This website adopts the Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 2.0) as the accessibility standard for all its related web development and services. WCAG 2.0 is also an international standard, ISO 40500. This certifies it as a stable and referenceable technical standard.

WCAG 2.0 contains 12 guidelines organized under 4 principles: Perceivable, Operable, Understandable, and Robust (POUR for short). There are testable success criteria for each guideline. Compliance to these criteria is measured in three levels: A, AA, or AAA. A guide to understanding and implementing Web Content Accessibility Guidelines 2.0 is available at: https://www.w3.org/TR/UNDERSTANDING-WCAG20/

Accessibility Features

Shortcut Keys Combination Activation Combination keys used for each browser.

  • Chrome for Linux press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • Chrome for Windows press (Alt+shortcut_key)
  • For Firefox press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • For Internet Explorer press (Alt+Shift+shortcut_key) then press (enter)
  • On Mac OS press (Ctrl+Opt+shortcut_key)
  • Accessibility Statement (Combination + 0): Statement page that will show the available accessibility keys.
  • Home Page (Combination + H): Accessibility key for redirecting to homepage.
  • Main Content (Combination + R): Shortcut for viewing the content section of the current page.
  • FAQ (Combination + Q): Shortcut for FAQ page.
  • Contact (Combination + C): Shortcut for contact page or form inquiries.
  • Feedback (Combination + K): Shortcut for feedback page.
  • Site Map (Combination + M): Shortcut for site map (footer agency) section of the page.
  • Search (Combination + S): Shortcut for search page.
  • Click anywhere outside the dialog box to close this dialog box.

    BISErbisyong LENI Episode 210

    BISErbisyong LENI Episode 210

    ELY: Okay, magandang umaga Pilipinas—Luzon, Visayas, Mindano! Isa na namang edisyon ng BISErbisyong LENI, dito po sa RMN. Ngayon po'y araw ng Linggo, May 16, 2021. At siyempre mula pa rin ho dito sa RMN DZXL Manila, tayo po ay napapakinggan sa RMN DYHP Cebu, RMN DXCC Cagayan de Oro, RMN DXDZ Davao, RMN DWNX Naga, at siyempre sa lahat po ng ating inaabot ng broadcast nationwide, netwide. Magandang umaga, Pilipinas. Ako pa rin ho ang inyong radyoman, Ely Saludar. At siyempre kasama po natin ang nag-iisang Bise Presidente ng Republika ng Pilipinas, si madame Vice President Leni Robredo. Ma'am, good morning!

    VP LENI: Good morning, Ka Ely. Good morning po sa lahat na kasama natin ngayong umaga na nanonood sa atin sa DZXL—nakikinig pala. Nakikinig sa atin DZXL, nanonood sa atin sa Facebook live, sa Facebook page ng RMN at saka Facebook page na VP Leni Robredo. Sa atin pong mga kababayan sa Bicol, marhay na aga sa indo gabos. Sa ating mga kababayan sa Visayas at Mindano, maayong buntag. Good morning, Ka Ely.

    ELY: Opo, ma'am, good morning at siguro ay maganda ay muli nating bigyan po ng updates iyong ating mga kababayan para malaman din ho, makarating sa Malacañang ang inyo pong mga ginagawa ano na pagtulong sa ating mga kababayan sa kabila po ng siyempre napakaraming limitasyon at kaugnay pa rin ng ating pandemya.

    VP LENI: Ito, Ka Ely, over time marami—marami-rami iyong aming ginagawa since last year noong nagstart ang pandemic. Pero siguro, Ka Ely, i-summarize ko na lant, tuloy-tuloy po ang ating pag-distribute ng PPE sets. Marami pa rin ang nagrerequest ngayon. As of now, ang na-distribute natin nasa 483,000 sets na so malapit nang maging 500,000 sets, Ka Ely. Hindi pa dito kasama iyong mga locally-produced. Ang locally-produced, iyong ating mga nadeliver na nasa 47,000. Iyong ating assistance to communities, ito, Ka Ely, ang pagbigay ng pagkain sa mga communities na marami ang nangangailangan o maraming nagugutom. As of now, iyong latest count parang ang na-distribute na natin na assistance sa pagkain ay nagkakahalaga ng mga 18 million [pesos] worth of assistance, karamihan dito ay pagkain. Kung naalala mo, Ka Ely, kinuwento ko dati sa iyo, ito iyong bumuti na ang numbers natin after September last year. Nag-launch tayo ng—naglaunch tayo noong TrabaHOPE program natin. Ito sana ang tulong natin para doon sa mga nawalan ng trabaho, nawalan ng hanapbuhay. So ito may tatlong components ito. Ang number 1, ang Sikap.ph. Ang Sikap.ph ito iyong online—parang online jobs platform na libre. Sinimulan ito ng September 10, ang mga trabahong available dito karamihan for blue-collar workers. Gustong sabihin iyong mga—iyong mga employees na hindi naman kailangan na college graduate, puwedeng nakapag-elementary, nakapag-high school lang. As of now, Ka Ely, iyong partner namin na mga kumpanya, mga employers ay 379. Ang mga job vacancies na pinost nila ay nasa 27,891 na. Gaya ng sabi ko, Ka Ely, dati mas kaunti ang applicants sa trabaho. Siguro, Ka Ely, dahil online ito, blue collar. Iyong iba siguro walang access sa Internet. So nakikipag-partner tayo, Ka Ely, sa ibang mga LGUs para ipaalam na mayroong ganitong available na platform. As of now, Ka Ely, ang partner na natin na applicants na nag-register ay 15,365. So iyong 15,000 ang applicants pero ang vacancies nasa 27,000. So mas marami pa din ang—mas marami pa din ang ano ito, iyong vacancies sa applicants. Iyong mga interesado po, maglog-in nalang sa Sikap.ph. Mayroon doon instructions kung papaano mag-apply. Iyon ang first part ng TrabaHOPE.

     

    Ang second part, Ka Ely—hindi, iyon ang first part ng jobs program natin. Ang second part ay BayanihanMart. Nag-create tayo ng—may partnership tayo with a private partner na nag-create sila ng online platform para sa mga maliliit na negosyante na walang capacity to go online. So mayroon tayo doong parang special na window, iyon ang BayanihanMart. So ang BayanihanMart, Ka Ely, inumpisahan natin ito last year pa, September 18 para matulungan nga ang mga small entrepreneurs. As of now, mayroon tayo sa—mayroon nang nagdidisplay—parang mayroon na tayong nagtitinda doon ng 56 na entrepreneurs. Mayroon pang second batch na tinetrain ngayon, nasa 23 sila. May another batch na naghihintay, 64. So ito, Ka Ely, ang iba nabigyan ng cash subsidy. Karamihan nagbebenefit sila sa kanilang online presence.

