This website adopts the Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 2.0) as the accessibility standard for all its related web development and services. WCAG 2.0 is also an international standard, ISO 40500. This certifies it as a stable and referenceable technical standard.

WCAG 2.0 contains 12 guidelines organized under 4 principles: Perceivable, Operable, Understandable, and Robust (POUR for short). There are testable success criteria for each guideline. Compliance to these criteria is measured in three levels: A, AA, or AAA. A guide to understanding and implementing Web Content Accessibility Guidelines 2.0 is available at: https://www.w3.org/TR/UNDERSTANDING-WCAG20/

Accessibility Features

Shortcut Keys Combination Activation Combination keys used for each browser.

  • Chrome for Linux press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • Chrome for Windows press (Alt+shortcut_key)
  • For Firefox press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • For Internet Explorer press (Alt+Shift+shortcut_key) then press (enter)
  • On Mac OS press (Ctrl+Opt+shortcut_key)
  • Accessibility Statement (Combination + 0): Statement page that will show the available accessibility keys.
  • Home Page (Combination + H): Accessibility key for redirecting to homepage.
  • Main Content (Combination + R): Shortcut for viewing the content section of the current page.
  • FAQ (Combination + Q): Shortcut for FAQ page.
  • Contact (Combination + C): Shortcut for contact page or form inquiries.
  • Feedback (Combination + K): Shortcut for feedback page.
  • Site Map (Combination + M): Shortcut for site map (footer agency) section of the page.
  • Search (Combination + S): Shortcut for search page.
  • Click anywhere outside the dialog box to close this dialog box.

    BISErbisyong LENI Episode 227

    BISErbisyong LENI Episode 227

    ELY: Good morning! Magandang umaga, Pilipinas—Luzon, Visayas at Mindanao. Ito na po ang BISErbisyong LENI sa RMN. At siyempre, mga kasama, ngayon po ay araw ng Linggo, September 12, 2021. Mula po dito sa RMN DZXL 558 Manila, tayo po ay napapakinggan sa RMN DYHP Cebu, RMN DXCC Cagayan De Oro, RMN DXDC Davao, RMN DWNX Naga. At siyempre sa lahat po ng inaabot ng broadcast nationwide, netwide. Magandang umaga, Pilipinas. Ako pa rin ho ang inyong radyoman Ely Saludar. Siyempre kasama natin ang Bise Presidente ng Republika ng Pilipinas, si Madam Vice President, Leni Robredo. Ma’am, good morning!

    VP LENI:Good morning, Ka Ely! Good morning po sa lahat na nakikinig sa atin sa DZXL ngayong umaga at saka nanonood sa ating Facebook live sa VP Leni Robredo at saka RMN Facebook page. Sa atin pong mga kababayan sa Bicol, marhay na aga saindo gabos. Sa ating mga kababayan sa Visayas at Mindanao, maayong buntag. Good morning, Ka Ely.

    ELY: Okay, Ma’am, good morning at kumusta po matapos po kayong lumaya sa quarantine at punong-puno na kaagad ang inyong mga aktibidad?

    VP LENI: Mula Monday, Ka Ely, nasa opisina na ako. Sumaglit lang ako, Ka Ely, umuwi sa amin dahil may mga patay, may kasal. At saka nag-deliver kami, Ka Ely, ng high-flow na oxygen sa Bicol Medical Center. Iyon ay donation ng partner namin na Kaya Natin Movement for Good Governance. Nahihirapan na din sila, Ka Ely, halos puno na ang kanilang COVID wing at saka kulang na talaga iyong kanilang ano, kulang na ang kanilang high-flow oxygen. Pero sandaling-sandali lang ako, Ka Ely. Bumalik ako kaagad kasi nag-defend kami ng budget. Nag-defend kami ng budget sa House of Representatives. Kaya noong—kailan ba? Friday. Friday, nandoon kami sa Congress. Magkakasama kaming lahat—iyong Chief of Staff, Assistant Chief of Staff, at saka iyong lahat na unit heads namin.

    ELY: Opo.

    VP LENI: So, ano, Ka Ely, iyong sa opisina naman, hindi ako kasama. Pero sa opisina mismo, medyo busy kami ngayon aside from iyong COVID response dahil doon sa mga bagyong dumaan. Namigay kami ng relief goods, Ka Ely, doon sa mga binaha. Maraming lugar ang pinuntahan, sa Batangas, iba-ibang lugar. Iyong mga teams namin, Ka Ely, ang pumunta.

    ELY: Opo. At siyempre, diyan po sa mababang kapulungan ng Kongreso naging mabilis, Ma’am, ano, ang pag-apruba ng inyong budget. At may mga nagnanais na mambabatas na pataasin na hanggang P1 billion iyong budget po ninyo. Kasi nakakalula naman sa ibang ahensya, Ma’am, napakalalaki. Sa inyo hindi pa pala umabot ng isang bilyon ang inyong budget pero talaga namang marami po ang nakikita inyong aktibidad at natutulungan na ating mga kababayan.

    VP LENI: Iyong budget yata namin na hinihingi ngayon, Ka Ely, a little over 700 Million. Pero kami kasi, Ka Ely, kami naman– May kasabihan, ‘di ba, ‘Pag oras ng kagipitan, matutong—“kapag maiksi ang kumot, matutong mamaluktot.” Mabuti na lang, Ka Ely, mula 2016 nasanay kami dito, na kung ano iyong ibigay, pagkakasyahin namin. Pero hindi siya—iyong kaliitan ng budget hindi siya dahilan para hindi na kami makatulong. Kaya nga, Ka Ely, nagkaroon kami ng Angat Buhay kasi iyong iyong, parang iyon iyong solusyon namin doon sa maliit na namin na budget. Ano naman, kung bigyan kami ng malaki, salamat. Kung hindi kami bigyan ng malaki, maghahanap kami ng paraan.

    ELY: Opo. Pero kung madadagdagan ho kayo ng budget, ay iyong nakikita ho ngayon ng ating mga kababayan at nararamdaman ng marami, ay siguro mas marami pa kayong matutulungan, Ma’am, sa inyo pong pagtulong sa OVP.

    VP LENI: Totoo, Ka Ely. Lalo na ngayon, ang dami naming natatanggap na requests galing sa iba’t-ibang mga local government units na hindi naman namin mapagbigyan. Hindi namin mapagbigyan, Ka Ely, kasi kulang naman iyong aming pera. So kami, kapag kayang ipagkasya, pinagbibigyan. Kapag okay iyong local government unit na makipag-partner with us, iyon iyong pumupunta kami. Kaya nga Ka Ely, halimbawa, itong Vaccine Express, mayroon tayong mga provincial. Iyong pinakahuli natin San Pedro, Laguna. Pero this week, Ka Ely, tatlong araw na magkakasunod–San Fernando, Pampanga, Capas, Tarlac, at saka second dose sa Pasig. So kaya natin iyon nagagawa, Ka Ely, kasi iyong LGU iyong magpo-provide ng vaccine supply. Sa atin lang, Ka Ely, tayo iyong nagpo-provide ng mga doktor, nga mga nurses, ng mga medical students. At iyon din ang problema. Iyon din ang problema kadalasan ng mga LGU. Mayroon silang supply pero kulang ng vaccinators.

    ELY: Pero Ma’am, ako bilang komentarista sa pag-aanalisa sa mga budget ng bawat departamento, parang hindi balanse. Kasi DOH, may krisis pangkalusugan, binawasan. DOST, nagsasaliksik para makatulong na puwedeng panglaban sa COVID, binawasan din. Ang dami Ma’am na ahensya na binawasan ng budget, perio may ahensya na super dagdag na parang hindi naman prayoridad.

