also have a local network to look for the home-based IDP.

    VP LENI: Tama po kayo. Kasi noong pumunta po ako diyan, nagkakaintindihan kami noong mga Bisaya speaking pero iyong mga Maranao speaking, hirap po sila magtagalog. Kaya mahirap po talaga sila makausap. Mas mabuti po siguro na iyong mga Maranao speakers, iyon din iyong makakapag-volunteer sa atin.

    JEHANN MUTIN: Kaya po kami, nasa pangatlong sa aming mga volunteers at sa aming mga trainers doon sa aming psychosocial dahil mayroon din po tayong, ang dami po kasing limitasyon.

    Minsan, kahit na po mayroon tayong mga volunteers sa psychosocial. But men prefer to be talked to by men. Marami pong instances na kahit babae po ang volunteers inaayawan po ng ating mga, dahil na rin po sa kultura iyon, kaya kailangan po palawakin ang ating mga volunteers, both men and women.

    Right now, we’re also targeting men to become our volunteers so they can help in the intervention, psychosocial intervention with the men in the community.

    ELY: So Ma’am Jehann, kami po ulit ay makikipag-ugnayan sa inyo, at ang bise presidente nandiyan naman po bukas sa Marawi, kung papayagan ng awtoridad. Hanggat sa susunod po muli, at kami ay maglalagam pa rin para makatulong po siyempre sa lahat ng ating mga kababayan. Salamat po sa inyo.

    VP LENI: Magkikita tayo diyan bukas.

    MUTIN: Yes Ma’am, I am looking forward po.

    ELY: Opo, thank you. Iyan po si Jehann Mutin, ang head po, Chairperson ng Bangsamoro Women.

    [Advertisement]

    ELY: Ito po ang tinatawag naming INP, Istorya ng Pag-asa. Maganda po ito para mabigyan ng inspirasyon ang ating mga kababayan dahil sa tingin nila, “Naku, wala na kaming pag-asa. Mahirap kami.”

    So parang lahat po ano ay sinisisi na sa kaniyang sarili, pero maganda, may mga ganito kasing tao at syempre, mga Pilipino na hindi po nawawalan ng pag-asa.

    VP LENI: Oo, alam mo, napaka-espesyal ng guest natin ngayong umaga, Ka Ely. Ito iyong ating tampok na istorya ng pag-asa ngayong umaga. Si Dina Stalder, siya ay president at CEO ng Stalder Laboratories Inc.

    Talagang mapapa- parang ipagyayabang talaga natin na Pilipina, pero mas lalong nakaka-antig ng damdamin kapag nalaman natin kung ano iyong pinanggalingan niya. Pero mas mabuti siguro, Ka Ely, sa kanya natin pakinggan. Paano ba siya nag-umpisa? Magandang umaga sa iyo, Dina.

    DINA STADLER: Magandang umaga po, Vice President Leni.

    VP LENI: Magandang salamat po sa pagpa-unlak sa amin ngayong umaga.

    DINA STADLER: Ang ganda-ganda ninyo po.

    VP LENI: (laughs)

    ELY: Okay, so may mga sinasabi dito na ‘rags to riches’ na istorya so sige, pakikuwento niyo po para mabigyan natin ng inspirasyon ang ating mga kababayan.

    VP LENI: Nabalitaan namin, Dina, na galing kayo sa San Pablo, Laguna.

    DINA STADLER: Opo, doon po talaga ako galing.

    VP LENI: … at anak kayo ng isang magsasaka. Pero ito, Ka Ely, para makapag-aral siya ng college ay pumasok siya.

    ELY: na kasambahay.

    VP LENI: Na kasambahay. Totoo ba ito, Dina?

    DINA STADLER: Opo.

    VP LENI: Saan kayo pumasok bilang kasambahay?

    DINA STADLER: Hindi naman full time na kasambahay, kasi every Monday to Friday nag-aaral po ako. Pero during weekends po, pumupunta po ako sa tiyahin ko.

