This website adopts the Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 2.0) as the accessibility standard for all its related web development and services. WCAG 2.0 is also an international standard, ISO 40500. This certifies it as a stable and referenceable technical standard.

WCAG 2.0 contains 12 guidelines organized under 4 principles: Perceivable, Operable, Understandable, and Robust (POUR for short). There are testable success criteria for each guideline. Compliance to these criteria is measured in three levels: A, AA, or AAA. A guide to understanding and implementing Web Content Accessibility Guidelines 2.0 is available at: https://www.w3.org/TR/UNDERSTANDING-WCAG20/

Accessibility Features

Shortcut Keys Combination Activation Combination keys used for each browser.

  • Chrome for Linux press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • Chrome for Windows press (Alt+shortcut_key)
  • For Firefox press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • For Internet Explorer press (Alt+Shift+shortcut_key) then press (enter)
  • On Mac OS press (Ctrl+Opt+shortcut_key)
  • Accessibility Statement (Combination + 0): Statement page that will show the available accessibility keys.
  • Home Page (Combination + H): Accessibility key for redirecting to homepage.
  • Main Content (Combination + R): Shortcut for viewing the content section of the current page.
  • FAQ (Combination + Q): Shortcut for FAQ page.
  • Contact (Combination + C): Shortcut for contact page or form inquiries.
  • Feedback (Combination + K): Shortcut for feedback page.
  • Site Map (Combination + M): Shortcut for site map (footer agency) section of the page.
  • Search (Combination + S): Shortcut for search page.
  • Click anywhere outside the dialog box to close this dialog box.

    BISErbisyong LENI – Episode 43

    ELY: Magandang umaga, Pilipinas—Luzon, Visayas, Mindanao! Isa na namang edisyon ng BISErbisyong LENI dito po sa RMN. Ngayon po ay araw ng Linggo, March 4, 2018.

    Mga kasama, ako pa rin po ang inyong radyoman, Ely Saludar, at kasama po natin dito po sa ating studio ang Bise Presidente ng Republika ng Pilipinas, si Madam Vice President Leni Robredo. Ma’am, good morning po sa inyo!

    VP LENI: Good morning, Ka Ely. Good morning po sa lahat na nakikinig sa atin ngayong umaga. Sa atin pong mga kababayan sa Bicol: Marhay na aga sa indo gabos. Sa atin pong mga kababayan sa Visayas at Mindanao: Maayong buntag kaninyong tanan.

    Ayon. Ka Ely, March ngayon. Fire Prevention Month.

    ELY: Okay, so tayo po ay napapakinggan sa RMN Naga-DWNX 91.1, RMN Cebu-DYHP 612, RMN Cagayan de Oro-DXCC 828, RMN Davao-DXDC 621. At siyempre, sa Facebook, mga kasama—Facebook Live sa “VP Leni Robredo” at gayundin po sa “RMN News Nationwide: The Sound of the Nation.” At sa lahat po ng inaabot ng aming broadcast worldwide.

    At siyempre, Ma’am, ngayon po ay Marso. Gaya ng binabanggit ninyo kanina, Fire Prevention Month. Pero dalawa po ang parang kinikilala ngayong umaga.

    VP LENI: Oo, ano din, Women’s Month, Ka Ely.

    Iyong bisita natin ngayon, Ka Ely, pasasalamatan natin—sinasabihan ko siya kanina na nagpapasalamat tayo kasi kahit Linggo pinagbigyan tayo. Ayon. Bisita po natin ngayon si Fire Supt. Jonas Silvano. Siya po iyong District Fire Marshall ng Fire District 2 ng NCR. Magandang umaga po.

    FIRE SUPT. SILVANO: Good morning, Madam Vice President Leni Robredo, Ma’am, and to you, Ka Ely. Good morning sa lahat ng tagapakinig po.

    VP LENI: Iyong una pong parating tinatanong ko sa sarili ko, bakit March ang napili na maging Fire Prevention Month?

    FIRE SUPT. SILVANO: Actually, Ma’am, it started po by way of a proclamation by the then President Marcos po.

    VP LENI: Parang ‘60s pa po ito, ano?

    FIRE SUPT. SILVANO: Opo. Nasa… if I remember, nasa 67th year na po ngayon. It does not signal that it is the start of the summer; it’s only a way of designating a month for us to celebrate, to intensify our campaign. But actually, it’s a year-long campaign, Madam.

    VP LENI: Ito po, noong bata pa ako, talagang sine-celebrate na iyong Fire Prevention Month. Naaalala ko sa school namin kapag Fire Prevention Month, may mga pagsasanay. Pero parang natataon din na kapag Fire Prevention Month, marami ding sunog. Tama po ba iyong observation natin?

    FIRE SUPT. SILVANO: Very correct po ang observation, Ma’am. In fact, before po my designation as Manila Fire District Director, I was then the City Fire Marshall of Valenzuela. And in 2016, Ma’am, we recorded in our statistics na ang pinakamataas na insidente for 2016 ng sunog ay March, followed by February and third is January, Ma’am.

    VP LENI: Bakit parang naiipon sa Marso iyong maraming sunog?

    FIRE SUPT. SILVANO: It has something to do with our climate.

    VP LENI: Kapag March kasi umiinit na.

    FIRE SUPT. SILVANO: Opo… It’s the height of summer, napakataas po talaga ng frequency ng sunog.

    VP LENI: Kung hindi po ako nagkakamali, ang nag-usher in ng Fire Prevention Month, sunog sa Valenzuela, ‘di ba? Nagkaroon ng sunog sa Valenzuela?

    FIRE SUPT. SILVANO: Yes, Ma’am. Nagkaroon po ng sunog.

    VP LENI: Kaya ito, Ka Ely, ano, parang dahil nasa sistema na din natin na Fire Prevention Month, parang iyong awareness talaga nandoon. Pero parang ang dami pa ring mga myths. Marami pa ding myths tungkol sa pagpatay ng sunog. Halimbawa, karamihan ang alam kapag may sunog, tubig talaga iyong ipampapatay. Pero hindi ito totoo all the time.

    FIRE SUPT. SILVANO: Correct, Ma’am. May tatlo po tayong klase ng sunog: primarily po iyong Class A, Class B, Class C. Class A, iyon, tubig po ang pinampapatay natin doon.

    VP LENI: Mga ano iyon?

    FIRE SUPT. SILVANO: Tawag po natin, ordinary combustibles po, iyong mga kahoy, mga papel. Iyong Class B po, ito iyong electrically-energized po. Lahat po ng mayroong mga kuryente po.

    VP LENI: Parang maraming sunog ang nagsisimula sa faulty electrical wiring, ‘di ba?

    FIRE SUPT. SILVANO: Yes, Ma’am. To be precise, Ma’am, short circuit, electrical short circuit.

    Pangatlong klase po, ito iyong it involves flammables po.

    VP LENI: Ito, kapag Class B, dahil sa kuryente, paano dapat siya papatayin?

    FIRE SUPT. SILVANO: Kung wala po tayong fire extinguisher, patayin po muna natin iyong kuryente, Ma’am. Iyong i-shut off iyong electric circuit, magiging Class A na po siya.

    VP LENI: Kapag naging Class A na siya, puwede na siyang tubig?

    FIRE SUPT. SILVANO: Yes, Ma’am.

    VP LENI: Tapos iyong pangatlo naman?

    FIRE SUPT. SILVANO: Iyong flammables po…

    VP LENI: Kasali ba dito iyong gasolina?

    FIRE SUPT. SILVANO: Yes, Ma’am—gasolina, LPG. Primarily iyong mga petroleum products po. Ang pinakamabisa po talaga diyan ay fire extinguisher.

    Kami mga bumbero, kahit po gasolina iyan, dahil po skillful kami, kaya po naming patayin gamit iyong fire steam po, iyong fog, pinapatay po namin ng tubig.