     

    Ang pangatlo, ito talaga ang Trabahope, pero ito naman ay for out-of-school youth. Ito ang programa natin in partnership with US Embassy at saka Philippine Business for Education. Ni-launch natin ito October 22, tuloy-tuloy ito ngayon. Ang target natin, Ka Ely, ay 1,000 na unemployed out-of-school youth ang tutulungan. Ang batch 1 natin, 18 na TrabaHOPE—ay 18 na beneficiaries nag-undergo sila una 10-day technical-vocational training under TESDA. Partner natin sa batch 1 ay DMCI. Nagsimula sila ng OJT nila—paid ito, Ka Ely, may bayad ang OJT, April 10. Pagkatapos noong—pagkatapos noong nag-1 month na sila noong May 10, ang kontrata nito, Ka Ely, mayroon silang employment tapos ang kontrata 13 months. So at least, Ka Ely, sa panahon ng kagipitan ay medyo okay. Mayroon another batch na 35. Ito naman ay nag-undergo sila ng 13 weeks na mentoring program. Nagtapos na iyon, Ka Ely, noong April 20, 2021. Ngayon ang nangyayari mayroong 10-day na online na technical-vocational training. Tapos pagkatapos nito magkakaroon ng 20-day na OJT sa McDonald's. McDonald's ang partner natin dito. Ang next batch naman, Ka Ely, ay 81—hindi, iyong 81 pala iyong mga nauna. Ito, Ka Ely, dahil tatlo kami—tatlo kaming organizations na nagpapartner, sa banda ng Office of the Vice President, kami ang nagbibigay ng training subsidies. Parang ang training subsidies, Ka Ely, ito ang pang-pamasahe nila. Ito ang pang-asikaso nila ng mga requirements. Pero aside from these, mayroon silang tirahan. Mayroon silang tirahan while under the program. Ang training subsidies nito, Ka Ely, parang worth P6,625 pero ito ay parang allowance para mayroon silang pinagkukunan. Iyong susunod na batch ay 64. Tapos mayroon, iyong susunod doon sa 64 ay 343—in batches kasi ito, Ka Ely. In batches depende sa kung sino ang partner namin, at kung sino ang kanilang kailangan. Ang alam ko, Ka Ely, as of now, mayroon na kaming target na parang nasa 800+ na out-of-school youth na. So malapit-lapit na ang aming aim na 1,000. Marami kaming partners dito aside from Philippine Business for Education, USAID, iyong mga corporations na partners namin McDonald's, DMCI, iyong  YouthWorks Philippines. So ito, Ka Ely, tuloy-tuloy ito.

     

    Iyong Swab Cab, nagpost ako this week, Ka Ely, kasi nasa Marikina kami this week. Nasa Marikina kami this week, di ba, Malabon tapos na kami, sa Quezon City tapos na kami. Imus, Cavite, tapos na kami. Pinakahuli ay Marikina this week. Tatlong barangay iyong pinuntahan, Concepcion Uno, Concepcion Dos, at Marikina Heights. Ito, Ka Ely, very encouraging iyong results kasi pareho siya noong Malabon, na kapag marami talagang tinitest, napapababa namin ang—napapababa namin ang percentage or iyong positivity rate sa—parang sa Malabon saka sa Marikina halos mga 5%. Halos mga 5%, ito iyong—ang target kasi ng WHO ay less than 5. Pero ito, Ka Ely, siyempre hindi ito, hindi ito universe ng marami. Ang sinasabi ko lang na 5%, ito ang percentage na nagpositive doon sa marami naming tinest. Ang tinitingnan namin, Ka Ely, iyong movement doon sa mga pinuntahan namin. Sa Malabon, very dramatic ang improvement. So sana, Ka Ely, ganoon din. Too early to tell kasi kasi katatapos lang ng lahat. Ngayon mayroon kaming mga discussions kung saan ang susunod. Isang tinitingnan baka Dasmarinas, Cavite. Iyong isang tinitingnan, Tondo sa Manila. So ito, Ka Ely, tuloy-tuloy.

     

    Iyong Bayanihan E-Konsulta natin, Ka Ely, iyon ang talagang nakakabusy sa atin ngayon. Sinimulan natin ito April 7. Sinimulan natin ng April 7. Ito, Ka Ely, iyong total doctors na nag-volunteer sa atin tumaas pa. Ngayon ay 982 doctors na ang nagvolunteer sa atin. Ang total na messages na natanggap ng ating Bayanihan E-Konsulta Facebook page ay nasa 39,592 na. So ganito ka—ganito ka dami, Ka Ely, ang ano ito—iyong inaasikaso namin na pumapasok na mga transaksyon. Dati, Ka Ely, sinabi namin na hindi namin kaya ang emergency pero iyon iyong kaibahan, Ka Ely, ng COVID. Kasi ang COVID, okay ka ngayon, bukas hindi. Parang ano din, mayroong mga pasyente na from mild nagiging severe. So hindi din talaga naiiwasan iyong emergency. Ang iba naman kahit non-COVID pero biglang nagkaroon ng emergency. Ito, Ka Ely, iyong mga pasyente namin na noong nagkonsulta sa amin ang kailangan nila either teleconsultation or monitoring. Pero biglang nag-severe. So as of now, parang iyong na-serve na namin na emergency cases kahit nagsabi kami wala kaming emergency ay 712. Ang pagbigay natin ng COVID Care Packages tuloy-tuloy. As of now, mayroon tayong 3,001 na COVID Care Packages na natanggap na, pero iyong package, Ka Ely, part lang ng programa. Gustong sabihin, ganito din kadami ang minomonitor natin na pasyente. Iyong mobile laboratory test tuloy-tuloy, weekly natin ito ginagawa. Nagkakaroon din tayo ng mobile na RT-PCR. Pero ito ay parang mas exception to the rule siya. Kapag iyong pasyente hindi talaga kayang lumabas para magpatest. So kasali din iyon sa services na binibigay natin.

     

    Ito, Ka Ely, iyong COVID-19 data tracker natin, mayroon tayong sarili. Tinatrack natin iyong percentage ng cases as against the population. Gaya ng ginagawa, parang ito ang ginagawa ng Lancet—ito ang international na parang nagtatrack din. So ito, Ka Ely, tuloy-tuloy ito. Maraming—sobrang dami ng ginagawa, nakuwento ko na yata, Ka Ely, sa iyo last week. Nakuwento ko na sa mga nakikinig sa atin last week na mayroon na kaming sariling ambulansya, mayroon kaming sariling emergency medical team. Mayroon tayong mga, mayroon tayo, Ka Ely, mga surge hires na mga kailangan, halimbawa ngayon kailangan ng nurses, kailangan—kasi iyong pinaka-policy lang namin, Ka Ely, sa office, ang pinaka-malaking problema natin ngayon COVID. So pati iyong ginagawa ng empleyado, kami lahat sa OVP, iyong ginagawa ng, iyong budget, kung ano iyong puwedeng ma-devote para sa COVID-19 response, iyon iyong ginagawa natin.

     

    So ito, Ka Ely, tuloy-tuloy. Ngayong week ay naging busy din. Karamihan ay online. Parang ang labas ko lang ngayon, Ka Ely, iyong launch sa Marikina. Pero lahat online. Nagkaroon ng PMA graduation online. Nagkaroon kami ng general assembly sa opisina online. Iyong mga interviews ngayon, nagkaroon ako ng several interviews lahat online. Nagkaroon tayo ng dalawang turnover ng sustainable livelihood subsidies. Iyong isa, iyong sa Kamuning TODA drivers na batch 2. Iyong isa naman ay sa Bagumbayan, Sultan Kudarat, mga women farmers ito. Lahat ito online. So iyon, busy iyong week natin, Ka Ely. Pero okay lang.