    VP LENI: Nagtatrabaho kayo doon?

    DINA STADLER: Opo, maganda po ang buhay nila kaya ako po ang tagalaba, tagaplantsa, tagalinis ng bahay. After that, binibigyan naman nila ako ng kaunting pabaon.

    VP LENI: Iyon na iyong baon mo sa paaralan?

    DINA STADLER: Oo, at tandang-tanda ko iyon, 50 pesos. Kailangang pagkasyahin in a week. Tapos bibigyan niya ako ng isang kilo ng galunggong.

    VP LENI: Iyon na iyong pagkain mo?

    DINA STADLER: Oo, pagkain ko the whole week, so what I will do with my galunggong—half of it gagawin kong prito, half of it gagawin kong paksiw kasi wala akong ref. Nakaboarding house po ako.

    VP LENI: Sa Manila? Naka-boarding house kayo sa Manila?

    DINA STADLER: Opo. Kapag naka-2 days na, gagawin kong bistek iyong aking pirito para hindi amagin.

    VP LENI: Puwede pala iyon?

    DINA STADLER: Puwede, masarap po. Importante may kanin ka, damihan ng kanin.

    VP LENI: Ibig sabihin, Dina, sa buong linggo, talagang galunggong ang ulam mo, iba-ibang luto lang?

    DINA STADLER: Iba-ibang luto lang. Iniimagine ko po siyang isang araw ay steak, isang araw ay iba na siya.

    VP LENI: Tapos iyong 50 pesos na iyon, pamasahe?

    DINA STADLER: Opo, tapos minsan po iyong mga gamit ko po sa school. Doon ko po kinukuha.

    VP LENI: Isipin natin, Ka Ely ano, mag-aaral ka ng college Monday to Friday tapos magtatrabaho ka sa bahay ng Sabado, Linggo.

    DINA STADLER: Opo, iyon namang pinagtatrabahuhan ng nanay at tatay ko sa pagsasaka, sila po ang nagsasaka ng lupain ng tiyahin ko na maayos iyong buhay, so 10% ng sinasaka napupunta po sa aking magulang so iyon po iyong iniipon nila. Hindi ko po alam kung paano nila iniipon.

    VP LENI: Kung paano pinagkakasya?

    DINA STADLER: Opo, para pong may tuition fee ako sa susunod na semester.

    ELY: Naka-graduate po kayo. Ano pong course ninyo?

    DINA STADLER: Medical Technology po.

    VP LENI: Parang iyong nabasa ko, Dina, nagkaroon ka ng pagkakataong makapunta sa Europe.

    DINA STADLER: Opo.

    VP LENI: Papaano naman kayo nakapuntang Europe?

    DINA STADLER: Noon po kasi ang ate ko, napasok bilang chambermaid po ang tawag nila.

    VP LENI: Ito po ba iyong naglilinis ng hotel?

    DINA STADLER: Opo. Nakapagpangasawa po siya ng isang British. Mabait naman po. Sinuwerte po siya. And then noong after I graduated, naging MedTech po ako. Then nagtrabaho po ako as medical representative. So from that dermatological company, ang nangyari po ay iyong isang pharmacy-

    VP LENI: Ah, doon nag-umpisa.

    DINA STADLER: Opo. Iyung isang pharmacist po doon, alam nilang I’m really good in selling and building relationships with clients.

    VP LENI: So umiikot kayo para magbenta ng mga gamot?

    DINA STADLER: Opo, sa different hospitals and doctors.

    VP LENI: Oo.

    DINA STADLER: So noong nakita nila, siguro nung partner ko that I’m really good in selling, parang nilapitan niya ako na, ‘Dina, I’m from… Gusto kong kunin ka as a partner.’ Ako naman, sige lang. Wala naman akong choice. Kung anong i-offer, tanggapin. So nag-partner kami, nag-business; then after that, slowly nararamdaman ko na

    VP LENI: Umaasenso na?