    Pero may iba pa pong strategy sa pagpatay ng sunog. Apat po iyong tinatawag na tetrahedron of fire po: iyong oxygen, may oxygen po tayo; mayroon po tayong fuel; heat; at chemical chain reaction. Tanggalin po natin iyong one of the four elements po, mamamatay po iyan.

    Kung halimbawa po, iyong LPG po na nag-leak, Class C iyon. Gumamit po tayo ng basang basahan, takpan po natin. Kaya po natin binabasa, para lang po hindi masunog iyong basang basahan. Pero actually, kaya namamatay po siya, tinatanggalan po natin siya ng hangin kaya po siya mamamatay.

    VP LENI: So gustong sabihin iyong pagbabasa ng basahan at pagtatakip nito, effective din siya para ma-prevent iyong pag-spread ng sunog?

    FIRE SUPT. SILVANO: Yes, Ma’am. Mabisa po iyan kasi bukod sa basa po siya, ini-smother po natin, inaalisan natin ng hangin iyong apoy. Doon po natin siya mapapatay.

    Kaya po iyong sa mga schools, bago po tayo umalis sa ating paaralan, dapat po sarado ang mga bintana, sarado ang mga pinto, para hindi mabilis lumaki iyong apoy.

    VP LENI: Pero parang ang napansin ko po, Sir—hindi ko po alam kung bago na ngayon, pero at least doon sa amin—parang iyong mga trainings sa fire prevention, parang tinuturuan lang po kami kung paano lalabas sa building, pero hindi masyadong tinuturo iyong parang first aid. Gustong sabihin, halimbawa maliit pa lang iyong sunog, paano mo siya mapapatay? Iyon iyong hindi tinuturo.

    FIRE SUPT. SILVANO: Ma’am, sa ngayon po, mayroon po tayong programa in coordination with DepEd, iyong Kiddie and Junior Fire Marshall Program. Ito po ay mas komprehensibo po. Bukod sa—hindi lang po siya fire drill na isang beses isang taon lang; ito po ay programa na—

    VP LENI: Kabahagi ng inaaral.

    FIRE SUPT. SILVANO: Opo, integrated sa curriculum. Ayan, matututunan na po talaga pati pagpatay ng sunog. Kasi po sa fire drill po, magde-demonstrate tayo, pero in one instance magkakaroon tayo ng knowledge, pero iyong skills po, it takes a while para ma-acquire po natin iyon. And iyong ability to use, kailangan po siya ng lakas ng loob at kailangan din po ay may strength tayo to do so. Ang bata po kasi, siyempre, medyo po kulang sa ability to do so, pero iyong teachers po ay nandoon din po naman, at may other staff din po tayo sa school na puwedeng magsagawa. Pero sa mga bata po, siyempre, as compared sa adults po, mas kaya nila.

    VP LENI: Mas madali pang mag-absorb.

    FIRE SUPT. SILVANO: Yes, Ma’am.

    VP LENI: Ito, Ka Ely, tingin ko kasi kapag in-educate, hindi lang iyong mga kabataan, pero paminsan kasi iyong mga kasambahay sila iyong naiiwan sa bahay, ‘di ba? Iyong turuan sana na kung mayroong ganitong kalaking sunog, paano mo mape-prevent ang pag-spread. Ito iyong tingin ko crucial. Iyong mga nakikita natin sa sine, halimbawa, kapag mayroong sunog kailangang gumapang ka sa sahig. Ano po ba iyong dahilan kung bakit kailangan nating gumapang sa sahig?

    FIRE SUPT. SILVANO: Iyong toxic fumes po na nanggagaling po sa sunog, ito po ay lighter than air, kaya sa isang confined space—

    VP LENI: Tumataas.

    FIRE SUPT. SILVANO: Opo. Tapos ang naiiwan po sa ilalim, at its initial phase po, iyong hangin pa po iyon. Eventually mauubos din po iyong hangin, so the first immediate action na dapat gawin ng isang tao na nasa isang confined space na nasusunog talaga po is— kung may kakayanan tayo, at the initial phase po ng sunog, patayin po natin kung may kaalaman tayo at kung may fire extinguisher. Kung mag-fail po iyan, siyempre umalis na po tayo. Kung walang alam o hindi kinuha iyong responsibility na pumatay noong sunog, dapat po talaga umalis na, at kung may usok na po, dapat po talaga gagapang na tayo hanggang umabot tayo hanggang labas, kasi baka hindi po natin kayanin. Magkakaiba po ang kakayanan ng tao, iyong iba po kayang lumabas nang nakaka-inhale ng usok, pero iyong iba na mahina, baka hindi na po dahil bukod sa hindi na po kayo makahinga ay nakakahinga pa po kayo ng isang mainit and very toxic fumes po.

    ELY: So may mga pagkakataon po na may natatagpuan sa loob po ng restroom or CR, kasi iyong iba magbabasa po ng tubig, imbes na hanapin iyong exit at lumabas. Paano po ba ang sistema dito?

    FIRE SUPT. SILVANO: Marami po talaga tayong insidente na ganiyan, parang iyong anak po ni dating speaker Jose de Venecia, namatay po sa banyo. Marami po tayong incidents na sa banyo—sa Resorts World po, marami iyong nasa banyo. Kasi ang common perception natin, kapag nakulong tayo, we want to have water for cooling and sa alam natin hindi tayo masusunog. Siguro immediate na para po matanggal iyong init. Iyon po ang perception. Pero maling mali po talaga iyon.

    ELY: Sabi basain iyong panyo o anuman…

    FIRE SUPT. SILVANO: Puwede po sanang ganoon kung ang purpose po natin ay mayroon tayong basahan at hindi masyadong malayo sa atin iyong CR po—magbasa po tayo ng tela at gamitin po natin.

    VP LENI: Lumabas na agad.

    FIRE SUPT. SILVANO: Hindi po puwede na mag-stay po tayo at mamamatay tayo sa suffocation. Ang tao pong namamatay sa isang imprastruktura na nasusunog, namamatay po muna iyan sa asphyxiation, o iyong kawalan ng hangin. Iyong pagkamatay sa sunog po, patay na kayo bago pa mangyari.

    VP LENI: Nabasa ko nga, Ka Ely, karamihan sa namamatay talaga sa sunog, dahil hindi makahinga. Hindi naman dahil nasusunog siya.

    FIRE SUPT. SILVANO: Yes, Ma’am. Iyong rule of three, Ma’am: in a matter of three minutes, kapag wala tayong hangin mamamatay tayo. Pero ito, kapag wala na kayong hangin, nakaka-inhale pa po kayo ng mainit at very toxic fumes, siguro hindi na kayo aabutin ng tatlong minuto.

    VP LENI: So kapag may sunog sa bahay o sa building, iyong una mo talagang hahanapin iyong exit, ano?

    FIRE SUPT. SILVANO: Opo, kaya nga po iyan po ang adbokasiya ng Bureau of Fire Protection, na bago gamitin ang isang establisimiyento, sinisiguro po natin na nandoon ang fire safety features, particularly po iyong nabanggit ninyo na fire exit.

    VP LENI: Kasi ito talaga iyong—gaya sa Resorts World, ganito iyong nangyari, ‘di ba? Ang daming nakulong sa loob.

    FIRE SUPT. SILVANO: Iyong sa Resorts World po kasi, Madam… Actually maraming exit po iyon, pero may active shooter, kaya imbes na lumabas, nagkulong po—

    VP LENI: Nagtago.

    FIRE SUPT. SILVANO: Iyon una kasing—I participated kasi in the operations there— iyong perception kasi ng tao, iyong unang kumalat ay ISIS.

    VP LENI: Saka parang marami.

    FIRE SUPT. SILVANO: Alam naman po natin na kapag terorista, ayaw naman po nating mahuli ng terorista, kaya iyong mga tao, imbes na um-exit sila, baka masalubong nila or what, nagtago na lang. In fact, iyong mga pintuan hinarangan pa po nila; imbes na lumabas, hinarangan pa nila iyong pintuan.

    VP LENI: Tapos iyong nakamatay sa kanila iyong sunog, ano?