     

    ELY: At marami nga, Ma’am, ang nagtatanong at nakikiusap sana na tumulong kayo sa iyong sa pagbabakuna dahil sa nakita po nila gaano ka-episyente iyong mga ginagawa niyong, halimbawa iyong Swab Cab niyo. Lahat ho. At kasi iyong E-Konsulta, ang dami, Ma’am, na magandang ano, na positibo iyong kanilang feedback na napakabilis daw. Kahit anong oras ang bilis daw na magresponde at sumagot ng OVP.

     

    VP LENI: Actually, Ka Ely, hindi rin perpekto. Hindi rin perpekto kasi halimbawa sa Bayanihan E-Konsulta, marami rin kaming frustrations. Sinusubukan namin magrespond as soon as we can. Iyong objective nga namin, Ka Ely, hindi matatagalan. Pero alam mo nga, Ka Ely, dahil ginagawa ito online sa Facebook, paminsan nagkakaroon ng technical glitches. Mayroon talagang nagkakaroon ng backlog. Mina-mano-mano na alam mo iyon, na-miss siya ng system, mina-mano-mano. Kahapon nga, Ka Ely, tinitingnan namin iyong backlog, mayroong kaunti na nag-try sa aming pumasok April pa, kahapon lang nakuha ng system. So hindi siya perpekto. Sinusubukan namin, Ka Ely, na paghusayan pero hindi talaga maiwasan. Hindi talaga maiwasan. Hindi kasi namin, Ka Ely, ma-high tech masyado kasi ang pinaka-purpose namin, ang ma-reach namin iyong mga walang data. So dahil low-tech siya, Ka Ely, talagang nagkakaroon ng mga problema. Iyon iyong one part.

     

    Ang second part, Ka Ely, pinagplanuhan na talaga namin na kapag kinakailangan iyong Swab Cab, iko-convert talaga namin na Vaccine Cab. Iko-convert namin na Vaccine Cab at hanggang ngayon, Ka Ely, may plano na. Iyon iyong aming inaasikaso. Ino-offer namin sa anyone, lalo na siguro sa mga LGUs na nangangailangan ng tulong. Ngayon kasi, Ka Ely, wala naman kaming supply ng vaccine kasi ‘di ba lahat dumadaan sa national government so wala naman kaming sariling allocation. Ang may mga allocation talaga mga LGU. So kung mayroong LGU na nangangailangan ng aming Vaccine Cab ay very much willing po kami to help pati iyong mga vaccinators. Iyong sa amin lang, Ka Ely, kung mayroon lang kaming supply, ang gagawin namin, Ka Ely, pupunta kami sa mga lugar na iyong mga tao, walang capacity mag-register online. Tinitingnan nga namin, Ka Ely, halimbawa pupunta kami sa mga public markets. Hindi lang sa walang capacity mag-register online, pero iyong karamihan iyong may pag-a-alinlangan about vaccines. So siguro, kailangan kasi may groundwork ito bago kami pumunta doon, alam na namin kung sino iyong mga mababakunahan. Pero the mere fact na dinadala doon, hindi nila kailangan magregister online, ginagawa mong mas accessible. So kami, Ka Ely, handa kaming magbigay ng incentives. Pero sa amin, pupunta kami sa mga public market, pupunta kami sa mga paradahan ng mga public transport, iyong mga, ‘di ba iyong mga paradahan ng TODA, halimbawa, Ka Ely, kung mayroong mga home for the aged, iyong mga community ng mga PWDs, o iyong mga community na marami iyong mga mahihirap na probably hindi kayang mag-register online, iyon iyong gagawin namin kung mayroon kaming supply.

     

    So sa amin, open naman kami, Ka Ely. At nakakalungkot na wala kaming access sa supply. Pero kung may access kami sa supply in partnership with whoever, willing kaming gawin iyon anytime at ready kami, Ka Ely, na gawin iyon anytime, lalo na ngayon na sinasabing maraming mag-e-expire. So rather than mag-expire, magtulung-tulungan na lang. Ako nga, Ka Ely, iyong suggestion ko, i-decentralize na. Kasi tinitingnan ko, Ka Ely, iyong mga, ano ito, tinitingnan ko iyong mga numbers na nirereport ng DOH about sa vaccination, mababa pa, Ka Ely, mababa pa iyong vaccination. Halimbawa, by now, dapat sana nagbabakuna na tayo ng 120,000 people a day sa NCR Plus Bubble. Pero lumalabas ngayon, Ka Ely, na parang ang average daily—hinahanap ko lang, Ka Ely, iyong numbers, pero kung hindi ako nagkakamali parang nasa 60,000 plus pa lang tayo daily. Iyon iyong average na nababakunahan. Kaya kung titingnan, Ka Ely, iyong numbers—hinahanap ko lang, Ka Ely, dito sa notes ko iyong numbers for vaccination—tinitingnan ko iyong, ito, mayroon, Ka Ely, na isang herd immunity tracker sa Twitter, kung tingnan mo iyong kaniyang report, iyong current na average rate ng vaccinations a day, 68,000 pa lang. So ito, Ka Ely, sinasabi niya na aabot daw tayo ng five and a half years until November 2026 kung ganito iyong pace natin bago natin mabakunahan ang 70 million Filipinos. Kasi iyon iyong target, to reach herd immunity. Hindi naman tayo makakapahintay ng five and a half years so talagang—kasi kung five and a half years para ma-reach natin iyong herd immunity, wala na, Ka Ely, wala nang kakainin iyong mga tao kasi hindi natin mabuksan ng buwelo iyong ekonomiya. Ang sinasabi nitong tracker na ito, Ka Ely, kasi iyong una nating target mare-reach natin iyong herd immunity by November, ‘di ba, by November this year. Ang sabi nitong tracker, Ka Ely, dapat para ma-reach natin iyong herd immunity by November, dapat 690,000 people ang nababakunahan everyday. So ito, Ka Ely, at the rate we’re going, mahirap itong ma-reach. So sa akin, ito iyong sinasabi natin na last year na habang wala pang bakuna, pagplanuhan na. Pagplanuhan na. May nakausap ako, Ka Ely, na ibang mga taga-LGU na ang sinasabi, hirap sila, kulang sila ng vaccinators. Ito iyong sinasabi natin sa DOH last year na paghandaan na ito. Kasi habang wala pa iyong bakuna, kasi kung nakita natin, Ka Ely, sa ibang bansa, noong naghihintay pa lang sila ng bakuna, nagte-train sila ng mga vaccinators, ‘di ba. Nagte-train sila ng mga vaccinators. Eh tayo, nandiyan na iyong bakuna, kung pa tayo ng vaccinators. So talagang kahit nandiyan iyong supply—kaya nga may danger na mag-expire, ‘di ba. May danger na mag-expire kasi hindi pa tayo handa sa… hindi pa tayo handa sa rollout. Gaya noong—[technical lag]—ang dami nang supply, mag-e-expire na ng June ba o July, kailangang bilisan natin. Kapag nag-expire ito, hindi siya excusable. Hindi siya excusable kasi we had enough time to prepare. Kung mag-e-expire siya dahil sa problema sa rollout, eh marami tayong dine-deprive. Marami tayong dine-deprive na—otherwise, dapat sana mabukanahan.