    DINA STADLER: Umaasenso na, pero hindi magtatagal ang aming partnership, so instead, lagi akong nag-iisip. Lagi akong may, lagi akong may goal, lagi akong may gut feel. I don’t know why. So I decided to leave the country and ask my sister for some assistance para may pamasahe and all.

    VP LENI: Ah, iyong kapatid mo na nakapangasawa ng British iyong tumulong sa iyo?

    DINA STADLER: Opo. Pagkatapos po doon, wala po akong makuhang trabaho, kahit graduate ng MedTech.

    VP LENI: Saan kayo pumunta? Nung umalis kayo?

    DINA STADLER: Sa England po.

    VP LENI: Sa England din, kung saan iyong kapatid mo.

    DINA STADLER: So ipinasok niya ako as baby sitter.

    VP LENI: So nag-yaya muna kayo?

    DINA STADLER: Opo, baby sitter na katulong din sa bahay. Masakit nga kasi Pilipina pa ang babae. It’s really hard, ano. Minsan mas mabait pa ang foreigner kaysa sa kapwa mong-

    VP LENI: Pilipino.

    DINA STADLER: Pilipino. Then after that, napasok ako as another domestic helper in a Jewish family. Mayaman sila. They are very good po. Sobrang napakabait po nila. Habang nagtratrabaho ako pag tapos na ako, in-aallow po nila ako make-enroll, nag-enroll po ako sa Institute of Learning.

    VP LENI: Wow, so parang-

    DINA STADLER: Parang skincare formulations.

    VP LENI: Habang nagtatrabaho ka bilang kasambahay sa isang Jewish family, in-aallow ka nilang mag-aral.

    DINA STADLER: Opo. Opo

    VP LENI: Pagkatapos ng trabaho. At ang inaaral mo ay iyong pag mix ng mga gamot.

    DINA STADLER: Opo. Skin care formulation. Mga cosmetics.

    VP LENI: Dahil iyon na iyong background mo noong andito ka pa sa Pilipinas

    DINA: Medtech ako rito tapos naging medical representative ako sa isang kilalang dermatological corporation tapos kilala na rin po ako ng mga doctor na mahusay yung mga compoundings namin that time.

    VP LENI: So natapos mo iyong pag-aaral mo?

    DINA STADLER: Natapos po.

    VP LENI: Tapos noong natapos mo na ang pag-aaral mo, ano ng nangyari?

    DINA STADLER: Bumalik po ako after a year.

    VP LENI: Dito sa Pilipinas?

    DINA STADLER: Opo, opo. True enough. Tapos noong hindi na maayos iyong relationship ko with my partner. Iniwanan na po ako. Leaving with me ay isang cabinet na walang laman. Andito iyong cabinet and the Sto. Nino. And after that I had a dream about the Sto Nino na nalulunod siya sa isang ilog while I was washing my clothes during maliliit pa kami. So parang sinalo ko si Sto. Nino. Kinuha ko sya. And until now, with the group of businesses I have, nasa akin pa rin sya.

    VP LENI: Nandiyan pa din.

    DINA STADLER: Parati, parating kasama. Kaya devotee po ako ni Sto. Nino.

    VP LENI: So saan mo ba in-aattribute iyong talagang… Paano nag-umpisa iyong Stalder laboratory.

    DINA STADLER: Nag-start po ako noong naghiwalay kami ng partner ko. Nag-start po ulit ako ng maliit na drugstore. I named it [inaudible] Pharmacy. And then ano po siya nasa 15 square meter po siya sa Dapitan. So, ang hirap kasi ako iyong MedRep ng aking kompanya then ako rin po iyong gagawa ng gamot. I will make the…

    VP LENI: Pero iyong gamot, mga pampaganda?

    DINA STADLER: Opo. iyong mga ginagamit po iyon ng mga doktor. Iyong mga anti-fungal. Mga ganoon po, pampaputi, sunblock, mga ganon na. Then ang wala pa po akong naging puhunan.