    FIRE SUPT. SILVANO: Usok po muna. Actually buo po sila. Namatay po sila dahil nakulob—

    VP LENI: Wala naman sa kanilang nasunog iyong katawan, ‘di ba?

    FIRE SUPT. SILVANO: Wala po.

    VP LENI: Usok talaga.

    FIRE SUPT. SILVANO: Opo. Nainitan pero usok po talaga ang nakapatay sa kanila.

    VP LENI: Iyong tanong ko lang, halimbawa pumasok ka sa banyo, hindi mo alam kung ano iyong labasan. Halimbawa binuksan mo iyong faucet or binuksan mo iyong shower, hindi ba iyon makakatulong?

    FIRE SUPT. SILVANO: Initial lang po. Siyempre iyong lamig makaka-absorb po. Iyong sa shower po may lumalabas na hangin din doon. Pero kung ito po ay nasa loob ng structure, siyempre po eventually kakainin po ng apoy lahat ng hangin sa loob. Mawawalan na po kayo ng hangin sa loob. Talagang mamamatay po kayo sa kawalan ng hangin.

    VP LENI: Tapos mayroon din po, Sir, na sinasabi na halimbawa nasa loob ka ng isang room, may sunog sa labas, hindi ka makalabas, ang isa din daw puwedeng gawin, parang basang basahan, puwede mong ilagay doon sa parang space doon sa ilalim ng pinto. Nakakatulong ba siya para iba-block iyong space sa ilalim ng pinto?

    FIRE SUPT. SILVANO: Ma’am, ano iyan, temporarily kaya nating gawin, pero eventually masusunog din po iyan dahil sa init, pati po iyong pintuan. So eventually the moment na iyong kapag nasa labas po iyong apoy, siyempre unti-unti pong… Kung ang ating istruktura ay fire range po niyan, sabihin natin, ay two hours. After that, beyond that, ganoon din po ang mangyayari, bibigay din po iyan. Pero temporarily puwede po iyan.

    ELY: Pero iyong numero uno talaga, number one, talagang umalis po talaga sa lugar.

    FIRE SUPT. SILVANO: Yes, Sir. Kaya nga po kami kapag nagkakaroon kami ng mga lectures diyan, binubuo din po natin iyong Emergency Response Organization. May designated po sa fire suppression, may designated po sa evacuation, may designated po sa pagbibigay ng first aid, iyong pagre-rescue. Para hindi po lahat ay tumakbo, kasi kung may pagkakataon naman pong patayin ang apoy. Para hindi rin naman po lahat ay pumatay ng apoy; baka naman sa kagustuhan na patayin ang apoy, ma-trap din. So iyong designated sa pagpatay ng apoy, medyo iba ang training noon, at kung hindi na talaga kaya—siyempre may tawag din sa bumbero po, pero kapag hindi na talaga kaya, iiwan na din po nila.

    VP LENI: Kaya mahalaga talaga sa isang household na pinag-aaralan kung mayroong ganiyan, magplano kayo, ‘di ba?

    FIRE SUPT. SILVANO: Yes, Ma’am.

    VP LENI: Kasi ang isang kuwento din noong mga nagkaroon na ng sunog sa bahay nila, talaga daw dumidilim na grabe. So paminsan hindi nila mahanap kung saan iyong exit.

    FIRE SUPT. SILVANO: Tama po, Ma’am. Kahit nga po iyong sigarilyo lang na naibato sa trash bin, iyan po, iyong usok na ike-create po niyan ay napakalaki. Kung hindi ninyo po makikita kung saan nanggagaling, ang perception po natin ay napakalaki ng apoy. Pero sa totoo po, doon lang galing sa basurahan lang. Pero dahil sa usok na nililikha niya at kulob tayo, iyong usok, talagang iitim talaga ang paligid mo.

    VP LENI: Imbes na pinatay mo, nahayaan na tumuloy-tuloy, ‘di ba?

    FIRE SUPT. SILVANO: Yes, Ma’am.

    ELY: Pero mayroon ding ibang dahilan ng sunog, halimbawa sa Tatalon sa may Quezon City, iyong charger po ng cellphone na napabayaan din. Mga nakatulugan. Kasi usong uso po ngayon iyong bibili ka ng charger na napakamura. Made in China na talagang mumurahin. Iyan po ay makabago, kasi iyong dati paninigarilyo, kung ano pa, talagang salasalabat na kable. Ngayon po ay cellphone. Paano po natin maiiwasan iyong ganito?

    FIRE SUPT. SILVANO: Kapag bumibili po sana tayo ng electronic gadgets, tingnan po natin na ito po ay garantisado, iyong quality. Sa katunayan nga po, sa tuwing Christmas at New Year celebrations po natin, iyong Christmas tree, pinanggagalingan po ng sunog. Marami tayong insidente na Christmas lights ang pinanggagalingan ng sunog.

    ELY: Kasi halimbawa sa charger, kung bibili ka ng sinasabi mong may brand, nasa 700 pesos. Pero kung bibili ka kung saan lang, 100 lang. Iyong presyo kasi agad iyong tinitingnan.

    FIRE SUPT. SILVANO: Iyon po ang sad truth, iyong price na kaya ng mamamayan. Iyon nga lang po, kapag ganoon i-seclude po natin iyong lugar na iyon. Kung magkaroon po ng sunog dapat hindi siya mangdadamay. Sana kung masusunog iyong charger, siya lang, hindi madadamay ang kurtina, hindi madadamay ang kama. Kasi halimbawa ang kama, ang kutson, kapag nasunog po iyan, ang hirap pong patayin.

    ELY: Siguro kung icha-charge mo, iyong nababantayan mo para kapag biglang umusok mapatay mo kaagad.

    VP LENI: Pero marami kasi iyong nagcha-charge na iniiwan lang.

    FIRE SUPT. SILVANO: Saka minsan sa higaan pa po, kaya matutuluyan talaga iyon…

    Ang masasabi po natin diyan, i-isolate po natin. Kung mangyari po sa kaniya, wala siyang idadamay na kurtina, wala siyang idadamay.

    VP LENI: Ito iyong marami ding sunog na electric fan, iyong umiinit. Paminsan may kurtinang lumilipad malapit sa kaniya, naipit, iyon na iyong pinagmumulan ng sunog…

    Pero ito, kapag nakita mo nang nasusunog iyong charger, ano iyong parang first aid doon? Paano papatayin iyong sunog? Kasi hindi siya puwedeng tubig, ‘di ba?

    FIRE SUPT. SILVANO: Opo, makukuryente po tayo… Sabi ko nga po, kapag electrically energized, iyong circuit po dapat ibaba muna. Kapag gumamit po tayo diyan ng basahan na basa, kung may kuryente, makukuryente tayo.

    VP LENI: Saka iyong tubig conductor ng electricity… Kasi ito nga, Ka Ely, dati sa bahay mayroon kaming maliit na fire extinguisher. Tinuturuan ko iyong kasambahay na kapag may ganitong nangyari, gagamitin mo ito. Ayaw nilang—sabi nila, “Ayaw namin, hindi namin alam iyan gamitin.” Pero ngayon po ba, sa experience ninyo, iyong mga fire extinguishers user-friendly?

    FIRE SUPT. SILVANO: Yes, Ma’am, kasi you just have to remember iyong acronym na PASS: pull the trigger; aim the nozzle, iyong dulo niya; then squeeze po iyong another s, iyong switch. Ganoon lang po kasimple. Tingin ko po iyon ay user-friendly dahil simple siya, pero just the same, kailangan po ng skills and abilities. Practice po.

    VP LENI: Dapat practice. Kasi paminsan naglalagay lang diyan pero hindi naman alam gamitin, ‘di ba?