     

    ELY: Opo. Okay at ito ho, si Pangulong Duterte nagpasaring ho sa mga kritiko at sinasabi, parang pinapalaki raw po iyong isyu sa West Philippine Sea at wala raw ginagawa ang oposisyon para makatulong na maibsan iyong epekto ng COVID-19 pandemic. Eh kaya nga natin dinidiscuss iyong tulong at ginagawang hakbang ng OVP, para po makaabot sa Malacañang na kahit limitado—at napakamraming limitasyo na inyo pong nakakasalamuha sa OVP, eh tuloy-tuloy pa rin ho. So ano pong masasabi niyo rito, Ma’am?

     

    VP LENI: Ako, Ka Ely, hindi ko na sasalungatin. Hindi na ako magdedepensa sa sarili ko. ‘Di ba may kasabihan, Ka Ely, parang let our work speak for itself. Hindi ko naman kailangan depensahan, Ka Ely, kasi useless na pagdebatehan iyan. Kami, Ka Ely, wala kaming pahinga since last year, and kami, naghahanap din lang kami ng paraan kung papaano makatulong. Kasi ang paniniwala namin, Ka Ely, wala naman dapat pulitika ‘di ba. Walang dapat pulitika sa pagtulong.

     

    Pero ang gustong sabihin, Ka Ely, kapag may nakikita ka naman hindi tamang ginagawa o kulang iyong ginagawa, alangan namang hindi mo punahin. Kasi iyong pagpupuna, Ka Ely, iyong pagpupuna iyong, ano ito, iyong importansya niya, kino-call out mo para maging accountable, para mag-step up. Pero kung may nakikita ka na mali, hindi ginagawa, na dapat ginagawa sana, tapos hindi ka iimik, hindi ka nakakatulong. Kung tinatanggap mo na lang iyong inefficiency, hindi ka nakakatulong. Pero kami, Ka Ely, kung kinakailangan, kino-call out namin iyong dapat na i-call out, hindi namin pine-personal. Pero iyong sa akin lang, para sabihin, para sabihin niyo na wala kaming ginagawa, mali iyon. Pero hindi ko dedepensahan iyong sarili ko. Alam naman ng karamihan, puwera doon sa mga nagbubulag-bulagan, Ka Ely. Pero alam naman na sinusubukan natin gawin, even with our limited resources and mandate, sinusubukan nating gawin iyong kaya nating gawin para lang makatulong.

     

    ELY: Ma’am, dito ho sa isyu ng West Philippine Sea, kasi si retired Justice Carpio, eh naglunsad ng parang petition na hikayatin ang ating Pangulo na baguhin iyan, ano, at siguro parang ituwid niya iyong kaniyang mga naunang salita dito po sa West Philippine Sea. At kayo, nakapagbigay na rin ho diyan ng pahayag na sinasabi na isang papel lang iyong nakuha natin sa, iyong arbitral award na puwedeng ibasura. At napakarami hong binabanggit ang ating Pangulo at maging iyong kaniyang spokesman na naghahamon ng debate pero mukhang sa umpisa pa lang, talo na noong sinabi niya na iyong Julian Felipe Reef eh wala ho sa atin. So, kayo po, Ma’am, ano hong masasabi niyo rito? Kasi ang binabanggit ho ng mga eksperto, baka makasama po ito sa paghahabol natin sa hinaharap?

     

    VP LENI: Oo, Ka Ely, totoo iyon. And ito, sinabi ko na ito last Sunday, ‘di ba. Sinabi ko na siya last Sunday na may mga binitawang salita na delikado sa posisyon natin, ‘di ba. Iyong una, iyong China, sila iyong nakaposisyon sa West Philippine Sea. Ano pa iyong mga sinabi, Ka Ely, iyong pinanalunan natin na arbitral—

     

    ELY: —isang papel na puwedeng itapon sa basura.

     

    VP LENI: ‘Di ba, na puwedeng ibasura. Marami, Ka Ely. Maraming binibitawan na salita na hindi nakakatulong sa ating posisyon. Kaya sa akin, tama si Justice Carpio. Kahit pa sila mainis, kahit hindi nila tanggapan, ang fact, Ka Ely, nandiyan. Totoong maraming problema, pero iyong pagkaso natin, iyong pagkaso natin sa arbitration, iyon iyong nagbigay sa atin ng parang legitimate, ‘di ba, legitimate claim. Kasi mayroon nang desisyon at iyon iyong pinakamahalaga na hindi natin, ano ito, hindi matawaran iyong halaga noong arbitral award na iyon kasi napakalaking win iyon for, not just for us, pero sa lahat ng may claims against China. Sa South China Sea, ‘di ba. And sa akin, Ka Ely, ako, tama naman si Pangulo na nasa gitna tayo ng pandemic pero hindi naman gustong sabihin na dahil nasa gitna tayo ng pandemic, excuse iyon para hindi natin ayusin iyong ating stand kasi kasarinlan natin iyon, pag-aari natin iyong nakataya. So sa akin, Ka Ely, sana hindi daanin sa mga salitang either hindi seryoso, nagbibiro, kung ano pa man na excuse, iyong usapin tungkol sa West Philippine Sea.

     

    ELY: Opo. At simula kahapon—o simula ngayon, Ma’am, hanggang katapusan ay nasa GCQ na, ano, with heightened restrictions. So ano pong masasabi niyo rito at siguro iyong mga dapat na dagdag na gawin para po sa inyong pananaw o suhestiyon?

     

    VP LENI: Ito kasi, Ka Ely, siguro gamitin lang natin iyong kaunting oras natin para i-inform iyong tao ano iyong gustong sabihin ng GCQ with heightened restrictions. Kasi sa dami ng mga CQ natin, lito na talaga iyong mga tao. Ito, balik GCQ pero sinabi hindi ito pareho noong dating GCQ kasi ito with heightened restrictions. So, daanan lang natin, Ka Ely, ang Cavite, Rizal, Laguna, Bulacan plus Metro Manila, ito iyong bumaba na sa GCQ mula kahapon o mula ngayon pa? Mula kahapon. Pero mayroong mga areas, apat na areas ang hindi pa GCQ pero MECQ pa rin sila. Ano iyong mga areas na iyon, Santiago City sa Isabela, lalawigan ng Quirino, lalawigan ng Ifugao, at Zamboanga City dahil iyong transmission dito ay matataas. So ulitin ko, iyong GCQ with heightened restrictions, Metro Manila, Cavite, Rizal, Bulacan, Laguna. Iyong GCQ naman, ito iyong mas mababa sa GCQ with heightened restrictions, ito siguro iyong regular GCQ, Apayao, Benguet, Kalinga, Mountain Province, Abra, Baguio, Cagayan, Isabela, except Santiago City, Nueva Vizcaya, Batangas Province, Quezon, Puerto Princesa, Iligan City, Davao City, at saka Lanao del Sur. So mayroon tayong MECQ na apat na areas, mayroon tayong heightened GCQ, limang areas iyon including Metro Manila. Iyong sinasabi ko pa lang na enumeration, iyon iyong mga GCQ. Tapos all the rest ay MGCQ.