    VP LENI: Totoo, Ka Ely, kaya nga iyon iyong nirereklamo natin. Ang nirereklamo talaga natin, Ka Ely, kapag tiningnan mo ang budget ngayon, parang walang COVID. Parang business as usual. Okay naman ang business as usual basta naaasikaso mo iyong lahat na pangangailangan. Pero halimbawa—halimbawa, ang dami ngayong reklamo ng mga healthcare frontliners. Di ba ang mga health frontliners natin ang daming dapat nabigay sa kanila na hindi binibigay. Ang daming kailangan ngayon sa medical equipment–mga high-flow oxygen, iyong Remdesivir at saka Tocilizumab, ang daming naghahanap ngayon, Ka Ely. Iyong ventilators, iyong extra na—iyong magha-hire ka uli ng dagdag na frontliners para madagdagan din iyong beds sa hospital. Ang daming kailangan na hindi natutugunan—ayuda. ‘Di ba iyong mga nawalan ng trabaho, tulong sa mga nawalan ng trabaho. Iyon hindi nabibigay kasi wala daw pera. O kung nabibigay man, kulang na kulang. Pero nakikita natin na ang budget para sa ibang mga bagay na hindi naman—hindi natin sinasabi ka ely na hindi importante, pero mas maraming mas importante sa kaniya. Iyon ang [technical lag] ng budget ngayon.

    ELY: Okay. Okay, Ma’am, at isa rin siyempre sa pinaguusapan ngayon iyong restriction ho. At siyempre naguusap-usap iyong IATF pero ang matindi ho dito, Ma’am, iyong mga doktor ay sinigawan, lumabas na po sa Social Media at talagang dinuro at binully, parang napahiya po iyong ating mga doktor na tumutulong po, Ma’am, ano sa paglaban dito po sa COVID. Ano po ang take ninyo ho dito?

    VP LENI: alam mo, Ka Ely, babalikan lang natin kung bakit may IATF, ‘di ba. Kaya may IATF para may convergence iyong iba’t-ibang mga ahensya, iyong iba’t-ibang mga experts, iba’t-ibang mga sektor. Kapag may convergence, Ka Ely, kaniya-kaniyang points of view iyon. Iyong mga ekonomista, iyong mga doktor iba naman ang tinitingnan. Iyong mga doktor, iba naman iyong tinitingnan. So talagang i-e-expect mo na manggagaling sa iba’t-ibang mga—iba’t-ibang mga pinanggalinan so i-e-expect mo na may mga hindi magkakatugma na paningin. Pero, Ka Ely, kung mayroong ibang tao na kausap mo na iba iyong pagtingin sa mga bagay, wala ka namang karapatan na mag-react the way na si Secretary Roque did ‘di ba? Kaya nga may IATF para mapakinggan lahat. Kung hindi ka agree, okay naman sabihin na hindi ka agree. Pero wala kang karapatan na mang-bully, mambastos. Kasi, Ka Ely, kaming mga government officials, nandiyan kami hindi naman para sa sarili namin. Pero nandiyan kami kasi nire-represent namin iyong taong bayan. Ang iyong mga doktor na nandoon, iyong kanilang panawagan ay nire-represent nila iyong sektor nila. Kasi sila ang mga nangangalaga sa mga may sakit. Sila iyong tagal nang nagsasakripisyo. Karapatan nila. Karapatan nila na sabihin kung ano ang nasa loob nila.

    ELY: Opo.

    VP LENI: And salungat man iyon sa pagtingin mo, wala kang karapatan na ganoon iyong reaksyon mo. Kaya nga may IATF. Kung ayaw mo makinig ng contrary opinion, ay huwag ka na pumunta doon kasi iyong purpose ng meeting na iyon, ganoon, eh. Para maghanap ng—‘di ba, ng… para i-harmonize iyong iba’t-ibang mga pagtingin para sa kung ano ang pinaka makakabuti sa taumbayan.

    ELY: Opo. Okay, so sana iyong mga doktor huwag po silang madala, ano, sa patuloy na pagmamalasakit at pagsipot pa rin, ano, sa mga pagpupulong nitong IATF kasi importante, Ma’am, maibalanse kasi titimbangin pa rin ng gobyerno sa ekonomiya naman.

    VP LENI: Sa akin nga, Ka Ely, ito iyong ating pinagtatalunan mula pa noong umpisa ‘di ba. Na kung nakinig lang tayo sa health experts natin from the very start, siguro ngayon hindi na kasing lala. Ang tagal-tagal na natin dito, parati kasing,parang sa akin, false binary iyong health versus the economy. Kasi sa akin, Ka Ely, iyong ekonomiya, madali iyon mabubuksan kung kontrolado natin iyong transmission ng virus.

    ELY: Tama, opo.

    VP LENI: Ito, Ka Ely, pilit tayo nang pilit, hindi naman natin nako-control iyong virus. So para tayong nasa rollercoaster—bubuti, sasama, bubuti, sasama. Hanggang kailan? Kaya talagang nakakaawa, Ka Ely, lahat naman—Halimbawa iyong mga doktor, Ka Ely, last year pa sila. Ang dami na nilang kasamang namatayan. Pati sarili nilang—iyong mga kasama natin ngayon, sarili nilang pamilya, nagkasakit marahil dahil sa kanila. Hindi nila deserve ito. Nandoon sila to represent iyong sektor nila.

    Kaya sa akin, Ka Ely, napaka-misplaced. Napaka-misplaced ng galit. At saka sa atin, na-prove na natin na kung nakinig lang sila—ako, Ka Ely, ang dami ko nang sinabi na na-prove ngayon na in the first place, tama tayo, eh kung nakinig lang sila. Halimbawa, ito lang testing. Hanggang ngayon hindi nakikinig, ‘di ba? Kapag tiningnan natin, ilan ba iyong positivity rate kahapon? 27.6% yata.

    ELY:  Yes, Ma’am.

    VP LENI: 26,000 cases. Pero kapag tiningnan mo, Ka Ely, iyong number of tests, 75,000 or thereabouts. Ang point ko lang, nandiyan na ang lahat ng datos. Ang sabi nga ng World Health Organization, dapat less than 5% iyan para masabi nating nako-kontrol natin iyong transmission. At 27.6%, ang taas. Gustong sabihin, Ka Ely, ang daming—ang daming kailangan ma-test, na hindi natin nate-test. Pero iyon nga, bawat linggo na lang mula last year, iyon ang sinasabi natin. Iyong mga—iyon ang sinasabi natin. Pero kahit nawawalan na tayo ng boses kakaulit-ulit, wala pa din.

    ELY:  Yes, Ma’am. Hanggang ngayon nga, wala pa rin contact tracing app, eh.

    VP LENI: Wala talaga. Wala talaga, Ka Ely. Kapag pinuna mo, magagalit.

    ELY:  Yes, Ma’am.

    VP LENI: Dapat sana bukas sa contrary opinion para nahahanapan ng solusyon. Iyon naman iyong pino-point out natin from the very start. Sino ba naman, Ka Ely—parang sinasabi ni Secretary Roque na iyong oposisyon daw, gusto mag-fail ang government. ‘Di ba kalokohan? Kapag nag-fail iyong government, pati oposisyon damay, ‘di ba? Kasi gustong sabihin, iyong mga hanapbuhay natin, apektado. Iyong kaligtasan natin, apektado. Sino ba naman ang magwi-wish na mag-fail iyong gobyerno sa panahon na ito? Kaya nga, Ka Ely, kahit kakarampot iyong budget namin, ginagawa namin ang lahat ng kaya naming gawin makatulong lang.

    So sana—Ka Ely, kung mayroong namumulitika, sila iyon. Nakikita naman natin iyong mga local government units, wala din iyon pahinga, Ka Ely. Kasi sino ba naman magwi-wish na tumagal pa ito? Pero ayaw nilang makinig.

    ELY: Opo. At iyong– Ito, iyong GCQ binawi dito po sa Metro Manila. Maraming mga nagalit na negosyante kasi iyong iba, nakapaghanda na. Pero ito, Ma’am, ano ang take n’yo dito na ang NCR parang isasailalim parang sa bulkan, Alert Level System.