    As I told you earlier. Iyon po siguro iyong na-build kong relationship sa mga doktor hindi lang as business partners parang naging kaibigan. They dole out money first. They gave me money first para i-compound ko sila ng mga…

    VP LENI: So parang sila iyong nagkakapital para sa iyo.

    DINA STADLER: Opo. Totoo po iyon. So ako iyong bibili ng mga bottles. And then I will clean all the bottles. Sterilize the bottles. Do the packaging.

    VP LENI: Bale parang one-man show ikaw.

    DINA STADLER: Yes, all in one. I’m the MedRep, the packaging, purchasing, labeling and delivery collection

    VP LENI: Tapos doon na lumaki iyong negosyo?

    DINA STADLER: Opo. Parang doon po siya umikot.

    VP LENI: Nako Ka Ely. Iyan iyong pagpapakita na talagang iyong kasipagan.

    DINA STADLER: Sipag at tiyaga po talaga iyong ginawa ko.

    VP LENI: Parang iyong suwerte, ikaw rin iyong gagawa para sa iyo.

    DINA STADLER: Right. Totoo po iyon.

    ELY: Iyong determinasyon mo ano.

    DINA STADLER: It’s really true. Kasi kung mayroon ka man pero tamad ka, wala rin.

    ELY: O kaya iyong iba naman dahil parang wala na silang pag-asa. Wala na. Wala ng magawa sa buhay. Sa iba pumupunta. Maling direksyon.

    VP LENI: Alam mo, Ka Ely, iyong kuwento niya, nag-yaya, naging kasambahay, nag aral, pero ngayon Ka Ely, As President and CEO of Stadler laboraties. Napakarami ng mga awards ang nakuha ng kanyang negosyo. Eto mayroon siyang Green Awards at Blue Rating para sa Exceptional Environmental Performance. Ito ay binigay sayo ng isang government agency, Laguna Lake Development Authority.

    DINA STADLER: And ang kalaban ko po diyan ay big names.

    VP LENI: Ito pa, Ka Ely. Most Promising Filipino Franchise of the year noong 2007. So ibig sabihin, fina-franchise mo na iyong produkto mo?

    DINA STADLER: Hindi po. I establish this Dermaline Facial Care Center.

    VP LENI: Oo.

    DINA STADLER: So dumami po siya hanggang 33 branches for franchise.

    VP LENI: So sa iyo pala iyong Dermaline? Naririnig ko iyon

    DINA STADLER: Opo. So kaya lang po noong nakatapos na iyong anak kong si Diana. I slowly changed the name Dermaline sa Diana’s Powder.

    VP LENI: So mayroon pa siyang Global Excellence Award for Filipino Achievers. Talagang iyong sipag at tiyaga narerecognize. Naging ano din siya Most Outstanding Entrepreneur for Skin Care Products Category noong 2005. Tsaka naging Outstanding Shoppers Choice Award para sa Facial Center.

    ELY: Talagang iba na.

    VP LENI: Eh siguro noong nag-uumpisa ka pa lang, hindi mo siguro na imagine na mararating mo ito ngayon.

    DINA STADLER: Opo kasi po kapag nag-coconvention po. Iyong mga wala pa po mga pang backdrop. Tinatakpan ko lang po ng tela. Kase wala pa po akong pambili ng magagandang back drop. So tela lang po siya na puti.

    VP LENI: Eh eto Dina, mga ilang taon bago mo na-realize itong mga panaginip mo?

    DINA STADLER: Hmmm it’s a short time. Mga 5 years. Hindi nagtagal

    VP LENI: In 5 years, na achieve mo na. Nasa pag titiyaga lang

    ELY: Iba iyong determinasyon Maam.

    VP LENI: At hindi siya namili. Mayroon naman sa atin na namimili ng trabaho. Siya nagyaya, nag kasambahay.

    DINA STADLER: Nag-clerk. Nag inventory clerk po ako sa isang nursing room.