     

    Ano raw gustong sabihin, Ka Ely, na GCQ with heightened restrictions? Unang-una, number one, iyong mga 18 to 65 years old na mga Pilipino, puwedeng lumabas sa bahay. Pero only essential travel ang ipapayag in and out of NCR Plus. Anong gustong sabihin nito? Kapag hindi essential iyong travel, ako, I presume kung tourism lang o kung may bibisitahin ka lang, hindi ka pa puwedeng lumabas o pumasok sa NCR Plus Bubble. Number three, ina-allow na iyong indoor dine-in sa mga restaurants pero 20 percent capacity lang. Ngayon, Ka Ely, uso na iyong al fresco, ‘di ba, uso na iyong outdoor dining. Kung indoor 20%. Kung outdoor ay 50%. Iyong outdoor tourist sites, 30% ang allowed. Ang mga misa, iyong mga necrological services, lamay, iyong mga libing, 10% capacity lang ang allowed. Puwede na ang outdoor non-contact sports, games, scrimmages, puwede na basta non-contact. Thirty percent capacity for personal care services—ito siguro iyong mga parlor, ito iyong mga barberya, iyong mga beauty clinics. Pero ang sinasabi rito, Ka Ely, as long as hindi mo ire-require iyong removal ng mask kasi ini-imagine ko, Ka Ely, halimbawa pupunta ka sa derma, magpapa-peel ka, siyempre ire-remove mo iyong mask mo, siguro—so hindi ko alam kapag ganito ba puwede o hindi puwede pero 30% capacity lang. So ito, Ka Ely, in essence, ito iyong gustong sabihin ng GCQ with heightened restrictions. Ang sabi magkakaroon ng reassessment after May 31 so ito iyon, Ka Ely.

     

    So mag-aabang tayo. Mag-aabang tayo kung ano iyong magiging desisyon pero pinapapaalalahanan lang natin, Ka Ely, lahat na huwag pa rin kampante kahit GCQ na tayo. Huwag kampante, pareho pa rin, mataas pa po iyong kaso. Kahapon yata 6,000 plus pa rin so mataas pa rin ito. Kahit nabakunahan na, mag-iingat pa rin. Iyong mga A1, A2, A3, ang A3, Ka Ely, iyong mga less, iyong mga hindi seniors na may comorbidities, mag-register na for vaccination. Kami, Ka Ely, sa opisina, nag-register na kami online para makatulong din na huwag tayong mag-expire-an. Kasi ngayon marami tayong supply, at least dito sa Metro Manila. Sana, Ka Ely, iyong mga distribution din sa mga probinsya mag-improve din.

     

    Kasi halimbawa noong isang araw—kasi, Ka Ely, ito lang iyong kaunting announcement pala bago ko makalimutan, ngayong linggo, magsa-start kami ng Bayanihan E-Ataman sa third district ng Camarines Sur. Marami kasi kami, Ka Ely, na nare-receive na requests na kung puwede magkaroon din ng Bayanihan E-Konsulta sa lugar nila. Willing naman kami, Ka Ely, pero kailangan may partner kaming local. So sa mga nakikinig po na gustong magkaroon ng Bayanihan E-Konsulta sa lugar nila, kailangan po may local partner tayo preferably iyong LGU. Kasi kailangan po natin ng tulong ng LGU. So sa third district, Ka Ely, iyong opisina ng district, office ni Cong. Gabby Bordado, ay nakipag-partner with us. Noong last three days ay nagte-training tayo ng mga BHW. During the training, Ka Ely, ng mga BHW, marami sa kanila hindi pa nabakunahan. Wala pang available na vaccine. Eh ito iyong mga BHERTS na exposed. So sana, sana sa local dagdagan na rin. Dagdagan iyong supply ng vaccine para iyong mga taong, iyong mga frontliners na sobrang exposed mabakunahan na. So maghintay na lang po ng announcements iyong mga third district ng CamSur kasi maglo-launch po tayo ng Bayanihan E-Ataman bukas. Medyo—ito, Ka Ely, similar ito sa Bayanihan E-Konsulta. Mag-i-incentivize din tayo. Iyong mga naka-lockdown ay tutulungan natin as far as supplies are concerned, magbibigay tayo ng mga equipment sa BHWs—parang ito, Ka Ely, parang pinapahiram iyong equipment. Halimbawa iyong mga pasyenteng walang oximeter ay papahiramin muna habang may sakit sila, para mayroon din tayong regular monitoring. Mayroon din tayong teleconsultation din. Partner natin iyong mga doktor sa amin, particularly... iyong kausap na natin ngayon, ibang doctors sa Bicol Medical Center. So nagpapasalamat din tayo sa Bicol Medical Center na kausap din natin, na mayroon din tayong partnership. So ito, Ka Ely, siguro by tomorrow iyong mga detalye ipo-post namin sa aming Facebook page. Pero ito po, magagawa namin dahil iyong office ni Cong. Gabby Bordado ay nakipag-partner with us. So iyong iba pong nagtatanong: Willing po kami, willing po kami as long as may partner tayo na LGU o local. Dahil marami, Ka Ely, na kailangang ayusin sa local, so hindi po namin kaya iyan. Hindi namin kaya kasi maliit lang iyong office namin, kaunti lang iyong tao namin, kaunti lang iyong pondo namin. So as long as— Iyong iba, kahit hindi makipag-partner sa amin, puwede pong kopyahin, puwedeng kopyahin iyong aming programa, kasi nakita namin, Ka Ely, sobrang effective siya. Marami tayong nape-prevent na emergencies, marami tayong nape-prevent na hospitalizations, maraming nape-prevent na marahil deaths, dahil namo-monitor every day, so naa-alert tayo kung may mga symptoms na red flags.

     

    ELY: Opo. Okay, Ma’am, nababanggit n’yo lagi Camarines Sur, at diyan ho talagang umiikot ngayon, iba’t ibang ispekulasyon. Siguro mas maganda sa inyo na ho manggaling mismo—na kasi may mga report na kayo po ay tatakbong gobernador sa Camarines Sur, kaya nadadalas kayo diyan. Kaya nga ang nababanggit po ni dating senator Trillanes eh siya muna ang tatakbong presidente kung wala ho kayong balak. So ano ho ba talaga ang inyo pong plano sa politika? Bagama’t matagal pa ho, next year, at may pandemya pa ho tayo. Pero para matapos na ho itong mga ispekulasyon, Ma’am.

     

    VP LENI: Actually, Ka Ely, ang dami ngang speculations. Pero ito, Ka Ely, hindi naman nagpapalit iyong aking sasabihin eh. Mula last year, sinabi ko na, Ka Ely, na open ako sa lahat na options. At ano iyong mga options na iyon? Tumakbo ako ng pangulo, tumakbo ako ng governor, tumakbo ako ng congressman—iyong dati kong posisyon, tumakbo ako ng mayor... o hindi na ako tumakbo at all—iyon iyong gusto ng mga anak ko. Pero ito, Ka Ely, hindi nga natin matutukan ito dahil busy tayo—sobrang busy tayo dahil sa pandemya.