    VP LENI: Alam mo, Ka Ely, ayaw ko na nga i-discuss ngayon. Nandito na, actually, Ka Ely, sa akin, iyong bago pero ayaw ko i-discuss hanggang—sa susunod na lang sigurong linggo kasi baka pumalit pa, eh malilito iyong mga nakikinig sa atin. Hintayin natin na maging ano na siya, fixed na. Kasi ngayon, ang dami na nating terms na ginamit, na kahit ako, Ka Ely, litong-lito na ako. Kasi pati iyong definition ng terms, umiiba. Ngayon, inalis na iyong MECQ at saka MGCQ. Ngayon daw, ECQ na lang at saka GCQ. Pero iyong GCQ daw, Alert Level 1 hanggang 4. So iyong ECQ daw parang Alert Level 5. Mayroon na actually, Ka Ely, kaming table kung anong gustong sabihin ng Alert Level 1, pero ang hirap kasing i-discuss kasi hindi mo alam hanggang kailan ito ito iyong regulasyon. Eh ano pa naman, Ka Ely, iyong pag-announce nila ng pagbalik sa GCQ, naghanda na lahat. Iyong mga negosyante, lalo na iyong mga restaurants, naghanda na. Ni-recall na ang mga empleyado, namalengke na, tapos binawi last minute. Ang dami nilang lugi. Kasi halimbawa, iyong iba, nabasa ko iyong interview ng isa. Mayroon yata siyang samgyupsal place. Ilang kilo ng baboy iyong binili tapos pagkabili sasabihin sa September 15 pa pala. So alam mo iyon, parang napaglalaruan—napaglalaruan iyong buhay ng tao. So ito, Ka Ely, paulit-ulit namin sinasabi, sana bago magkaroon ng announcement, mag-usap muna nang maayos. Huwag magkakaroon ng desisyon na i-a-announce na hindi pa napag-aralan nang husto kasi nasusubo talaga iyong mga tao.

    ELY: Yes, Ma’am. Okay. At samantala, dito pa rin tayo sa kontrobersyal na isyu pa rin, itong si napaka-suwerteng Michael Yang. Humarap sa imbestigasyon sa Senado. Pero muling idinepensa mismo ng Pangulo iyong kontrata ng Pharmally at ito na naman, magre-resign daw siya kung mapapatunayang may ano8malya. Hindi ko na mabilang iyong mga sinasabi niyang pag-re-resign, eh. So, pero, Ma’am, ano ang take ninyo dito? At siyempre lumilitaw ho sa imbersitagsyon na talaga pong mayroong kamay si Michael Yang na talaga namang hindi po kinakaila ng Pangulo na matagal na niya po itong kaibigan.

    VP LENI: Actually, alam mo, Ka Ely, last year pa—siguro kahit ikaw—last year pa, pinag-uusapan na ito, ‘di ba. Pinag-uusapan na itong grabeng korapsyon kasama nga itong mga Chinese na kaibigan at companies pero wala namang—hindi natin pinag-usapan kasi wala naman tayong pruweba. Pero ngayon na may Senate investigation na—first time din. Ako, Ka Ely, ang dami ko nang narinig na kuwento since last year pero ngayong may Senate investigation na, lumalabas iyong mga pruweba. Ewan ko, Ka Ely, kung nanonood ka. Nanonood ka ba?

    ELY: Yes, Ma’am. Inabot nga ako ng gabi.

    VP LENI: Ako, pinapanood ko din. At ano ba iyong mga facts? Ang mga facts, Ka Ely, itong si Christopher Lao, iyon nga, na-mention natin last time, ‘di ba? Abogado ni Pangulo. Isa sa mga dati—dati kabahagi yata siya… sa City Government ba ng Davao, nagtrabaho siya doon? Tama ba?

    ELY: Hindi, Ma’am. Tumulong daw sa kampanya.

    VP LENI: Tumulong sa kampanya. Tumulong siya sa kampanya, taga-Davao siya, tapos nagtrabaho siya sa opisina ni Senator Bong Go.

    ELY: Opo, sa PMS.

    VP LENI: Pagka-trabaho niya sa opisina—ito lagi akong nalilito dito, Ka Ely, nagtrabaho siya sa HLURB. Iyong HLURB, Ka Ely, iyon iyong isa sa mga attached agencies ng HUDCC na ito iyong nagbibigay ng mga permit sa mga… sa mga nagbi-build ng mga buildings, iyong mga magbubukas na subdivisions, iyon iyong trabaho niyan. Iyong mga nagdi-deal doon sa HLURB, inireklamo siya. Inireklamo siya, korapsyon ang issue. Inalis siya doon pero nilipat siya sa PS-DBM. Ang PS-DBM, ito ang nagpo-procure ng mga usual na binibili ng pamahalaan so marami ditong financial transactions. Ito pa lang, Ka Ely, nakakagulat na. Na ‘di ba iyong sinasabi nilang “whiff of corruption” aalisin ka na agad. Ito, Ka Ely, sabihin pa nating hindi naman na-prove o hindi pa napu-prove, pero whiff of corruption iyon, eh. Bakit mo ililipat sa isang opisina, ‘di ba? Sa isang opisina na ang opportunity for corruption, ang laki.

    ELY: Opo.

    VP LENI: Nilagay doon. Noong nilagay doon, nagkaroon ng pandemic. Noong nagkaroon, Ka Ely, ng pandemic, alam natin na iyong pinaka-unang pangangailangan dati, PPEs. In fact, kami, nag-allocate kaagad kami. Naalala ko iyong first allocation namin, P5.9 million, kulang. Pero ito, Ka Ely, may allocation—iyong DOH may allocation for PPEs, P42 million, nilipat dito sa PS. Nilipat sa PS, pero iyong PS, iyong pag-award niya ng mga kontrata, nakakagulat kasi ang pinakamalaki, Ka Ely, eight times ng budget ng Office of the Vice President. Halos nine times pala ng budget ng buong opisina namin ha, kasama na iyong mga sweldo ng mga tao kasi P8 billion. Tapos ngayon lumalabas, initial lang pala iyon. Mayroon pa palang dagdag na lagpas P2 billion ngayong taon.

    Binigay sa kanila despite the fact—una, walang bidding. Iyon siguro maiintindihan natin, Ka Ely, kasi ‘di ba nagmamadali. Pero may nag-o-offer ng mas mababa, ‘di ba? Kung siguro walang ibang may kayang mag-deliver, walang offer na mas mababa, maiintindihan natin na, “siguro kumagat na tayo sa presyo.” Pero ito, Ka Ely, isang foreign—ang may-ari, mga hindi Pilipino. Mayroong mga Filipino companies na nag-offer, ang layo, Ka Ely, ng presyo. Ang layo ng presyo kasi iyong bili natin sa Pharmally–ito tinitingnan ko itong papel, Ka Ely—iyong bili natin sa Pharmally, parang ₱27 ba? ₱27 ang face mask. Parang may kontratang ₱27 tapos may kontrata din na ₱22. Iyon iyong bili natin. Ka Ely, iyong offer ng company dito na nabigyan din ng kakarampot na kontrata, ano, ₱13.50. Iyong EMS iyon, Ka Ely. Na-awardan sila April 2020. Na-awardan sila, ₱13.50—halos kalahati. Halos kalahati—kalahati nga, Ka Ely, kasi ₱27 ang sa foreign company, itong sa Filipino-owned company, ₱13.50 lang. So 50%—50% lower. Tapos ito pa, Ka Ely, ginipit pa sila nang ginipit.

    ELY: Tama.

    VP LENI: ‘Di ba? ₱13.50 na nga, sobrang baba na. Parang dinelay nang dinelay iyong kontrata nila hanggang tinawaran pa, Ka Ely, P100 million iyong kontrata—

    ELY: Yes, Ma’am.

    VP LENI: —na iyong P75 million doon, pinabenta sa kanila ₱2.35 each. Parang, iyong taga-Pilipinas ginipit mo sa ganitong presyo tapos iyong mga hindi Pilipino, pumayag ka na ₱27 iyong bili mo. Unang-una, mayroon nang undue advantage. Mayroon nang undue advantage iyong hindi mga Pilipino. Pangalawa, sino ba iyong—sino ba iyong nadaya dito? Tayong lahat kasi galing sa taxes natin iyong pinangbili, ‘di ba?