    VP LENI: Talagang-

    ELY: Talagang determinado. So, baka mayroon po kayong mapapayo sa ating mga listeners na nakikinig nationwide para makamit po nila ang kanilang pangarap. Sige po.

    DINA STADLER: Ang sa akin lang po ay dapat buo ang loob niyo. Samahan niyo po ng dasal. Huwag niyo pong kakalimutan ang laging humingi ng tulong sa ating Panginoon. unang, pagbukas pa lang ng ating mga mata in the morning.

    Please thank the Lord for what had happened sa yesterday and thank the Lord sa mga mangyayari for today. Lahat sana maging positive. And sana if you set a goal, please try to work on that goal.

    Make a straight line, not a crooked one. Tapos sana po kung mayroon kayong goal at natutupad na po iyon at natupad na nga, please never forget to look back.

    VP LENI: Napakaganda.

    DINA STADLER: Never ever forget to look back.

    ELY: May kasabihan po tayo diyan na ang hindi lumingon sa pinanggalingan.

    DINA STADLER: Hindi makakarating sa parororoonan.

    ELY: So Ma’am Dina, salamat po sa inyong oras ha. At sana po naging inspirasyon po ito sa ating mga kababayan na ngayon ay talagang parang akala nila ay wala na silang mapupuntahan.

    VP LENI: At saka magpapaalam tayo Ka Ely kay Ma’am Dina na ifi-feature namin. Alam ninyo po Ma’am Dina mayroong programa ang aming opisina na ang tawag namin ay Istorya ng Pag-asa.

    At fini-feature namin iyong mga kuwento na kagaya ng kuwento mo. Para ito’y magsilbing inspirasyon para sa ating mga kababayan na sa gitna ng kahirapan. Maaari pa nating makatamtan pa din natin ang ating mga pangarap sa buhay.

    DINA STADLER: Opo at tsaka sana po iyong mgakababayan natin. Sana kung kayo ay nakakatapos. Okay lang na kung gusto niyong mag abroad. Experience the life there. Please come back. And give all your best.

    VP LENI: Si Dina, nakapunta na sa London pero bumalik pa din sa Pilipinas.

    ELY: Okay. Ma’am Dina maraming salamat.

    VP LENI: Maraming salamat po, Maam Dina.

    ELY: Samantala, bago tayo magtapos. Ay maianunsyo lang natin na sa June 28 pala, alas-singko ng hapon ay may event iyong Istorya ng Pag-asa iyong Social Media Launch.

    VP LENI: Ah it ay sa Cuneta Astrodome. Ito Ma’am Dina iyong sinasabi kong isasali ka namin. Iintroduce to namin sa social media. Kase alam mo ngayon Ka Ely pag nagbukas ka ng social media eh napakaraming fake news.

    Hindi na natin alam kung ano iyong totoo, alin iyong hindi. Pag tiningnan natin iyong mga comment section, sa facebook, lahat nag-aaway. May mga nagmumura. Itong social media launch natin ng Istorya ng Pag-asa. Gusto nating palitan, gusto nating palitan iyong mga awayan iyong mga negative na kuwento ng mga inspiring n kasama na doon si Ma’am Dina.

    ELY: Maam, Wala na po tayong oras. Paalam na muna tayo at baka may pahabol pa po kayong mga anunsyo sa ating mga nakikinig po ngayon, nationwide.

    VP LENI: Iyong sa atin lang Ka Ely ay marami na namang pumasok na mga text messages. At kagaya po ng dati ay sinusubukan po nating sagutin iyan. Alll throughout the week. Iyong mga..

    Mayroon po kaming hinihintay ng mga reply. Siguro, i-aannounce natin Ka Ely sa linggo. Iyong mga hindi pa nag-rereply. May mga kailangan kasing mga dokumento galing sa kanila. I-didiscuss nalang po natin kasi wala na po tayong panahon. Muli po sa susunod na Linggo muli, magkakasama pa rin po tayo.

    ELY: Maraming Salamat po!

    – 30 –

    Posted in Transcripts on Jun 25, 2017