    ELY: Pero Ma’am, iyong kadalasan ding biktima, kasi depende din sa mga kabahayan, iyong sa electrical, kasi at least iyong sa malalaking bahay may kaniya-kaniyang mga safety ano. Iyong sa kanila, wala—iisang extension cord na lahat nakasaksak doon: refrigerator, electric fan, telebisyon. Minsan hindi nila alam. Kasi iyong wire may kapal na depende kung ilan—

    FIRE SUPT. SILVANO: Minsan po iyong sunog pinagmumulan iyong octopus connection. Sa simula po kasi—kaya po requirement natin kapag nagtayo ng bahay mayroon tayong fire plan signed by a professional electronic engineer. Ibig sabihin sa design, tama po siya. Now, as time passes by, minsan gumaganda ang kabuhayan natin, dumadami ang appliances natin. Naglalagay tayo ng extension here and there, so hindi na kaya ng wire. Nag-o-overheat po iyong electrical circuit.

    Dapat po i-upgrade po iyon kasi iba po iyong computation noong kaunti pa lang iyong appliances natin. Kapag dumadami na, dapat po talaga i-upgrade iyan. Otherwise we are courting fire po sa ating kabahayan.

    VP LENI: Problema din dito minsan iyong community, dikit-dikit din iyong mga bahay, tapos iyong bahay made of light materials. Minsan makikita mo kapag pumapasok ako— ito, bibisita ako sa isang community, papasok ako, makikita ko isang poste, sobrang dami ng koneksyon. Paminsan mga jumper. Delikado ito, ‘di ba?

    FIRE SUPT. SILVANO: Definitely po. Una, wala po talaga sa design iyon. Iyong mga jumper po, siyempre, ino-overload natin iyong kuryente. Then of course kung made of light materials at dikit-dikit sa mga kapitbahay ninyo, mabilis iyong pagkalat.

    VP LENI: Kaya kawawa kapag nasusunugan iyong mga ganitong communities kasi iyong nabibiktima sobrang dami.

    ELY: Saka ubos talaga… Pero siguro magpaliwanag din po ang Bureau of Fire Protection, kasi minsan ang perception, “Naku, ubos kasi mabagal ang responde.” Pero sa aking pagtingin, matagal na po akong naging field reporter, noong mga ‘80s, ‘90s po, ang pinakamalaking balita po noon ay sunog. So kadalasan, kasi nakikita ko ho, iyong mga lugar pong ganoon, iyong mga informal settlers, hindi po kasya iyong fire truck. So talagang hindi makakaresponde kaagad.

    FIRE SUPT. SILVANO: Sir, ang trabaho po natin, bago magkaroon ng sunog dapat ay mayroon tayong mga programa para diyan sa mga informal settlers. Dapat nalalaman natin kung anong truck ang gagamitin natin; kung hindi kasya, dapat mayroon tayong, iyong pre-fire planning, dapat may alternative para dito. Puwede po kasing mag-activate tayo ng Bantay Sunog sa barangay na iyon, o iyong barangay mismo i-capacitate natin na maging initial firefighters sila—may fire extinguishers or may fire pump na iko-connect sa tubig. Tama po iyong sinabi ninyo, Sir. Kapag may sunog, active tayo diyan, doon tatakbo.

    VP LENI: Pero dapat sana bago niyan alam ninyo na…

    FIRE SUPT. SILVANO: Opo. As per statistics po, iyong sa record po noong dati Patrol 179, ang recorded po dito sa NCR, ang average responding time ng first responders, including firefighters, ay 7 minutes. Hindi pa po kasi kumpleto iyong strategic positioning ng firetrucks at fire stations po natin. Pero kapag nakumpleto po natin iyan, bababa pa po iyon.

    Ang talagang ideal po talaga diyan, before 3 minutes maka-respond na po iyong bumbero. Iyong golden rule po na tinatawag.

    VP LENI: Ito po, sir, obligasyon ba iyon ng parang iyong fire station na aralin na niya iyong area niya? Para alam niya na kung dito ang sunog, saan ako dadaan?

    FIRE SUPT. SILVANO: Yes, Ma’am. Iyon po ay mandato po namin, responsibilidad namin. Ako po, bilang fire director, inaaral ko kung ano iyong kalakasan at kahinaan, ano iyong threats sa Manila Fire District. Kung makakita po ako ng mga threats po, gumagawa ako ng plano how to directly address those kinds of problems. Kung ano po iyong kakayahan ng Bureau of Fire Protection sa national government, iyong kakulangan po sa amin, hihingi kami ng tulong, sa Manila po kay Mayor Erap Estrada and other LGUs and NGOs, and also mga volunteer fire civic groups. Napakalakas po ng tulong.

    VP LENI: Iyong sa amin, very active, may dalawa kaming Chinese organizations na very active. Iyong sa amin, Chin Po Tong [Fire Brigade]. Ano iyon, isang grupo ng mga Chinese na tumutulong. Mayroon ding bago na mga Chinese din. Parang naging adbokasiya siya ng mga Filipino-Chinese.

    FIRE SUPT. SILVANO: Napakadakila po ng ginagawa nila, kasi, iyon po ay out of volunteerism, out of desire na makatulong, eh napakalaki po ng impact at tulong sa amin, kung wala po siya, talagang hirap na hirap po kami.

    VP LENI: Oo, kulang, kulang

    FIRE SUPT. SILVANO: Opo.

    ELY: Atsaka, sila rin po yung may firetruck noh?

    VP LENI: Mayroon sila?

    JONAS: Opo.

    ELY: Kumpleto.

    VP LENI: Pero nagti-train ba sila sa inyo?

    FIRE SUPT. SILVANO: Ah, yes ma’am. Actually, mayroon po tayong sa Fire AO. Dapat mayroong certificate of competency yung mga fire, fire fighter natin.

    VP LENI: Hindi kayo pwede maging fire fighter kahit volunteer, kung ikaw ay hindi nagdaan sa training na iyon?

    FIRE SUPT. SILVANO: Ayun sa batas po, dapat po mayroong ganoon po, pero siyempre, we have to intensify first yung enforcement. Pero maganda naman po ang nagiging ugnayan po ng mga volunteers natin atsaka fire ngayon na gradually, they are asking for a certificate of competency. Pero, kahit wala pa po iyong, nagkakaroon po tayo ng outside training.

    VP LENI: Oo.

    ELY: So may mga access rin sila sa communication para yung pagtanggap po, halibawa may mga humihingi ng tulong noh, sa mga radio.

    FIRE SUPT. SILVANO: Directly po sa ating radio po, ay wala po ano. Pero very active, very ano po ngayon eh, effective po ng kuwan, medyo ngayon. Iyong for example, iyong Manila, text fire po, ako nga po, sa Bureau of fire protection, pero nakadepende ako minsan sa text fire. Hindi po ito galing sa gobyerno. Galing po ito sa volunteer fire group na napakalaki ng network niyan ano, whenever there is a fire here even outside NCR, may nai-inform agad at lahat ng members po na iyon ay nalalaman kung saan.

    ELY: Ah, nagbablast sila ng text blast.

    VP LENI: Yung text fire ano ito? Private yung nag-initiate?

    FIRE SUPT. SILVANO: Yes ma’am, ito po, ano po, yung volunteer fire group po… yung text fire.

    VP LENI: Doon miyembro kayo ng thread?

    FIRE SUPT. SILVANO: Ah doon sa membership ma’am, hindi po, pero doon sa linkage po sa communications…

    VP LENI: Oo, meron kayong thread.

    FIRE SUPT. SILVANO: Sinama nila kami, yes ma’am.

    VP LENI: Tama iyon Ka Ely ‘di ba? Parang isahan lang, na-i-inform yung hindi lang kayo pero lahat ng volunteer groups na tumutulong.

    FIRE SUPT. SILVANO: Yes ma’am

    ELY: Ayun pero siguro mas maganda na ay para makaiwas po tayo dito… kailangan po nito yung pakikipagtulungan mismo ng bawat mamamayan, kasi binanggit po natin sa mga informal settlers na nakatira diyan, may mga taxi driver, may mga jeepney driver, eh ipaparada pa nila sa harap ng kanilang bahay, eh eskenita maliit.