     

    Kung sinasabi, Ka Ely, na nadadalas iyong uwi ko, mali po. In fact, this year, twice pa lang ako nakauwi. May na ngayon, Ka Ely, ah. Before the pandemic, umuuwi ako every other weekend. Pero ngayong taon, Ka Ely, nakauwi ako twice pa lang: isa noong February, isa noong April. At noong April nga— Ay, April ba iyon? Hindi, May na pala, noong Labor Day... first weekend of May yata? First weekend of May yata ako nasa amin. Pero nakauwi nga lang ako, Ka Ely, kasi nakilibing ako, nakilibing ako doon sa dati naming driver. Hindi ako uwi nang uwi. Hindi ako uwi nang uwi.

     

    Ang ginagawang intriga, Ka Ely, kasi iyong change of residence. Kinuwento ko naman ito, Ka Ely, ‘di ba? Namatay iyong nanay ko. Namatay iyong nanay ko last year, bago mag-pandemic. Alam naman, Ka Ely, ng lahat na nakakakilala sa akin na lahat na kapatid ko wala dito. Mga OFW iyong mga kapatid ko—may kapatid akong nurse, iyong isa kong kapatid nasa Canada. Nagtatrabaho sila doon, matagal na. Noong nag-uwian, Ka Ely, may sakit pa lang iyong nanay ko, hanggang namatay. Siyempre, Ka Ely, noong namatay, iyong mga properties ng aming mga pamilya ay pinag-uusapan. Isa sa mga pinag-usapan ay mag-set up kami ng... magpagawa kami ng bahay sa isa sa mga properties na naiwan ng aming mga magulang. So iyon iyong gusto, iyon iyong gusto naming magkakapatid. So dahil ako lang iyong nandito, Ka Ely, may SPA ako galing sa kanila para asikasuhin. Iyong problema, Ka Ely, hindi ko naasikaso agad dahil nga pandemic. Hindi ako nakauwi since early March— Naalala ko, Ka Ely, umuwi ako kasi ikasiyam ng nanay ko. Iyon iyong last na uwi ko bago nag-pandemic. Pagkatapos no’n, hindi na ako nakauwi until nag-Typhoon Rolly, November na iyon. Noong nag-Typhoon Rolly, Ka Ely, sunod-sunod iyong uwi ko kasi mayroon tayong relief operations sa Bicol; doon ko lang siya naasikaso.

     

    Pero, Ka Ely, inoverrule ko iyong mga kapatid ko, kasi iyong mga naiwan na properties ng parents ko sa labas ng Naga ay malayo, malayo sa Naga. So humingi ako ng permission sa kanila na maghahanap ako ng mas malapit-lapit. So iyon iyon, Ka Ely. Nakahanap ako nang mas malapit-lapit. Pinasimulan na namin iyong balak namin last year pa. Iyon iyong nag-create ng grabeng controversy.

     

    Pero ako, Ka Ely, hindi ko naman tinatago, ‘di ba. Ever since, ever since sinasabi ko na kung ako may choice, at ako lalaban, tingin ko lalaban ako—hindi sa tingin ko; gusto ko ng lokal eh. Gusto ko ng lokal—governor, mayor—kasi Ka Ely iyon iyong gusto kong klaseng trabaho. Pero wala pa namang desisyon. Wala pang desisyon. Bukas ako sa lahat na possibilities. Gusto bang sabihin sigurado akong kakandidato na governor? Hindi po. Isa lang iyon na option. Until now option pa din siya. Pero hindi lang nga— Kung local position nga, Ka Ely, hindi lang pag-governor. Puwede kong balikan iyong dati kong posisyon. Puwede akong mag-mayor. Hindi pa po ako nagche-change ng registration, kasi wala pa namang desisyon. Totoo na nagpapagawa ng residence iyong family namin sa labas ng Naga, pero this year, patapos na iyong six... patapos na pala iyong fifth month, twice pa lang po ako nakakauwi—at iyong mga uwi ko, ang dadali lang.

     

    So kapag sinabi, Ka Ely, naglalakad na ako sa politika, hindi po totoo. Wala pa akong tinatanggap na political meetings, wala pa akong mga meetings sa mga local officials. Matatanong nila iyan, Ka Ely, wala, dahil nga tutok na tutok nga ako dito. Siguro, Ka Ely, kung walang pandemya, mas may panahon akong asikasuhin iyong politika.

     

    ELY: Opo. Kasi Ma’am, ninenerbyos na iyong mga local politicians eh sa CamSur. [laughter]

     

    VP LENI: Ako, Ka Ely, honest naman ako since the very start, honest naman ako na sa akin, kung kakandidato pa ako—hindi ko nga alam, Ka Ely, kung kakandidato pa ako, pero kakandidato pa ako, mas attractive talaga sa akin iyong lokal, kasi ako, Ka Ely, iyong hinahanap ko kasi iyong engagement sa ground. Ako, Ka Ely, ever since iyong trabaho ko, sa communities eh. Ever since iyong trabaho ko, sa communities. Pero ako, despite that, naiintindihan ko na may mga responsibilities ako. Naiintindihan ko, kaya nga hindi pa ako sarado na hindi ako magkakandidatong presidente, kasi anything is possible. Iyong dalawa kong takbo, Ka Ely—iyong takbo ko sa Congress, iyong takbo ko sa VP, hindi ko naman iyon pinlano eh. Hindi ko naman iyon pinlano, doon lang ako nadala. Iyon iyong— Doon ako nadala.

     

    Marami, Ka Ely, iyong hindi sang-ayon sa akin na ipagpaliban to the last minute. Karapatan naman nila, karapatan na magkaiba kami ng pananaw. Pero iyong sinasabi ko lang, Ka Ely, siguro kung hindi pandemic, iba iyong pace natin. Kung hindi pandemic, siguro ngayon may desisyon na ako. Siguro kung hindi pandemic ngayon, ka Ely, kung ang desisyon ko kumandidatong lokal, nandoon na ako magbababad. Pero dahil may mga obligasyon ako dito, Ka Ely, hindi ko iyon puwedeng gawin—gustuhin ko man, hindi ko iyon puwedeng gawin.

     

    And sana, iyong sa akin, ka Ely, iyong mga pahayag, magkakandidato sa ganito, sa akin, Ka Ely, karapatan n’yo naman iyan, pero huwag naman sana akong pangunahan. Huwag naman akong pangunahan. Kapag sinabi mong nakapagdesisyon na ako, mali ka kasi wala pa akong desisyon. And ako, from the very start, honest ako niyan, kasi kung may desisyon na ako, ka Ely, bakit ko naman itatago iyong desisyon ko? Kasi makakatulong nga na mai-announce ko kaagad, ‘di ba, para makapag-umpisa na. So ang totoo, walang desisyon dahil nga—


    ELY: Pandemic.