    Ito, Ka Ely, actually, halimbawa iyong PPEs, last year pa narinig ko na ito sa members mismo noong—CONWEP yata iyong pangalan noong grupo—sinabihan nila, nagkukuwento sila na, “Oo, sinabi ni Secretary Mon Lopez na magre-retrofit kami ng aming mga companies kasi kami iyong magpo-produce—kami iyong magpo-produce ng mga PPEs.” Tapos alam mo, Ka Ely, bumalik sila sa opisina siguro this year nagkukuwento na, “Alam niyo ba natuloy kami pero kakaunti lang iyong binigay sa amin. Binigay lahat doon sa isang company na hindi naman mga Pilipino, na mas mataas nang ‘di hamak sa presyo namin tapos kinailangan kaming—dahil nasubo kami, ang dami naming ginastos na hindi namin nabawi.” Tapos iyong mga empleyado na mga Pilipino, mga Pilipino, Ka Ely, ha, nag-retrench sila. Parang 3,000 lahat iyong na-retrench nila na mga employees na trabaho na sana iyon sa mga Pilipino, ‘di ba. Trabaho na sana iyon sa mga Pilipino, kinailangan nilang mag-retrench. Ito, Ka Ely, iyong [Coalition of Philippine Manufacturers of PPE]. Sila iyon. Na ang target sana nila makaka-add sila ng for 3,000 to 4,000 jobs. Imbis na nagdagdag sila, nagbawas sila ng 3,000 kasi hindi natuloy kasi binigay nga, binigay doon sa mga kakilala iyong kontrata, ‘di ba.

    Sa akin nga, Ka Ely, akala natin noong umpisa inefficiency lang, ‘di ba. Mahina iyong pag-asikaso. Pero ngayon, ano pa ba iyong mas lalala na grabe iyong—lumalabas, Ka Ely, ha, lumalabas na grabe iyong korapsyon at a time na nagkakamatayan iyong mga tao. Na bakit ganito, ang daming nagugutom, ang daming nawalan ng trabaho, tapos pagkakakitaan niyo. Pinapanood ko, Ka Ely, iyong—pinapanood ko iyong Senate hearing. In fact, may mga warrant of arrest na na pinadala, ‘di ba. May warrant of arrest na pinadala ulit kay Michael Yang at saka doon sa, iyong Ong—

    ELY: Ka Linconn Ong.

    VP LENI: Oo. Pinadalhan sila tapos mayroon pa, Ka Ely, iyong si Rose Nono Lim.

    ELY: Yes, Ma’am. Pinapatawag din. Pinapa-subpoena.

    VP LENI: Ka Ely, itong sina Michael Yang, sina Ong, sila Lim, lahat implicated sa drugs. Hindi natin sinasabi na totoo iyon pero the mere fact—the mere fact na implicated sila, mayroon silang mga kaso sa Taiwan. Fugitives from justice. Anong business natin na maki-deal with them na ang gamit natin pera ng bayan? Ako, Ka Ely, kung sarili niyong pera iyong gamit niyo, wala naman kaming pakialam. Pero pera ng bayan iyong gamit niyo, nakiki-deal tayo sa may mga record. So ito talaga, Ka Ely, ang hirap talagang—ang hirap lunukin kasi nasa gitna tayo ng pandemic tapos ganito.

    ELY: Yes, Ma’am. At dito nga, eh, talagang nangako si Pangulo na talagang kaniyang bubuweltahan iyong mga mambabatas at inuuna niya—kasi iyong mga nag-iimbestiga rito, Ma’am, at mukhang inuuna niya si Senator Gordon at pati ang Red Cross na puputulin daw iyong transaksyon ng gobyerno, ano, sa PRC kung walang audit dito po sa ahensya.

    VP LENI: Pero ganiyan naman, Ka Ely. Mula 2016 naranasan na natin iyan, ‘di ba. Ganiyan naman siya. Bawat pag-criticize natin sa pamahalaan, kung ano-anong sinasabi sa atin na hindi naman totoo. So iyong ginawa siguro sa akin, Ka Ely, iyon din iyong gagawin sa anyone na nagkaroon ng lakas ng loob na mag-criticize sa pamahalaan.

    Pero ako kasi, Ka Ely, ako kasi personal experience na hanggang magsinungaling gagawin para lang mabalikan ka. And nakakalungkot ito, Ka Ely, sa panahon ng pandemya. Kasi ‘di ba… Ako, sana mas bukas sila sa boses nating lahat kasi kung ako naman si Pangulo, hindi naman ako kasama sa korapsyon, iyong mere allegation hindi ko na hihintayin iyong Senado mag-imbestiga. Ako na mismo magpapa-imbestiga, ‘di ba. Pero iyong nangyayari ngayon, halatang halata na, siya pa tuloy iyong nagka-coddle. So ano iyong impression na binibigay, ‘di ba? Kaya sa akin, Ka Ely, ewan ko na lang kung mayroon pa ring mga hindi naiintindihan ito pero iyong lahat na ebidensya nasa harap mo na, eh.

    ELY: Yes, Ma’am. So dito, sumisingit din iyong isyu sa Ombudsman, Ma’am, at sabi nga ni Ombudsman Martires eh gusto pa niyang paamyendahan na dapat kung sino iyong mga kukuwestiyon, babatikos, magkokomentaryo sa SALN, eh puwedeng makulong.

    VP LENI: [chuckles] Unbelievable talaga, Ka Ely. Parang iyong Ombudsman, ‘di ba, ano ba iyong, ‘di ba iyong Ombudsman siya iyong mag-iimbestiga ng lahat na implicated nga dito sa korapsyon o implicated sa kung ano man na katiwalian na—sa public officials. Pero ngayon, parang ang role tuloy—with the statement na binigay—ang role niya tuloy, siya iyong ngipin ng administration para balikan, ‘di ba, para balikan iyong mga nagki-criticize sa pamahalaan. Sobrang baliktad sa mandato ng opisina niya. Nabasa ko, Ka Ely, iyong parang news item na iyong Ombudsman gusto niya—parang pinu-push niya iyong tough penalties including jail time, Ka Ely, ha—five years ba iyon—including jail time doon sa kung sino man na magko-comment doon sa SALN ng mga opisyal ng pamahalaan. Nakakalimutan, Ka Ely, kung bakit kami required mag-SALN, ‘di ba. Kasi kung public official ka na wala kang tinatago, wala namang problema na ikaw mismo iyong maglabas, eh, pero parang may mga abogado yata, Ka Ely, na binigyan ng runaround. Parang pagdating sa Palasyo, sasabihin, “doon ka sa Ombudsman humingi.” Pagdating sa Ombudsman, kailangan mong humingi ng permiso—

    ELY: Authority.

    VP LENI: O authority. So, ‘di ba, ano ba iyong [dahilan] na ayaw ipakita?

    ELY: Pero ako nga, Ma’am, nagugulat dahil para po sa kaalaman ng ating mga listeners, noong nag-cover ako sa Malacañang, maraming administrasyon mula kay Ramos, Estrada, Macapagal-Arroyo, at kay PNoy, lahat, Ma’am, boluntaryo na binibigay sa Malacañang Press Corps iyong SALN ng Pangulo. Kapag nag-file sila, nag-submit sila, may kopya ang mga reporters. Pero ngayon kakaiba, talagang parang—

    VP LENI: Kakaiba talaga, Ka Ely. Ano, eh, ang nakakalungkot nito, Ka Ely, kasi parang—iyong mga institusyon na dapat sinisiguro na walang korapsyon, parang siya pa iyong nagbibigay-daan, na ito, bakit ba tayo nagkaroon ng Ombudsman? Kaya nga mayroong opisinang ito. So anong saysay? Ang nakakalungkot lang dito, Ka Ely, kasi ang dami naman diyan sa opisinang iyan na matitino at mahuhusay na nadadamay, ‘di ba. Ang dami ko naman, Ka Ely, na kakilala diyan na mahuhusay na abogado, mahuhusay na public servants, na matitino. Eh kapag iyong head ganito, damay mo iyong buong opisina, damay mo iyong stability ng buong institusyon kasi iyong Office of the Ombudsman, institusyon iyon. Institusyon sa pamahalaan sa pagsiguro na walang katiwalian, ‘di ba. Walang katiwalian sa pamalaan. Pero kung ginagamit iyon para sa isang tao o para sa isang grupo, eh iyong panggastos ng Ombudsman, galing iyon sa pera ng taumbayan, eh. So bakit parang nagiging personal tuloy iyong pag-defend? Parang nagiging private lawyer, Ka Ely.