    FIRE SUPT. SILVANO: Opo.

    ELY: Eh papaano ngayon kung, hindi naman natin sinasabi na magkakasunog, pero kung magkaroon ng sunog, papaano? Kasi mayroon pa tayong nakikitang ganyang eksena ‘di po ba? Taxi driver or jeepney driver yung nakatira, eskenita po, eh kung magkasunog wala ng madaanan yung fire truck.

    FIRE SUPT. SILVANO: Opo, it poses really a very big problem particularly in NCR na napakaraming tao, tapos ang mga kalsada natin maliliit. Okay, iyan po ay nakipag-ugnayan narin tayo sa MMDA noh, pati po sa barangay atsaka sa ating local government na…

    VP LENI: Oo, ipag-bawal.

    FIRE SUPT. SILVANO: Ipag-bawal na advocacy, at may mga kung makikita ninyo po, ang ating MMDA from time to time po, nagto-tow po sila, nagto-tow?

    VP LENI: Oo.

    ELY: Tama.

    FIRE SUPT. SILVANO: Eh, sa tingin ko po, hindi naman po kasi ganoon kalaki iyong, iyong, grupo ng MMDA para i-enforce. Ang talagang susi po talaga dito ay ang ating…

    VP LENI: Barangay.

    FIRE SUPT. SILVANO: Barangay po noh, atsaka yung mga mamamayan po natin na sana, maki-cooperate po tayo, eh kung tayo po ay nandoon sa lugar na iyon, eh kung pangsarili lang po ang iisipin natin, pero yung effect po noong ginagawa natin ay maapektuhan po ang buong mamamayan.

    VP LENI: Oo, paminsan kasi kampante rin eh, kampante na walang mangyayari.

    FIRE SUPT. SILVANO: Yes po.

    VP LENI: Kaya parang ano nalang siya, parang nakagawian

    ELY: Pero kasi, mayroon akong na-interview ako na ganyan, na barangay chairman, magaling po dumiskarte, lahat ng mga sasakyan na sa lugar nila, “dito kayo sa gabi sa basketball court.” Lahat.

    VP LENI: Ay ang galing, oo.

    ELY: Tapos, magbibigay lang ng ano, para may magbabantay

    VP LENI: Mayroong mag-aayos.

    FIRE SUPT. SILVANO: Yes sir, maganda po iyon sir, atsaka yung kung talagang wala talagang mapa-parkingan, yung one lane parking lang po.

    VP LENI: Oo.

    FIRE SUPT. SILVANO: Ibig sabihin, yung araw na ito, ganito, sa kaliwa ang puro parking. Para may madaan po tayo sa kabila, tapos sa susunod na araw naman, doon sa kabila, para po may madadaanan pa rin po, in times of emergency.

    ELY: One side lang.

    FIRE SUPT. SILVANO: Opo, one side parking po,

    VP LENI: Ang nakaka-ano din yung eskenita lang. ‘Di ba yung eskenita, hindi kasya yung mga fire truck eh, para yung kumakasya lang ata yung mga tricycle eh, iyon yung mahirap.

    FIRE SUPT. SILVANO: Opo, mayroong ganoon po. Iyon po ang napakahirap, marami po tayong ganyan ma’am.

    VP LENI: Kapag ganoon, papaano, paano nare-resolve iyon?

    FIRE SUPT. SILVANO: Ano po, nag cocobosit po ma’am tayo sa hose, nag lalayout tayo ng hose, tapos mayroong kailangan magkaroon tayo ng portable pump, portable pump, kapag malayo na po talaga, as in mahina na po yung pressure mula sa fire truck sa dulo. So, sa dulo po na mahina na, hihigupin po siya ng portable pump para masulit po yung tubig. Iyong ginagawa na po natin ay remedio, pero po hindi po iyan epektibo kasi nade-delay po tayo kapag ganoon ang ginagawa natin

    ELY: Opo, pero dito ho, ma’am noh, kasi hindi po ganoon talaga maraming responsible sa ating kababayan, yung fire hydrant, madalas po talaga sinisira para makakuha ng tubig, or kung minsan kinukuha iyong bakal.

    VP LENI: Totoo.

    ELY: Ah, mayroon na ba kayong nahuli na ganito? Kasi, para mabigyan po ng leksyon yung iba…(Laughs)… Kasi napakaimportante po na may hydrant, kahit walang fire truck eh, kakabit lang ng hose yung, okay na makakatulong na iyon.

    FIRE SUPT. SILVANO: Ah, sa aking pong pagkakaalam, wala po akong alam na nahuli po na nag-tamper po sa ano mga ano sa fire hydrants, pero may nababalitaan po tayo na yung minsan po, personal use na binubuksan.

    FIRE SUPT. SILVANO: Kaya ng po, ang mga water providers natin ay iniiba nila yung modelo ng mga fire hydrants na pinapahirapan na nila para mabuksan, kasi yung mga yung water losses, syempre po, ano iyon, profit oriented po ang mga water providers po natin.

    Ang effect po niyan, syempre po pagka in times of emergency na, minsan po iyong gamit na, kasi yung mga volunteers, o iyong sa BFP, kung kasi yung dating design nasa labas lang, madali buksan talaga iyon, kahit anong tools lang iyon na umiikot iyon, mabubukas na. Kaya lang, nabubuksan din po ng mga ating mga kababayan, na gustong gamitin yung tubig ano, kaya minsan, ang ginagawa po ng water providers yung mayroon na pong tinatawag na T. Nasa ilalim po iyong susi niya, ano po iyong, hydrant key po ang tawag doon. Malalim po para buksan, ang mga ganoon mayroong medyo kahirapan ng kaonti.

    VP LENI: Oo. Mas matagal, para sa inyo.

    FIRE SUPT. SILVANO: Pero may special tool po tayo na pambukas po ng iyon.

    VP LENI: Pero, iyong sabi mo sir, tama ba pagkakaintindi ko, ano yung nagkakabit ng mga fire hydrants, yung mga water providers?

    FIRE SUPT. SILVANO: Tama po ma’am.

    VP LENI: Pero, yung kinakabitan ba nila, base sa plano na ginawa ng BFP or sila nag de-decide kung saan ilagay?

    FIRE SUPT. SILVANO: Ma’am ang kasagutan po niyan, dapat po talaga iyong, ‘di ba mayroon tayong tinatawag na urban planning, kapag dinevelop po natin ang isang lugar, dapat po integrated po dito yung fire protection.

    VP LENI: Oo.

    FIRE SUPT. SILVANO: Kaya nga po sa mga subdivisions, for example, kasi yung mga ano po natin, syempre, panahon pa ng amerikano, panahon pa ng kastila, ay definitely, we had a poor urban planning din. Pero sa ngayon po noh, sa ngayon po, yung mga tinatayo, yung mga dini-develop ng lugar, kapagka dumadaan na po yung plano ng iyan sa Bureau of fire, tinitignan po natin yung mga installation ng ating fire hydrants. Para po, alam natin na when the time comes, iyong lugar po na iyon ay protektado.

    VP LENI: Kasi dapat, strategic diba?

    FIRE SUPT. SILVANO: Yes po.

    VP LENI: Dapat, kahit saan ka pumunta, mayroong fire hydrant na mapapagkunan ng tubig.

    FIRE SUPT. SILVANO: Iyon nga po ang dahilan kung bakit, kada may sunog, isang tambak yung fire trucks, kasi po hindi po ganoon karami ang fire hydrants.

    VP LENI: Oo, oo.

    FIRE SUPT. SILVANO: Siyempre, tubig po ang kailangan natin, walang fire hydrants, mga fire trucks po ang kailangan natin.

    VP LENI: Pero sa isang fire hydrant, isang hose lang ba yung kayang isaksak, o, several din?

    FIRE SUPT. SILVANO: Iyong talagang high pressure fire hydrant spo, maraming butas po iyong ma’am

    VP LENI: So pwedeng isabay-sabay?