     

    VP LENI: —subsob na subsob tayo sa pandemic. Eh ang iba, Ka Ely, hindi iyon naiintindihan. Siguro iyong hindi nakakaintindi, wala kasing inaasikasong COVID response, o iba iyong inaasikasong COVID response. Kasi iba-iba naman, Ka Ely. Halimbawa, kung nasa lokal ako, iba naman iyong COVID response namin. Siguro mas may time ako, lalo na kung ang lugar ko hindi naman grabe iyong transmission. Pero iyong fact kasi, Ka Ely, ngayon VP ako. Tingin ko obligasyon ko na kahit iyong trabaho namin maka-fill in lang ng gaps na kulang, kasi ang daming nagkakasakit at namamatay. Sa akin, Ka Ely, halimbawa sabihin na “Hindi na namin ikaw mahihintay,” hindi ko—ang gusto kong sabihin, wala naman akong magagawa doon, Ka Ely. Hindi ko naman puwedeng pilitin iyong tao na hintayin akong magdesisyon. Iyong sa akin lang, Ka Ely, basta sa akin klaro, klaro sa akin na ang obligasyon ko ngayon, gawin iyong lahat para makatulong sa COVID-19 response. Kung ang gustong sabihin no’n hindi na ako magkandidato at all, eh ‘di hindi na ako magkakandidato at all. Pero kung ako tatanungin, anything is possible at this point.


    ELY: Ayon. Opo. Maliwanag.

     

    [END OF GAP 1]

     

    ISTORYA NG PAG-ASA SEGMENT

     

    ELY: Okay, samantala po, Ma’am, dito tayo sa ating napakaimportanteng segment sa BISErbisyong LENI, ito hong ating Istorya ng Pag-asa. Maganda at napakaimportante din iyong ating makakausap ngayon, Ma’am.

     

    VP LENI: Ito, Ka Ely, napapanahon, kasi iyong hindi nakikita ng marami, na malaking... parang napakalaking epekto no’ng nangyayari sa mental health, mental health ng tao. At iyong bisita natin ngayong umaga, Ka Ely, resident psychologist siya ng Cagayan de Oro City. Ano siya, siya iyong head ng psychosocial division ng City Social Welfare Department ng Cagayan de Oro.

     

    ELY: Tamang tama, napapakinggan tayo doon.

     

    VP LENI: Oo. May maganda sila, Ka Ely, na ginagawa doon, at nag-respond sila kaagad, nag-respond sila kaagad sa problema, as far as mental health is concerned doon sa lugar nila. And I think, magandang fini-feature natin siya ngayon para ma-inspire iyong iba, lalo na iyong mga local government units, na huwag sanang pabayaan, huwag pabayaan iyong mental health aspect no’ng pandemic. Sa COVID-19 response namin, Ka Ely, mayroon kaming mental health program. So iyong bisita natin, si Ma’am Jaymee Leonen. Ma’am Jaymee, nandiyan ka na ba?

     

    JAYMEE LEONEN: Yes po. Good morning, VP Leni. Good morning po sa lahat ng mga listeners and viewers.

     

    VP LENI: Oo, Ma’am Jaymee. Sobrang nakakabilib iyong ginawa n’yo sa Cagayan de Oro. Pero iyon siguro iyong pinakauna kong tanong: Bakit mo naisipan, bakit n’yo naisipan na mag-step up as far as iyong campaign on mental health is concerned sa CDO? Ano iyong nagbunsod sa inyo para gawin iyong programang ito?

     

    JAYMEE LEONEN: Actually, VP Leni, iyong mental health program natin, it’s been existent since 2017, kasi po, I think isa din po ito sa influence ng ating leader, si Mayor Moreno, kasi he’s such a visionary. He saw that you need holistic interventions, and part of a holistic intervention is mental health. I myself am a practicing psychologist as well. I took my graduate studies in UP Diliman, but I have always been born and raised in Cagayan de Oro. So noong nag-hit po iyong pandemic—actually before pa po iyong pandemic, ano; iyong una po naming naranasan iyong Sendong. At the time, I was still a graduate student in UP Diliman, talagang umuwi ako to bring home mental health services sa Cagayan de Oro City. Tapos noong umuwi na talaga ako in 2017, parang I took it also upon as a personal mission and passion na mag-set up ng mental health services. And I think also with prayer, binigay rin iyon na opportunity ni Lord, nagkaroon tayo ng opportunity to represent in this job, tapos doon, na-set up natin— [technical lag]

     

    VP LENI: Ayan, nag-freeze si Ma’am—


    JAYMEE LEONEN: We wanted to see that this is an important aspect when it comes to [technical lag]. So doon po nagsimula. Sa CSWD po kasi, under iyong psychosocial natin.

     

    VP LENI: Pero ito, Ma’am Jaymee, ako, I can attest kasi nagiging partner din namin si Mayor Oca in some of our programs, very progressive talaga. Very progressive the local, parang chief, local government head, local government unit head.

     

    So, parang ang ganda na 2017 ay buo na iyong programa at siguro Ma’am Jaymee, tama ba na i-assume na dahil buo na iyong programa it was easier for you. It was easier for you to step-up.

     

    JAYMEE LEONEN: Yes.

     

    VP LENI: Oo, kasi nung nangyari ang pandemic kasi nandiyan na.

     

    JAYMEE LEONEN: Tama po kayo, VP Leni ‘no, kasi naka-set-up na po siya parang kumbaga pag-hit po ng pandemic, yun nga, it was a call to action, greater action this time around. And we are also truly grateful na in Cagayan de Oro, indeed City of Golden Friendship talaga ‘no. So grabe iyong pagtutulungan, grabe iyong passion to serve. So when it hit, it was also not difficult for us to convince others that mental health was also an important aspect that needed to be focused on. So given na this is an innovation na service, we really have challenges like limited budget but these not serve as a hindrance because when the pandemic started, when we spoke to our fellow professionals and also our fellow offices, they did not hesitate to also augment our budgetary needs ‘no. And I think it also helped na we have friends from our academe na strong partner of this also has been, Xavier University, our local Ateneo de Cagayan here. We have a project for mental health entitled ‘Project OKC’. We are working with fellow professionals and my co-faculty as well doon sa incoming up… [technical lag]

    VP LENI: Ayon, mahina yata ang signal Ka-Ely.

     

    JAYMEE LEONEN: ...what the society needs to address the mental health. [technical lag]

     

     

    VP LENI: Ma’am Jaymee?

     

    JAYMEE LEONEN: Masaya po kami at very proud na collaborative po iyong effort. Yes po?

     

    VP LENI: Puwede bang bigyan mo kami ng idea kung papaano ninyo ni-rollout, o papaano ba gumugulong iyong mental health program niyo? Para iyong mga nakikinig sa atin would have an idea on how to do it.

     

    JAYMEE LEONEN: So, nagsimula po talaga iyong mental health program namin to address the needs of our children from centers and institutions pero as the service, as years went by, we saw the demand in the community as well. So at the moment, mayroon pong limang section iyong mental health services natin, our psychosocial... [technical lag]

     

    ELY: Nako, mukhang may problema, Ma’amm ang kaniyang signal.

     

    VP LENI: Mahina lalo iyong signal.

     

    ELY: Sayang, ganda pa naman.

     

    VP LENI: Ayan.