    ELY: Pero dito kasi, Ma’am, ang sinasabi niya, kadalasan siya raw ay nagiging biktima rin, ano, na napaglalaruan at kung ano-anong mga komentaryo at talagang nadudungisan daw iyong pagkatao ng isang opisyal kapag naglabas ng SALN.

    VP LENI: Ka Ely, kabahagi iyan ng trabaho namin. Hindi mo maiiwasan na iyong tao, isu-scrutinize kasi the mere fact na pumasok kami sa gobyerno, ano iyan, eh, part of the deal. So huwag mong i-honor kung obviously, ginagawa lang para, ‘di ba, para manggulo. Pero iyong the mere fact na tinatago mo o hindi mo mine-make available, dinadagdagan mo lang iyong mistrust ng tao, eh. Ano ba naman iyong i-make available mo tapos kung wala namang basehan iyong panggugulo, eh ‘di huwag mong bigyan ng due course. Pero hindi gustong sabihin na hindi mo ipapakita dahil takot na baka gamitin na panggulo sa public official kasi sabi ko nga ano, eh, part of the deal ng pagiging public official na talagang isu-scrutinize. Isu-scrutinize talaga kami.

    [END OF FIRST GAP]

     

    ISTORYA NG PAG-ASA SEGMENT

    ELY: Yes, Ma’am. Iyon talaga ang—ang hirap talaga ng panahon ngayon. Pero, Ma’am, dito na ho muna tayo sa ating Istorya ng Pag-asa. Ito, importante rin ho ito, Ma’am.

    VP LENI: Oo kasi actually, Ka Ely, dapat bisita natin siya last week kaya lang ang dami nating mga urgent concerns last week. Kagabi nga, Ka Ely, binabasa ko mayroon ding mga feature sa kaniya iyong CNN. Nakakabilib kasi, Ka Ely. Pero i-introduce muna natin. Iyong bisita po natin ngayong umaga bilang Istorya ng Pag-asa, batang-bata. Batang-bata inventor. Umalis muna tayo sa COVID, Ka Ely, para makahinga tayo nang kaunti. Si Mark Kennedy Bantugon. Ken, nandiyan ka na?

    MARK KENNEDY BANTUGON: Yes po. Hello po, Ma’am! Hello po, Sir! Good morning po.

    VP LENI: Ayan, Kenn, binabasa pa lang kita sa CNN kahapon. Sana nabasa mo iyong feature sa iyo. Kenn, ano—galing ka, Kenn, sa Mabini, Batangas, ano?

    MARK KENNEDY BANTUGON: Yes po. Taga-Batangas po ako, Ma’am.

    VP LENI: Tapos, Kenn, nabasa ko sa CNN ano, anak ka ng isang magsasaka. Tama ba iyon?

    MARK KENNEDY BANTUGON: Yes po. Tapos iyong mother ko rin po magsasaka rin po siya pero pinagsasabay niya po bilang ano rin po, bilang public school teacher po.

    VP LENI: Oh my god. Ano pala, kaya pala hindi nakakagulat, Kenn, ano. Hindi nakakagulat na ikaw ay, sa murang edad, ay naghahanap talaga ng paraan kung papaano makaka-make ng contribution. Bago ko, Kenn, ikuwento sa kanila kung ano iyong napakahalagang nadiskubre mo, nabasa ko kasi, Kenn, ano, eh, parang graduate ka ng BS Aeronautical Engineering. Anong naisip mo bakit ito iyong kursong kinuha mo?

    MARK KENNEDY BANTUGON: Actually po iyon nga po, tama po, nag-graduate po ako—kaka-graduate ko lang po last year po noong 2020 ng aeronautical engineering course program po. Iyon po. Actually iyong pagpili ko po ng course program na iyon, iyong papa ko po kasi iyong laging nagde-decide sa course program na pipiliin po namin. Pero iyon nga po at the end, kahit nga—kasi iyong sa mind and sa heart ko gusto ko talaga is sa medical field, pero iyon nga po parang at the end of my journey po as a student sa college po, parang doon ko rin po nakita at na-realize po iyong importance kung bakit po dinala ako ng Papa ko sa ganitong journey. Kasi iyon nga po, kung hindi naman po ako nag-take ng ganitong course, hindi ko rin po maiimbento po iyong Pili Seal po. So iyon din po talaga. Ang galing din po kasi kapag babalikan ko rin iyong mga journey na na-experience ko po, kumbaga iyon din po iyong isa sa mga naging daan po para makamit ko rin po and magawa ko rin po itong Pili Sealant kasi iyon nga po, given the fact po na ako po na ang father ko po ay isang magsasaka po, so dahil po sa ganoong exposure ko po sa Father ko, kami po na mga bata, lahat po kaming mga anak niya, lahat po kami kasama sa ano po, sa farm namin sa bukid po. Tapos iyon po, nagpapakain po kami ng iba’t ibang hayop, ganiyan po. Nagtatanim po ng mga puno. So dahil nga po sa ganoong exposure, iyon din po iyong isa sa mga naging motivation ko at saka inspirasyon ko po for doing this invention po.

    VP LENI: Pero ito, Kenn, ito, habang binabasa ko kasi iyong kuwento mo, ini-imagine ko lang, papaano mo siya nadiskubre, ‘di ba? Kasi ako, Kenn, Bicolano ako, ‘di ba. Bicolano ako.

    MARK KENNEDY BANTUGON: Yes po.

    VP LENI: And iyong Pili talaga, ano iyon, eh, kapag sinabi mong Pili, Bicol iyon.

    MARK KENNEDY BANTUGON: Opo.

    VP LENI: Ito, for the longest time, ang mahalaga sa Pili iyong kaniyang nut, iyong Pili nut. Iyon iyong mahalaga. In fact, nagkukulang tayo noon, Kenn. Nagkukulang tayo noong Pili nut kasi na-prove siya na very health na klase ng nut na ang dami nang naghahanap from all over the world. Kulang tayo ng napo-produce. Tapos kami sa Bicol, iyong—kung nai-imagine mo iyong Pili mismo, hindi lang iyong nut, iyong Pili mismo, ‘di ba parang iyong kulay niya parang violet black, ‘di ba, ang color ng pinaka-root. Kami, bino-boil namin iyon tapos iyong meat no’n, kinakain namin at paboritong-paborito namin iyon. So sa amin, Kenn, parang proud nga kami kasi sa ibang lugar nut lang pero kami, iyong meat mismo ng fruit, kinakain namin. Pero ikaw, ano eh, iyong resin waste ng Pili? So ang imagination ko—ang ini-imagine ko, Kenn, papaano mo naisip? Papaano mo naisip na subukan iyon na iyong resin waste, papaano mo siya naisip na gawin siyang sealant para sa mga aircrafts?

    VP LENI: Papaano mo naisip na subukan iyon? Na iyong resin waste… paano mo siya naisip na gawin siyang sealant para sa mga aircrafts?