    FIRE SUPT. SILVANO: Opo, pero iyong mga stand pipe, ayun, iisang butas lang iyon. Depende po iyon sa laki ng i-sineserbisyo niya kapag high density population yung lugar, dapat po yung fire hydrant na maraming butas po.

    VP LENI: Tapos eto po diba, bago po nagbibigay ng building permit, dapat yung plano sa electrical maayos, at dapat dadaan din iyon sa BFP diba?

    FIRE SUPT. SILVANO: Yes, ma’am.

    VP LENI: Ito kasi, maraming sunog, naaala mo Ka Ely, nalimutan ko yung pangalan ng disco…

    ELY: Ozone, ozone

    VP LENI: ‘Di ba yung kulang doon, walang maayos na exit?

    ELY: Atsaka, yung pinto po ano eh, ah papasok lang.

    VP LENI: Oo.

    ELY: Kaya yung naipon doon yung tao, hindi na mabuksan.

    VP LENI: Hindi na nabuksan.

    FIRE SUPT. SILVANO: Opo, may mga lesson learned po tayo doon, pero first and foremost, dapat po talaga, during before nag-operate, talagang siniguro natin na ating mga wirings ay dumaan sa tamang proseso na electric plan, inspect atsaka kumbaga tinest po bago gamitin. Pero kasi, hindi natin alam yung nangyari in the course of this operations…

    VP LENI: Oo.

    FIRE SUPT. SILVANO: Baka po nagdagdag ng nagdagdag.

    VP LENI: Iyon ang itatanong ko sir, hindi pa requirement na parang every now and then, halibawa, every year, kailangan ng mag-undergo sila ng inspection? Wala bang ganoon na requirement?

    FIRE SUPT. SILVANO: Mayroon ma’am, during the annual renewal of their permit, ay dumadaan po ang Bureau of Fire at ini-inspect po natin… Okay, may tinatawag tayo na passive atsaka yung ano po, yung okay, yung isa yung active atsaka passive po. Iyong active na fire protection system po, ito po yung moveable, yung nagagalaw. Yung mga bagay na iyon, halibawa po dumating yung mga fire inspectors natin nandun siya like yung fire extinguisher, yung exit na dapat po free lagi iyan, iyan active po iyan eh pero pag tumalikod po ang inspector, pwede po i-lock iyan. Marami po iyan diba?

    VP LENI: Wala na, wala na, Oo. [laughs]

    FIRE SUPT. SILVANO: Ang mga passive naman, iyon po yung mga permanenteng nandiyan. For example, itong exit, na mayroon siyang exit, is permanent, okay? Yung for example, makikita natin yung smoke detector, iyan po, ano po iyan, passive…

    VP LENI: [laughs] Pwede sabihing… passive ba iyan? [laughs]

    FIRE SUPT. SILVANO: Puwedeng tanggalin po eh, puwedeng tanggalin, pero kung siya ay yung fire detection alarm system po siya, possibly naka-install po siya. Mayroon po kasing single na ano lang, yung dinidikit.

    VP LENI: Oo, oo.

    FIRE SUPT. SILVANO: Ganito most likely, ma’am, ano ito, ito ay passive dahil fire detection alarm system ito.

    VP LENI: Iyong talagang nakakabit.

    FIRE SUPT. SILVANO: So iyon po, ang problema po natin dito ay yung ano, active, meaning, for example, ah during the conduct of inspection, ang nakikitang appliances ay kakaunti, noong tapos na po ang inspection, nilalabas na po yung appliances, napakarami noh?

    ELY: Oo.

    FIRE SUPT. SILVANO: Ayun po.

    ELY: So, para po sa kaalaman nating mga kababayan, March 18, 1996 po, nangyari iyong Ozone Disco, nacoveran na po iyon, talagang, naka patong patong yung mga tao.

    VP LENI: Ilan yung namatay?

    ELY: 162.

    FIRE SUPT. SILVANO: seveteny…

    ELY: 162.

    FIRE SUPT. SILVANO: ay sa amin, ay yes yes sir 162.

    ELY: Sa Ozone, 162. Opo, nacoveran…

    VP LENI: Iyon ba ang pinakamalaki?

    ELY: Ayun na po ang pinaka-worse, tapos number one po iyon, ang pangalawa ay iyong sa Manu Hotel, 75 guests po iyon eh, ang namatay sa Manu Hotel.

    VP LENI: Saan?

    ELY: Dito po, Quezon City po. Nacoveran ko rin iyon.

    ELY: Ah ano iyon eh, nangyari ito August 18, 2001. Yung pinakahuli, yung sa malaki rin, yung sa Kentex, yung sa Valenzuela.

    VP LENI: Ah iyon yung factory noh?

    ELY: Yes ma’am, ayun ma’am, May 13, 2015, 74 ang namatay, at yung pinakahuli ma’am, siyempre sa Davao.

    FIRE SUPT. SILVANO: Yes.

    VP LENI: Sa Davao? Ilan yung namatay?

    FIRE SUPT. SILVANO: 47?

    ELY: Oo, talagang grabe ho noh, yung mga ganyang sunog, pwede rin pong maiwasan kung sumunod po noh?

    VP LENI: Oo

    FIRE SUPT. SILVANO: Yes

    ELY: Iyong mga establismento.

    FIRE SUPT. SILVANO: Yes sir.

    ELY: Okay, so bago tayo magtapos sa interview kay Superintendent Jonas Silvano, ay mga mayroong kayong panawagan, dito sa Metro Manila ah, ang mga problema dito sa mga sunog ngayon.

    VP LENI: Yung ano, Ka Ely, yung problema din sa probinsya, maraming munisipyo ang walang sariling fire truck.

    ELY: Fire truck, opo. Sige po, ano po ang iyong panawagan bilang kinatawan po sa Bureau of Fire Protection. kasi napapakinggan po tayo sa Davao, sa Cagayan De Oro, ganun din po sa Cebu at sa Naga.

    FIRE SUPT. SILVANO: Magandang Umaga po, Salamat po Ka Ely, Salamat po Vice President Madam, Leni Robredo, at sa ating tagapakinig, aking pong mensahe po, for in behalf of the Bureau of Fire Protection, under the leadership po ng aming Fire Chief, Director Leonard Maniago, kami po ay nananawagan sa ating mga mamamayan na maki-isa sa ating adbokasiya.

    Ang ating adbokasiya po ay yung ligtas na Pilipinas. Ating hanggad, ating tema po, sabihin po na, kaligtasan sa sunog, sa sarili ipatupad. So, kami po ay naniniwala na ang lahat ng sunog na nagaganap po sa atin, malaki po ang kinalaman ng masasabi nating kapabayaan ng ating mamamayan. At isa lang po ang gamot sa kapabayaan, ito ay, kaalaman.

    VP LENI: Oo

    FIRE SUPT. SILVANO: Kaalaman, at ito iyong kooperasyon po no, sa ating panawagan, sa ating kampanya, makibahagi po tayo, iyong mga natuturuan naming sa school dapat pagdating sa tahanan itinuturo po natin para makaiwas sa sunog. Yung atin pong mga barangay officials na nasa grass roots level, dapat po sana ay makibahagi din through barangay ugnayan na palakasin po natin yung kampanya natin, lalo ngayong summer, sa informal settlers po natin ay alam natin na vulnerable sa sunog.

    So, we will have to capacitate to empower our barangay officials, as well as yung ating residents sa informal settlers. Itre-train po natin sila, pupuntahan po natin, door to door campaign. Mabigyan po natin ng lunas, magbigay po tayo ng panawagan. At pag-alis po namin, yung mga naibahagi po sa isip, ito po ay gamitin natin sa araw-araw na pamumuhay natin.