     

    JAYMEE LEONEN: ...as five sections and four in facilities [technical lag] and lastly, psychoeducation section. The psychoeducation section, is the one in-charge of providing knowledge to empower the community kasi yun po talaga iyong pinaka kailangan natin. Given na mental health is still highly under talked about, under limited understanding. Kailangan po talaga na magkaroon ng platform na mas maiintindihan ng society kung ano ba ‘tong iba’t ibang mental health of concerns and conditions and yun po iyong pinalago natin ng todo, iyong psychoeducation section po natin. Dinadala po natin iyong tamang kaalaman… [technical lag] sa ating mga mental… [technical lag] komunidad ang responsibilidad. Calling to action the need for each one to step up and help themselves and the people around them in order to promote mental health and well being.

     

    VP LENI: So, Ma’am Jaymee, may dalawang mahalaga doon sa sinabi mo na I think paminsan ito iyong nakakaligtaan. iyong number one, is to put a lot of emphasis on education, di ‘ba? Kasi iyong education yun ang nakaka-change ng mind set di ‘ba? Nakaka-change ng mindset about mental health na hindi dapat siya stigma, na very real iyong need, iyong urgency iyon iyong number one.

     

    Yung number two iyong accessibility. Sinasabi mo kanina na binaba niyo talaga sa communities kasi I think na iyong dalawang yun ang napakahalagang, hindi lang innovation pero parang crucial talaga di ‘ba? Crucial sa pag-rollout ng project kasi kahit ang ganda ng programa mo kung hindi naman naiintindihan, wala rin. Number two, kahit ang ganda ng programa mo, naiintindihan pero hindi naman accessible. So siguro, ito iyong dalawang mahalagang points doon sa programa mo at saka nabasa ko ma’am Jaymee na since ni-rollout ninyo iyong programa, nakita ninyo na iyong improvement. Nakita ninyo iyong decline sa number of cases. Nakita ninyo iyong improvement sa mental health ng mga taga-CDO ang concern.

     

    JAYMEE LEONEN: Ang nakikita po namin ngayon VP Leni ‘no kapag paguusapan iyong mental health, very complex po kasi siya na discussion. Nakikita po... *signal interruption* nakikita po namin na *signal interruption* we are still working very hard kasi worldwide phenomenon po kasi ang nangyayari sa mental health. Masakit po na realidad na maya’t maya naririnig natin na mayroong na nag-su-suicide, or na-de-depress, na-a-anxious, as you’ve said po this is also the trust that our program to make the service accessible to everyone and also to create more mental health advocates in every institution, in every family, in every community. That’s why we are also very grateful because we have a good partnership with as we said ‘no, our community leaders.

     

    So what we do is yun pong knowledge na nakikita ko about mental health is very technical tapos hindi siya masiyadong napaguusapan, not very much discussed in schools so we do the *signal interruption* through tarpaulins.

     

    ELY: Ma’am Jaymee, medyo nagloloko po ang ating signal. Napaka-importante...

     

    VP LENI: Naghihinto ka kasi, Ma’am Jaymee. Mahina yata ang signal.

     

    JAYMEE LEONEN: Ay, pasensya na po.

     

    ELY: Siguro i-ano na lang natin...

     

    VP LENI: Wala na rin tayong oras Ka Ely pero siguro i-summarize ko lang Ka Ely iyong kinekwento ni ma’am Jaymee kasi napakahalaga ‘non eh. Nakita namin Ka-Ely sa programa namin na parang iyong mental health hindi siya masiyadong nabibigyan ng halaga pero sobrang importante lalo na ‘pag may crisis. Sabi nga ni Ma’am Jaymee kanina nagsimula yun sa Sendong sa kanila kaya nabuo iyong program tapos ngayon sa COVID. Lalo na iyong mga nagka-COVID, grabe iyong anxiety na na-create sa kanila. iyong mga pamilya ng mga nawalan, iyong mga pamilya ng mga nagkasakit at kahit hindi apektado iyong pamilya Ka Ely, the mere fact na ang tagal natin nasa lockdown talagang nag-take siya ng fault sa mental health.

     

    Kaya napakaimportante nung lesson na, sayang lang naghihinto-hinto ka ma’am Jaymee siguro dahil sa signal tska wala na rin tayong oras, overtime na actually tayo pero iyong ano lang, iyong pag-encourage sa mga local government units, gusto natin bigyan ng pagpugay din si Mayor Oca Moreno. At saka iyong local government unit of Cagayan de Oro na sana hindi ito makaligtaan. Sana hindi ito makaligtaan iyong pag-rollout ng mental health program and kung mag-ro-rollout, sana siguraduhin na accessible siya kasi marami talagang nangangailangan ng tulong and iyong ibang nangangailangan ng tulong ay hindi niya alam na kailangan niya ng tulong.

     

    Kaya, Ma’am Jaymee, sorry kasi wala na tayong oras pero magpapasalamat kami sayo. Nagpapasalamat kami sayo na binigyan mo kami ng parang idea na it can happen in local government units because you’ve been doing this and you have been successful. Sabi mo nga, marami pang kailangang gawin pero iyong pinaka-importante naman eh nasimulan na and nasusukat niyo na iyong gains ng programa. Although pasensya na, wala na tayong oras at saka iyong signal talaga mahina pero siguro later on makipag-ugnayan kami sayo kasi marami kaming programs diyan na partner din namin iyong Xavier University, iyong mga programa namin actually sa Marawi, sa Angat Buhay Village, iyong mga interventions namin doon Xavier University din ang aming partner. Malaking bagay may partner talagang academe.

     

    Maraming salamat Ma’am Jaymee, for accepting our invitation for you to grace us this morning.

     

    ELY: Thank you, Ma’am Jaymee! Good morning. Maayong buntag!

     

    VP LENI: Maayong buntag! Sayang, Ka Ely naghihinto-hinto pero ang ganda nung programa.

     

    ELY: Yes, Ma’am. Opo.

     

    JAYMEE LEONEN: Thank you so much po.

     

    [END OF INP SEGMENT]

     

    ELY: Thank you. Okay, Ma’am, wala na po tayong oras, Para po sa inyong mensahe sa ating mga kababayan na nakikinig ngayon nationwide, netwide.

     

    VP LENI: Paalala lang ulit, Ka Ely, kasi kahit GCQ na po, sana hindi po tayo maging complacent. iyong mga pag-asikaso ng ating health protocols ay siguruhin pa rin kasi mahirap pong magkasakit. Marahil mayroon kayong kaibigan, kamag-anak na nagkasakit alam po natin na hindi biro ito.

     

    Ka Ely bago lang ako, kanina kwinento ko kasi na may 900 plus, na volunteers na tayo na doctors, hindi ko kanina na-mention na iyong non-medical volunteers natin ay nasa almost 3,000 na ngayon kaya maraming salamat sa kanila kasi sila talaga iyong nakakatulong sa atin na magpatakbo ng buong programa. So, thank you very much po. iyong sinasabi ko pong Bayanihan E-Ataman for the third district of Camarines Sur, ipopost po namin sa aming Facebook page iyong details nito.

     

    ELY: Okay, Ma’am, salamat po. Ingat po lagi!

     

    VP LENI: Ingat din, Ka-Ely!

     

    ELY: Maraming salamat mga kasama sa inyong pagsubaybay dito pa rin ho sa BISErbisyong LENI sa RMN. Muli pong isang magandang umaga, Pilipinas.

     

     

     

    - 30 -

     

     

     

    Posted in Transcripts on May 16, 2021