    MARK KENNEDY BANTUGON: Bale po, bago po ako mapunta sa pili seal po, parang noong high school po, may una rin po akong invention po na related rin po sa sealant. Gumawa rin po ako ng ring sealant, pero ang application niya po is sa bubong po, at iyon po, gawa rin po siya sa dagta po, pero sa ibang puno po which is antipolo po. And dahil po sa ganoon ko pong inspiration and foundation rin po, naka-stuck na rin po sa mind ko before po ako mag-college… kasi nga po, kumbaga po naka-settle na rin po kami na sa aviation school po ako papasok… naka-settle na rin sa mind ko na parang pagdating ko po ng college, especially pagdating po ng thesis ko po, iyon po iyong gagawin ko po ulit. Itutuloy ko po iyong magandang foundation na nabuo ko po during my high school, and ile-level up ko po iyong paggawa ng sealant sa aviation. And iyon po, nakadagdag rin po doon maam iyong exposure ko nga po at iyong training ground ko sa farm. Kasi kumbaga po, ang environment ko po ay mga puno, mga waste material po, mga hayon, dahil po sa ganoong environment ko, as a life experience ko po lagi, kasi iyon nga po simula pagkabata until now po ganoon pa rin ang environment ko. So ayun po dahil po sa ganoon, kumbaga mas gumanda po iyong foundation ko po na iyong mga experiences and iyong mga ano po, puwede ko pong gawin doon sa environment, kasi isa po sa mga napapansin ko rin sa kapaligiran po namin is iyong mga puno po kasi 'di ba mostly po mayroon po silang resin, and parang tumutulo lang po kasi sila. So parang naisip rin po parang why not gamitin po siya as a source of ingredient for a specific product. So ayon rin po.

    Bukod din po doon, kasi nga po nasa aviation school nga po ako, parang part rin po ng curriculum namin is an internship program. So dahil maganda rin po iyong internship program po na napuntahan ko, specifically po sa mga aviation companies po ganyan, iyon po iyong isa sa mga… nakita ko po iyong totoong situation and process po ng isang aviation industry. Especially po noong… nabigyan po kasi ako ng opportunity na makapag-apply po ng aviation sealant po sa aircraft.

    So iyon po, dahil po sa ganoong opportunity, doon ko nakita iyong… parang iyong commercial sealant po kasi, Ma’am, mayroon siyang offensive and hazardous odor po. So dahil po doon, parang cinonsult ko po siya sa aviation personnel kung bakit po ganoon siya, tapos iyon nga po, iyon po pala iyong isa sa mga major concern and issue po na kinakaharap ng mga aviation mechanic and technician natin kasi sobrang tapang po talaga niya. Then after that po, ni-research ko po iyong commercial sealant… parang sabi ko, “Ah try ko po na i-research at i-search pa po iyong more information tungkol dito.” Tapos doon ko po nakita na iyon pala pong commercial sealant ay mayroon pong iba’t ibang nature o degree of hazard, which is very dangerous po sa mga gumagamit po ng sealant. So lalo pong mas nag-igting po iyong inspiration ko to fulfill and continue po iyong paggawa ng sealant. Kasi bukod po doon sa experience ko as a local farmer, lalo pa pong mas nag-ugbong po iyong inspiration ko dahil po doon sa exposure ko doon sa OJT ko po. Kumbaga po nagdugtong-dugtong po iyong journey ko, which is very…

    VP LENI: Pero ako, Kenn, ako kasi, familiar ako masyado sa pili tree. Tapos itong na-discover mo, gagawin mo siyang sealant para ma-prevent iyong mga leakages sa gasolina, ‘di ba? Sa gasolina ng mga aircraft. Hindi ko, Kenn, talaga ma-imagine na kaya iyon ng dagta ng pili. Ganoon ba siya ka-potent?

    MARK KENNEDY BANTUGON: Ano po… before rin po ako napunta sa pili, mayroon rin po akong iba’t ibang puno po na kinonsider po bago po ako mag-conclude na pili po ang best tree resin, iyon po. Isa po sa mga characteristic po and properties ng pili tree na nag-stand out rin po is iyong dagta niya kasi super sticky rin po talaga compared sa ibang tree resin. Kasi may iba pong puno kasi na hindi kayang mag withstand noong stickiness po, bumibitaw po siya at a certain point. Pero iyong pili tree resin po kasi, sobrang dikit po talaga niya and also po, iyong amoy po niya, napakabango po kasi niya, so ang ganda po niyang i-match at i-contradict po iyong commercial sealant, kasi kumbaga po, we can raise that issue, iyong odor po niya, kapag pinalitan po siya ng pili tree resin po.

    VP LENI: Saka ano, safe siya sa mga mechanics na mag-aapply noon, ‘di ba?

    MARK KENNEDY BANTUGON: Yes po, kasi dumaan rin po kasi iyong product po sa toxicity test po, isa po sa mga standard test po na cinonduct doon sa product po.

    VP LENI: Tapos, Kemn, napakahalaga noong invention mo, kaya ikaw iyong nanalo noong James Dyson Award dito sa Philippines, eh hotly contested iyon every year, ‘di ba? Tapos magkakaroon, Kenn, ng international competition nito, ‘di ba? Kailan iyon?

    MARK KENNEDY BANTUGON: Bale actually po, iyong international competition po, nag-start na po siya. Tapos iyong announcement po is October 13, kasi 84 po kami na magkakalaban ngayon, then iyong 84 po na ‘yun, sila po iyong magkakalaban sa international stage. Then gagawin lang po kaming 20. iyon na po iyong parang… iyong international top 20 finalists, siya po iyong babasahin ni Sir James Dyson mismo, then siya po iyong pipili ng international winner, sustainability winner, and dalawa pong international runners-up po.

    VP LENI: Pero na-imagine mo ba, Kenn, pag nakapasok ka dito, iyong produktong naimbento mo, gagamitin na ng… diba, ng airline industry. Kasi siya na iyong… magpo-produce na siya in commercial quantity, tapos gagamitin na siya sa pag-ayos ng mga eroplano. Ang big time mo, Kenn!

    MARK KENNEDY BANTUGON: Pero actually po, sa akin rin po, it’s really amazing rin po… kung titingnan rin po natin, ito naisip ko rin po, while nagmumuni-muni rin po noong isang araw na… kapag tingnan niyo po iyong product of pili seal, then kapag tiningnan po natin iyong tagalog version ng Pilipinas, parang Pili-pinas. Kumbaga the pili seal is really for our country, the Philippines po talaga. Kaya po parang na-a-amaze rin po ako na hindi siya coincidence na iyon pong product ko ay dito po nangyari sa bansa po natin.

    VP LENI: At saka alam mo, Kenn, ilang taon na rin akong nag-aadvocate na talagang… mass planting ng pili trees. Kasi nga iyong demand for the product, grabe. Tapos halimbawa sa amin, Kenn, kuwentuhan lang kita konti. Sa amin, daanan ng bagyo ‘di ba? Daanan sa amin ng bagyo, and pinapakita talaga na iyong pili tree, isa sa pinaka resilient. Isa siya sa pinaka resilient sa bagyo. Tapos ngayon, na-diskubre mo pa iyong properties, iyong puwedeng ma-convert na product out of the resin. Lalong nagiging miracle tree iyong pili. Kasi halimbawa ngayon, Kenn, ginagamit rin iyong oils from pili, ginagamit rin siyang essential oils. Ginagamit siya sa beauty products, ginagamit siya sa kung ano-ano. So ngayon, first time kong nabasa… tama ka, maano talaga, madikit talaga iyong… resin ng pili. Kasi kami nga, Kenn, mahirap siyang tanggalin sa kamay!

    MARK KENNEDY BANTUGON: Opo!

    VP LENI: ‘Di ba? Kapag ano… tapos may kulay. So noong nabasa ko iyong invention mo, sobrang nakakabilib. Kaya ano, Kenn, pagdarasal namin na makasali ka sa top 20.

    MARK KENNEDY BANTUGON: Yes po.

    VP LENI: Unang-una, tulong rin ito hindi lang sa iyo, pero tulong ito sa pili… sa pili tree bilang produkto ng Pilipinas, ang laking bagay. Imagine mo kung siya na iyong ginagamit commercially for sealant, eh ‘di iyong demand para sa kainya lalong nag-increase. Tapos, Kenn, because of this invention, dito mo ba nakuha iyong DOST scholarship mo? Kasi nagmamasters ka na ngayon, ‘di ba?