    Ang koryente po ang number one na pinangagalingan po ng sunog. At hindi naman po pwede na sa makabagong pamumuhay natin na walang koryente sapagkat, babalik po tayo sa i-stone age, ano po. So ang panawagan naming sa koryente, kung iyan po ang number one cause ng sunog, dapat po ay dumaan sa tamang proseso, sa electrical installations ay mayroong proper electrical plan approved by the professional electrical engineer. Tapos syempre po yung mga pagju-jumper jumper po, nagiging cause po talaga ng sunog iyan, ito po ay kung iniisip natin na pakanan ng pangkahalatan, ay sana po iwasan na po natin iyan.

    ELY: Opo

    FIRE SUPT. SILVANO: Ating mga barangay officials, ay kayo po kasi ang nakakakita, i-report po sa atin yung may mga ganoon, para po kami ay, o kaya sa power, or electrical power provider po like the Meralco, para po maaksyunan toh. Para sa ganoong paraan po, yung 70 percent na pinanggagalingan pa ng sunog, ay ma-eliminate po natin.

    VP LENI: Oo

    FIRE SUPT. SILVANO: Kung ma-eliminate po natin iyan, for example sa NCR po… 2017, more than 4000 po ang ang sunog, kung 70 percent po ay…

    VP LENI: So sa isang taon iyan?

    FIRE SUPT. SILVANO: Opo, yung 70 percent po na iyon, mga 2,800 ang tanggalin natin, hindi po ba mga mahigit isang libo nalang ang maiiwan na sunog. So malaking bagay po iyan. Ang atin pong vision ay ano, fire safe nation by 2034. Hindi po natin makakamit iyan overnight, kaya nga po 2034, makakamit po natin iyan gradually, sa operasyon, sa mga adbokasiya, sa mga pagpapatupad ng mga programa, plataporma, nandiyan din po ang mga law enforcement side, participation, cooperation, empowering our citizenry.

    ELY: Okay, okay so maraming Salamat po kay Superintendent Jonas Silvano, ang BFP Fire district, fire marshal. Maraming Salamat po inyong oras.

    VP LENI: Maraming maraming Salamat po, maraming salamat.

    FIRE SUPT. SILVANO: Maraming Salamat po, it is my privilege and honor to join you Madam Vice President Leni Robredo po.

    VP LENI: Maraming Salamat.

    VP LENI: Tamang-tama ang guest natin ngayong umaga, ang susunod nating guest, ang ating Istorya ng Pag-asa hindi lang siya, parang siya ang nagre-represent ng dalawang sine-celebrate natin. Ang Fire Prevention Month at saka Women’s Month. Siguro mag-hello muna tayo sa ating napaka-inspiring na bisita ngayong umaga. Siya si Senior Inspector Alma Cassandra Angeles Gardose, tama ba? Gardose. Siya ang Chief City Marshall ng BFP San Pedro. Ayun. Parang nakaka…medyo nakakagulat pa din hanggang ngayon kapag mayroong babae na fireman, firewoman. Kasi bihira lang kayong babae hindi ba?

    ALMA CASSANDRA GARDOSE: Tama po.

    VP LENI: Mga ilan kaya? Mga ilang percentage ba iyong babae sa buong BFP? Ka Ely, at saka parang ngayon nalang siya hindi ba? Parang dati… pero papano mo naisipan na mag-apply sa BFP?

    ALMA CASSANDRA GARDOSE: Ano po ma’am, bale ako po kasi ma’am graduate po ng Philippine National Police Academy po so…

    VP LENI: Ah so PNPA kayo.

    ALMA CASSANDRA GARDOSE: Yes ma’am. So before po kami mag-graduate, padating po namin ng third year binibigyan po kami ng choice kung saang bureau po namin gustong pumasok.

    VP LENI: Ano iyong mga pagpipilian?

    ALMA CASSANDRA GARDOSE: Puwede po ma’am mag-Philippine National Police, Bureau of Jail Management and Penology, and Bureau of Fire Protection.

    VP LENI: Bakit napili mo ang BFP?

    ALMA CASSANDRA GARDOSE: Ma’am na-appreciate ko po kasi ang trabaho ng fire fighter in terms sa pages-save ng buhay. Parang naisip ko po na mas dito ang calling ko, mas fit ang personality ko dito po sa pages-save po ng buhay.

    VP LENI: Kasi parang napakahirap maging fire fighter hindi ba? Parang ang lahat ng pupuntahan mo, sakuna talaga. Ito sa experience mo, kasi bata ka pa, sa experience mo ba alin na iyong pinakamalala na involved ka? Alin ang pinakamalalang sunog na parang na-involve ka sa service?

    ALMA CASSANDRA GARDOSE: Noong na-assign po ako dati, noong first assignment ko po ma’am sa Makati po, nagkaroon po kami ng isang fire incident na apat po iyong namatay. So dahil po sa incident na iyon, siguro mga ilang araw din po akong hindi makatulog kasi lalo na noong nakita ko na po iyong mga bodies tapos one of the victims po kasi was found siguro mga few steps lang mula doon sa una naming pinuwestuhan so, mabigat po sa pakiramdam.

    VP LENI: Oo kasi hindi siya nasalba pero malapit lang pala sa inyo.

    ALMA CASSANDRA GARDOSE: Yes ma’am. Kumbaga nandoon po ma’am iyong thought na kung napaaga lang sana, iyong dating po namin, iyong tawag po sa amin, siguro hindi po naging ganoon kalaki.

    VP LENI: Pero ito ang problema sa trabaho ninyo di ba. Parang ang lahat ng pupuntahan either may nawawalang buhay o iyong properties talaga iyong nawawala. Parating ano iyong pighati nandoon. Pero naramdaman ninyo na ba pa parang kayo ang sinisisi? Hindi pa naman kayo nakadaan ng ganoon?

    ALMA CASSANDRA GARDOSE: Marami na pong incidents ma’am na ganoon po ang naging sitwasyon lalo na po kapag halos matutupok na ang bahay. Though mayroon naman po, ang masarap po kasi sa feeling diyan, pag dumadating kami maraming nagpapalakpakan, marami nang lumalapit sa amin. Kaya lang after po kasi noon nandoon pa rin talaga iyong ambagal ninyo kasi, wala na naman kayong dalang tubig dumating dito…

    VP LENI: Kasi ano iyon ka Ely, parang natural sa tao di ba? Kapag may pinagdaanan na ganyan, parang outlet nila ang nahahanap ang sino ang may kasalanan. Pero papano ninyo ba dini-deal ang ganito?

    ALMA CASSANDRA GARDOSE: Iyon po ma’am, through po sa aming mga information campaign, information dissemination. Hangga’t maari po ini-explain po namin sa publiko kung ano po ba, paano ba ang operation ng Bureau of Fire Protection. Kasi kadalasan po ang nagiging notion po ng tao, late na naman dumating ang bumbero. So kapag ganoon po ang sinasabi po namin sa kanila, na pinakaimportante po kasi sa lahat maliit pa lang ang sunog, tumawag na po kaagad. Tapos mayroon naman pong mga feedback na pumunta sa sunog, wala namang laman ang fire truck.

    ELY: Pero hindi po totoo iyan.

    VP LENI: Oo kadalasan hindi naman totoo di ba.

    ALMA CASSANDRA GARDOSE: Hindi po kasi iba’t iba naman po ang capacity ng ating fire truck. Mayroon po kasi tayong mga fire truck, let’s say mga 3 minutes lang, wala nang laman ang tubig lalo na po kung wala tayong available na fire hydrant so mauubos po talaga iyong laman po ng truck natin kaagad pagdating pa lang po, mabilis po siyang mako-consume.

    VP LENI: Ito naiisip ko lang dahil babae ka, siguro marami din ang hadlang. Halimbawa ang pagpasok mo sa PNPA, sa batch ninyo ilan ba kayong babae?

    ALMA CASSANDRA GARDOSE: Sa batch po namin ma’am nasa 60 po kami ma’am.

    VP LENI: Marami na. Marami na pala ang pumapasok. 60 out of ano iyon?

    ALMA CASSANDRA GARDOSE: 60 out of 260 po.

    VP LENI: Ano pa din, minority pa din. Pero di ba halimbawa sa PNPA bago ka makapag-graduate marami kang pagdadaanan na hirap? Anu-ano ang challenges na pinagdadaanan ng babaeng kadete?

    ALMA CASSANDRA GARDOSE: Unang-una po ma’am, pagdating po sa personal kasi ma’am, di ba may mga, sabihin natin mayroon tayong mga monthly period mga ganyan. So siyempre hindi mo po siya puwedeng gawing dahilan. Hindi siya puwedeng maka-hamper doon po sa kung ano ang kumbaga activities ninyo for the day. Kailangan kahit may nararamdaman ka sasabay ka po talaga. Makikipagsabayan ka po kung ano po ang ginagawa ng lalaki. Kung ano po ang activities na nakaline-up para sa inyo.

    VP LENI: Pero ano ang naisipan mo kung bakit pumasok ka sa PNPA?

    ALMA CASSANDRA GARDOSE: Ang pag-join ko po kasi sa PNPA that time kasi medyo ano na po kami, struggling na kami financially. So sinabihan po ako na hindi na kayang magpaaral ganoon po. Sa isip ko po talaga, kahit anong mangyari, mag-aaral po ako kaya naghanap po ako nang naghanap ng way kung saan po puwede. Hanggang sa after graduation po namin noong high school, napanood ko po sa TV na inadvertise daw na all high school graduates, iyong nag-aaccept daw po ng applicants sa PNPA. So buti nalang po ang isang tito ko pulis, so ininform niya po ako, ganito kasi iyan. So nakakuha po ako. Nakapag-apply ako sa PNPA.

    VP LENI: Kasi mahirap ding makapasok.

    ELY: Yes ma’am. May entrance exam po diyan.

    VP LENI: Hindi lang written di ba. May psychological, may physical.

    ALMA CASSANDRA GARDOSE: Yes po.

    VP LENI: Hindi ba iyon naging mahirap para sa iyo.

    ALMA CASSANDRA GARDOSE: Hindi naman po ma’am. Siguro ma’am para sa akin din po talaga. Nakapasa naman po ma’am.

    VP LENI: Kasi ito ka Ely di ba. Halimbawa, kapag pulis ka na, sa BFP ka na, wala bang ugali na dahil babae ka sa opisina ka?

    ALMA CASSANDRA GARDOSE: Wala naman po.

    VP LENI: Talagang ang treatment sa iyo, parang treatment din sa lalaki?

    ALMA CASSANDRA GARDOSE: Yes po ma’am.

    VP LENI: Kasi iyan ang impression ka Ely na kapag babae ka, nasa service ka, naka-assign ka sa admin work. Sa inyo hindi naman ganoon?

    ALMA CASSANDRA GARDOSE: Hindi naman po ma’am though mayroon pa rin po ilan-ilan lang na parang ganoon, nasa lumang ano pa rin ang pag-tingin nila, na dapat pag babae dito ka lang sa loob na parang ganyan. Ito hindi mo kaya.

    VP LENI: Pero ano ka eh, di ba Chief City Marshall, so ang mga under mo mga lalaki?

    ALMA CASSANDRA GARDOSE: Yes po ma’am.

    ELY: Sa San Pedro, Laguna iyon ano.

    ALMA CASSANDRA GARDOSE: Opo.

    VP LENI: Iyong San Pedro bustling na din ngayon di ba. Ang daming economic activity doon. Pero kayo taga saan talaga kayo?

    ALMA CASSANDRA GARDOSE: Kami po ma’am NCR din lang naman.

    VP LENI: NCR din lang naman. Ano ang maa-advice mo sa mga kababaihan na gusto ding pumasok sa serbisyo?

    ALMA CASSANDRA GARDOSE: Huwag po silang panghihinaan ng loob. Kung ano man po ang demands ng training, kung ano man po ang demands ng trabaho, huwag po nilang iisipin na hindi nila kakayanin. Kasi kumbaga, marami na pong nakagawa so definitely tayo pong mga kababaihan dapat inaangat po natin ang leverage natin pagdating sa ating self-worth. Kumbaga kaya po nating lahat ang challenges.

    VP LENI: Kasi ito din ang problema sa mga kababaihan di ba. Dahil parang for a very long time, ang tingin sa atin mas mahina. Kaya pag pumapasok tayo sa mga bagay na gaya ng pinasukan mo, parang ano siya, mundo ng kalalakihan. So medyo iba pa din. Medyo iba pa din ang pagtingin, pero sabi mo nga hindi na ganoon kagrabe ang diskriminasyon. Ito ka Ely nakakatuwa. Nakakatuwa ang ating bisita ngayon kasi kita naman natin batang-bata pa siya. May pamilya ka na ba?

    ALMA CASSANDRA GARDOSE: Wala pa po.

    VP LENI: Wala pa.

    ELY: Pero at least ngayon ma’am talagang unti-unti nababago na ang sitwasyon. Bagama’t hindi pa pantay na pantay pero halos pumapantay na. At sa katunayan sa Saudi Arabia ang mga babae dati bawal magmaneho, ngayon puwede na po. So dito po sa atin sa Pilipinas may mga naging lider na tayo na kababaihan so, at sa larangan ng pulitika at mga opisyal ng gobyerno. So siguro sa panghuli, baka mayroon ho kayong mensahe para sa ating mga kababayan.

    ALMA CASSANDRA GARDOSE: So sa atin pong mga kababayan sa pangkalahatan po siyempre bilang kawani po ng Bureau of Fire Protection, paulit-ulit man po kami nananawagan po kami na sana mag-observe po tayo lahat ng fire safety. Iiwasan po natin iyan kasi hindi lang po buhay ang nawawala, iyong ari-arian mahirap pong mag-umpisa.

    ELY: Okay maraming salamat kay Senior Inspetor Alma Cassandra Angeles Gardose, Chief City Marshall ng BFP San Pedro City. Salamat po.

    VP LENI: Maraming salamat po.

    ELY: Okay ma’am samantala. Ma’am mayroon po kayong gustong…

    VP LENI: Si Leo Bakunawa Verano sabi niya dito sa Maynila mayroon na mga fire truck. Sila ang first responder in case may sunog. Sila ang dapat tutukan i-train para sa tama, para sa mabilis at tama na pagresponde sa sunog. Tingin ko ka Ely tama talaga itong recommendatioin ni Leo sa sunog, na ang parang i-train talaga at saka ang i-equip ng grabe ang barangay kasi sila ang nandoon. Sila ang unang nakakaalam kung mayroong sunog o wala. At dapat na-train sila kung paano harapin kung mayroong ganito. Ito mayroon din nagpapasalamat kasi binisita natin ang Paranaque. Nandoon kami noong isang araw. Ito ka Ely noong pumunta kami sa Paranaque nakakatuwa kasi may kasama kami, 12 yata ang kasama naming partners, nagkaroon kami ng job fair. 900 plus na trabaho ang available ka Ely, pero hindi iyon napuno. Kaya sabi ko nga sa susunod na pupuntahan namin dapat matagal na matagal pa ina-advertise iyong mga trabahong available kasi sayang din.

    ELY: Okay ma’am sa panghuli, mensahe ninyo po at ngayon po ay buwan ng kababaihan.

    VP LENI: Ito ka Ely para sa lahat po ng kababaihan, happy Women’s Month po sa atin. Para din sa mga kalalakihan, kailangan po namin ang inyong suporta parati para maging matiwasay ang ating pamumuhay. Mayroong sinasabi ka Ely na matiwasay ang pamumuhay sa loob ng pamilya kapag payapa at masaya ang mga kababaihan. Kaya happy Women’s Month po sa ating lahat.

    ELY: Okay mga kasama. Iyan po ang ating Bise Presidente ng Republika ng Pilipinas, si madame Vice President Leni Robredo. Ako pa din po ang inyong radioman, Ely Saludar hanggang sa susunod na Linggo mga kasama dito po sa Biserbisyong Leni.

    Posted in Transcripts on Mar 03, 2018