    MARK KENNEDY BANTUGON: Opo. Sa Mapua University po, nagte-take po ako ng Master of Science, in materials science engineering by research. Actually po iyon rin po iyong… nakakatuwa lang rin po na iyon nga po, naging DOST-ERDT scholar po ako. And iyon nga po, isa rin po kasi sa tinitingnan ng scholarship na iyon is iyong naging research growth mo po, and iyong na-achieve rin po ng research mo. And iyon po, ito rin po iyong naging tulay po para makapasok rin po ako sa masteral degree program po, and also to get that scholarship rin po.

    Iyon po, to add rin po doon sa sinabi niyo po, Ma’am. Hindi lang po ako ang magbe-benefit po from this invention and our country, but also our local farmers po. Kasi gusto ko rin pong gamitin po itong invention as a gateway or means para magkaroon din po tayo ng sariling manufacturing company po of aviation sealant. Kasi alam niyo po ba na ang Philippines po, wala po tayong sariling company of aviation sealants po. Bumibili lang rin po tayo sa ibang bansa. So feeling ko po, for this invention po, kapag na-introduce po ito sa—

    VP LENI: Baka tayo ang mag-produce!

    MARK KENNEDY BANTUGON: Yes po. And ano po through this goal and vision po we can help our local farmers for this new job opportunities and income. Kasi sila po iyong magpe-play ng pinakamahalagang role po for this manufacturing company of Aviation Sealant gaya po ng plantation po ng Pili tree and also the extraction of its resin po. And aside from that din po we can also help our environment din po for the reforestation po. Kasi po ang magiging mindset po ng tao magtanim po nang magtanim ng Pili tree. Kasi hindi lang po siya for essential oils or for the nuts, but also as an ingredient po for the aviation sealant.

    VP LENI: Totoo, ito, Kenn sobrang proud kami sayo. Sobrang proud kami sa iyo at excited kami. Excited kami sa what is in store hindi lang para sa iyo pero para sa invention mo. Kaya magsusubaybay kami sa iyo, Kenn. Maraming salamat kasi 23 ka lang, ‘di ba, 23 years old ka lang ngayon.

    MARK KENNEDY: Kaka-23 ko lang po noong September 9 po.

    VP LENI: Oh, happy birthday! Ayon 23 ka pa lang pero ang dami mo nang na-achieve. Sana, Kenn, hindi ka magbago. Sana iyong quest mo for new knowledge, new things, new inventions, iyong hunger mo for that tuloy-tuloy. Kaya kami, Kenn, sa Office of the Vice President, if we can be of any assistance sabihan lang kami. Pero maraming salamat sa iyo.

     

    MARK KENNEDY BANTUGON: Thank you rin po.

     

    VP LENI: Oo, maraming salamat for joining us on a Sunday morning.

     

    MARK KENNEDY: Thank you po, Ma’am!

     

    ELY: Thank you, Ken. Thank you!

     

    VP LENI: Ka Ely, parang ang tagal na natin na walang good news, ano? Ang tagal na nating walang good news. Buti nandiyan si Kenn. Pero ako, Ka Ely, very excited ako dito sa invention na ito ni Kenn, kasi alam mo naman na iyong Bicol iyong known for Pili ‘di ba? And kapag nanalo si Kenn, kapag nakasama siya sa top 20 ang laking bagay nito for our farmers saka sa produkto nga. Kaya sana, sana pagdasal natin, Ka Ely, na maging magtagumpay siya.

     

    [END OF INP SEGMENT]

     

    ELY: Yes, Ma’am. At siyempre , Ma’am, dito sa Istorya ng Pag-asa marami na tayong na interview. Kasi talagang isa po ito sa pagkilala natin sa mga tao pong sila po ay nakaranas po ng hirap pero naalpasan po nila. At isa po diyan, Ma’am 'di ba na naisama po natin sa Istorya ng Pag-asa na-guest natin—ang alam ko doon sa OVP pa, Ma’am, eh—si Ka Dodoy.

     

    VP LENI: Ka Dodoy. Oo, Ka Ely, kung naalala mo noong Sunday, parang pandemic na ba iyon, Ka Ely? Hindi pa, ano?

     

    ELY: Hindi pa, Ma’am. Doon pa tayo sa …

     

    VP LENI: 2019 pa yata iyon. Nandoon siya sa opisina on a Sunday kasi inimbita natin, Ka Ely, iyong mga mga mangingisda—iyong grupo ng mga mangingisda na tinutulungan ng OVP. Kinuwento ko ito, Ka Ely, nabisita ko siya eh sa Kabasalan, Zamboanga Sibugay. Ang ginawa nila doon, Ka Ely, pagpunta namin doon pinakita niya iyong lugar. Dying na, Ka Ely, dying na iyong tubig nila wala ng nakukuhang mga isda. So iyong mga tao sa kanila nag-migrate na sa iba’t ibang probinsya. Nag-alisan na doon. Ang natira lang, Ka Ely, itong sila Ka Dodoy. Parang lima lang sila na nagumpisa ng organisasyon tapos iginapang talaga nila na nagtanim sila nang nagtanim ng mga mangroves. At ito, Ka Ely, very expansive—parang 500 hectares yata kung hindi ako nagkakamali—parang 500 hectares na mangrove iyong kanilang natanim. Pagpunta namin doon, Ka Ely, sumakay kami sa motorized na boat. Inikot ako ni Ka Dodoy. Tapos dahil sa mangroves, Ka Ely, nabuhay ulit iyong tubig nila tapos nagbalikan iyong mga tao. Ngayon iyong organisasyon nila sobrang dumami na iyong members. Ang dami ng nakikinabang. Ang kabutihan nito kay Ka Dodoy, Ka Ely, kasi hindi maramot eh. Ano siya gustong gusto niya na nagtuturo din siya sa iba. In fact, nadala ko siya sa amin. Nadala ko siya sa amin sa Bicol at tinuruan niya rin iyong mga manginigsda namin kung ano iyong ginawa nila sa Kabasalan. Kaya sobrang—noong lumabas, Ka Ely, iyong listahan ng mga Ramon Magsaysay Awardees, sobrang happy ako kasi feeling ko talaga dine-deserve ni Ka Dodoy na maging Ramon Magsaysay Awardee kasi ano ito recognition ito hindi lang sa kaniya, pero recognition ito ng—pinakamahirap na sector sa buong bansa natin, Ka Ely, mga mangingisda. Sila talaga—‘di ba iyong irony noon—sila iyong naghahanap ng pagkain natin pero sila iyong pinakamahirap. And iyong pagkapanalo ni Ka Dodoy hina-highlight iyong kahalagahan ng sector nila. Kaya nakakatuwa talaga, nakakatuwa iyong kanilang kuwento. Parang nagkaroon siya ng platform para ikuwento sa iba kung ano iyong nagawa nila sa Kabasalan. Napakasimpleng tao. Siya iyong grand winner ng ating Istorya ng Pag-asa Film Festival, iyong second. Happy tayo masyado na siya iyong ating Ramon Magsaysay Awardee. Hindi ito biro, Ka Ely, kasi ito iyong sinasabing Asian version ng Nobel Peace Prize, ‘di ba?

     

    ELY: Saka, Ma’am, lahat ng mga nakatanggap sa Ramon Magsaysay Awards Foundation ay talagang naging maganda iyong pagkilala at iyong kanilang naiambag sa lipunan. At ‘di ba kasama diyan—hindi na tayo lalayo—si Secretary Jesse Robredo kasama po siya diyan.

     

    VP LENI: Ano siya, Ka Ely, hindi siya basta-basta. Kasi naalala ko, Ka Ely, gulat na gulat iyong asawa ko na awardee siya, eh. Pero kinukwento nila—kinukwento ng Foundation, Ka Ely, noong vine-vet may nag-nominate yata sa asawa ko. Noong vine-vet sila, hindi sila nagpakilala na Ramon Magsaysay Awards sila. Pumunta sila sa bahay namin. Kinukuwento nga nila Ka Ely, kung ano iyong impression nila noong pinuntahan nila iyong asawa ko sa bahay namin. Pero hindi alam ng asawa ko na nandoon pala sila para sa Ramon Magsaysay. So tinignan nila kung paano siya mamuhay. Marami silang in-interview so hindi ito basta-basta. Iyong parang pag-imbestiga, iyong investigation na ginagawa nila for the award napakalalim talaga.

     

    ELY: Yes, Ma’am, at maraming mga kilalang Pilipino: sila dating Senator Miriam Defensor-Santiago, Haydee Yorac, Jovito Salonga. So maganda po ito sa Ramon Magsaysay Foundation at binibigyan nila ng pagkilala, lalo na iyong mga Pilipino Maam sa gitna ng pandemya ngayon at least talagang nakikilala ngayon ang mga Pilipino.

     

    VP LENI: Saka ano, Ka Ely, paminsan kasi iyong mga simpleng tao hindi masyadong nabibigyan ng recognition ‘di ba?

     

    ELY: Yes, Ma’am.

     

    VP LENI: Kaya kapag iyong awardee isang napakasimpleng taong alam mo na iyong buhay talagang dinevote in the service of others, matutuwa ka talaga para sa kanila kapag makakatanggap ng ganitong award. Dati, Ka Ely, August 31 iyong awarding wala pa akong absent. Wala pa akong absent mula 2016—ay tama ba mula congressman yata ako nag-a-attend na ako. Pero mula 2016, Ka Ely, nagme-message ako sa Ramon Magsaysay. Dapat yata si Presidente iyon eh, pero dahil si Presidente hindi nag-a-attend so ako iyong substitute. And each and every time, Ka Ely, ano talaga, ibang klase iyong feeling na nagririnig mo iyong mga kwento. Naririnig mo iyong kuwento kasi all over Asia ito, Ka Ely. May mga nananalo from India, from iba-iba—Malaysia, Cambodia, ano talaga. Kaya kapag may Filipino na nanalo ang laking honor for all of us.

     

    ELY: Yes, Ma’am opo. Okay ang bilis ng oras, baka puwede tayo magbasa ng kaunti sa ating mga listeners ng kanilang mga mensahe. Matagal-tagal tayong hindi hindi nakabasa.

     

    VP LENI: Teka, Ka Ely, hahanapin ko muna.

     

    ELY: Okay, samantala dito muna sa ating Facebook Live. Good morning kay Oscar Bernardo Cariño, Lea Bautista. Bubot Velasco, so iyon po.

     

    VP LENI: Ito, Ka Ely, basahin ko rin Mervin Sayo from Thailand—parang first time, Ka Ely, ano na may listener tayo from Thailand. Si Selvie Opina watching from Canada. Si George Magtibay watching from General Trias Cavite. Tata Mante from Bohol. Naku, all over, Ka Ely, iyong nakikinig sa atin. Si Arf Togalon from Negros Occidental. Si Mai Endozo from Singapore. Si Lennieanne Verdadero, ito masugid natin na tagapakinig wala pang absent ito, Ka Ely, from Hong Kong. Kumusta po iyong mga kababayan po natin sa Hong Kong? Ito rin si Paul John Lagunzad form Davao City every Sunday din ito, Ka Ely. Si Lindy Paclibar from Hongkong also. Si Mon Mon Bee, ayan, ano rin ito every Sunday din na nakikinig sa atin from Singapore. Susan Villegas from Las Piñas City. Ayon, Amie M. Hernandez kaibigan ko ito, Ka Ely, from Parañaque. Ayan, Amie sana okay ka na ngayon. From Estrella Abrio Robles form Toronto Canada. Dol Pon Cha watching form Tokyo pero taga Naga daw siya, Ka Ely. Ayon si Rebefield Rebejick Rebemay from Bacolod City. Okay ito ah. Si Marife Dimaunahan from Indonesia ayon ingat po kayo. Raffy Albao Manlapas from Masbate. Ito, Dariusz Ossowski from Poland parang first time din, Ka Ely, ano? First time na may listener form Poland. Lorna Nera Martinez from Maryland. Edwin Cils, tama ba? “Good morning po madame vp leni nasa iyo po ang buong suporta ng mga Pilipino maraming Salamat po God bless din po.: Lolita J. Mendez kumusta rin. Maraming salamat Lorna Miranda Salangsang. Roque D. Rodulfo naku, hindi ko yata ito mauubos. Kaunti na lang. Ka Ely. Ruby Evelyn R. Mamawal, Charlie Baldonasa Vergara. Rey Rivera, Jocelyn Oriel, Cagasan Nelia, Josie Ibañez, Gigi Vale—hindi ko alam paano i-pronounce ito—Mogueis, Kym Chloei Leonardo, Jesus de Catalina, Ervin Villeza. Naku, mukhang maraming bagong names maraming salamat sa inyo. Demetrio Sandoval from New Jersey, kumusta iyong mga Pilipino diyan sa New Jersey? Fe Monares Bon, Carina B. Koishikawa, maraming salamat din. Raqui Garcia naku, kaibigan ko ito. Raqui, maraming salamat sa iyo. Maria Sheila Noble kaibigan din natin. Jesica Horolan Torrefiel, Teresita Terrenal, Angel Eva, ito kaibigan ko ito Mariza David Belmonte Bing kumusta ka? Amn Zandueta, Cristy Ramos, Rudy Banderas Panama, Paolo Lepura. Sorry po kasi ano na, past 10 a.m. na pero maraming, maraming salamat po sa pagsubaybay niyo sa amin ni Ka Ely ngayong Sunday.

     

    ELY: Ma’am idagdag ko rin si Luisita Concepcion, talagang ito linggo-linggo nakikinig at nanunuod sa atin sa Facebook. Gano’n din si Mon Samson ng Manila Bulletin, Benjie Ruiz mula sa Lapu-Lapu City. Naku, wala na tayong oras, Ma’am. Ma’am, ano pong mensahe niyo para sa ating mga kababayan ngayong araw ng Linggo?

     

    VP LENI: Pareho pa rin, Ka Ely, kasi nakita natin na 26,000 cases kahapon. Halos malapit na mag-30% iyong ating positivity rate. Gustong sabihin, all over talaga iyong virus kaya mag-iingat po tayo. Mag-iingat po tayo. Iyong siguro, Ka Ely, iyong pag-remind lang natin sa mga nag-oopisina: iwasan po natin iyong office transmission kasi ang dami po ngayon. Ang dami ngayon na may transmission sa office. Kinukuwento ko naman ito lagi. Sa opisina po namin, bawal kumain nang magkakasabay. Kaya iyon po iyong ating—hindi naman po bawal kumain pero kung kakain po tayo siguraduhin po nating wala tayong kaharap kasi magtatanggal tayo ng mask. So sa mga oras na magtatanggal ng mask, as much as possible wala tayong kaharap. Sa bahay naman po lalo na kung may health frontliner tayong kasama o kung may kasama tayong exposed, kahit nasa bahay makakatulong na mag-mask pa din tayo. Kasi po karamihan sa mga kaso ngayon ay within the family. Marami po kami ngayong tinutulungan na halos nauubos iyong pamilya dahil sa transmission. Iyong mga vitamins huwag kakalimutan, Iyong pagpapalakas ng katawan huwag kalimutan. Iyong kaunti pa lang na kati ng lalamunan, ubo, iyong kaunting sama ng pakiramdam, huwag na po lumabas ng bahay. Huwag na lumabas ng bahay until mawala iyong pakiramdam o until matest tayo and makakuha tayo ng negative results.

     

    ELY: Okay, Ma’am, maraming salamat po ingat po lagi. Hanggang sa susunod na linggo.

     

    VP LENI: Ingat din, Ka Ely. Maraming salamat.

     

    ELY: Okay, mga kasama, iyan po ang ating Bise Presidente Leni Robredo. At ako pa rin po ang iyong radyoman Ely Saludar. Muli po, isang magandang umaga, Pilipinas.

     

     

     

     

    - 30 -

     

     

    Posted in Transcripts on Sep 12, 2021