This website adopts the Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 2.0) as the accessibility standard for all its related web development and services. WCAG 2.0 is also an international standard, ISO 40500. This certifies it as a stable and referenceable technical standard.

WCAG 2.0 contains 12 guidelines organized under 4 principles: Perceivable, Operable, Understandable, and Robust (POUR for short). There are testable success criteria for each guideline. Compliance to these criteria is measured in three levels: A, AA, or AAA. A guide to understanding and implementing Web Content Accessibility Guidelines 2.0 is available at: https://www.w3.org/TR/UNDERSTANDING-WCAG20/

Accessibility Features

Shortcut Keys Combination Activation Combination keys used for each browser.

  • Chrome for Linux press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • Chrome for Windows press (Alt+shortcut_key)
  • For Firefox press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • For Internet Explorer press (Alt+Shift+shortcut_key) then press (enter)
  • On Mac OS press (Ctrl+Opt+shortcut_key)
  • Accessibility Statement (Combination + 0): Statement page that will show the available accessibility keys.
  • Home Page (Combination + H): Accessibility key for redirecting to homepage.
  • Main Content (Combination + R): Shortcut for viewing the content section of the current page.
  • FAQ (Combination + Q): Shortcut for FAQ page.
  • Contact (Combination + C): Shortcut for contact page or form inquiries.
  • Feedback (Combination + K): Shortcut for feedback page.
  • Site Map (Combination + M): Shortcut for site map (footer agency) section of the page.
  • Search (Combination + S): Shortcut for search page.
  • Click anywhere outside the dialog box to close this dialog box.

    BISErbisyong LENI Episode 199

    BISErbisyong LENI Episode 199

    ELY: Magandang umaga, Pilipinas—Luzon, Visayas, at Mindanao! Ito na po ang BISErbisyong LENI dito po sa RMN. Ngayon po ay araw ng Linggo, Feb. 28, 2021. Nagkaroon lang ho kami ng problemang teknikal—nagkaroon ho ng brownout, mga kasama, nag-reset pa ho ang mga computer at nag-generator ho tayo. Talagang ganiyan ho, mga kasama, may kaunting aberya.


    Samantala, mga kasama, siyempre tayo po ay patuloy na tatalakay sa mga maiinit na isyu. At siyempre, mga kasama, mamaya antabayanan ang Istorya ng Pag-asa. Napakaimportante ho niyan.

    At narito na po ang nag-iisang Bise Presidente ng Republika ng Pilipinas, si Madam Vice President Leni Robredo. Ma’am, good morning po sa inyo!

    VP LENI: Good morning, Ka Ely. Good morning po sa lahat na nakikinig sa atin ngayon sa DZXL saka nanonood sa Facebook Live. Sa atin pong mga kababayan sa Bicol, marhay na aga saindo gabos. Sa ating mga kababayan sa Visayas at Mindanao, maayong buntag.

    Ka Ely, wala ako last Sunday. Kaya nag-phone patch lang ako kasi nasa Bicol ako. Mayroon tayo doong mga inoversee na mga existing projects na related pa din sa mga nagdaang bagyo. Alam mo naman, Ka Ely, ‘di ba: Mayroon kasi kaming dalawang housing projects sa Bicol. Binisita natin iyong isa doon. Tapos nag-weekend na ako sa Naga dahil death anniversary noong nanay ko, first death anniversary ng nanay ko. Nakabalik ako, Ka Ely, Sunday evening na, kaya hindi ako nakasama sa pinakahuling BISErbisyo.

    Pero Ka Ely, bago lang siguro tayo magpatuloy, gusto ko lang magpasalamat sa mga supporters natin, kasi nakita ko sa Facebook kahapon, ang daming nagpo-post: Marami sa kanila—siguro nag-usap-usap—marami sa kanila mayroong activities noong weekend, nagpapakita ng support sa akin. Iba-iba iyong mga activities. Pero karamihan sa kanila, Ka Ely, parang sinunod iyong panawagan na huwag na muna iyong mga political campaigning ngayon. Kung gustong makatulong, tumulong na lang sa communities. Ka Ely, ang daming sumunod. I think mayroong 17, mayroong 17 groups kahapon sa iba’t ibang lugar sa Pilipinas na nag-community work sila. Kaya nagpapasalamat ako sa kanila kasi, ano ito, sakripisyo sa parte nila, pero ginawa pa din. Ako po, alam ko po iyong ginawa ninyo, nakikita ko siya sa Facebook. Malaking pasasalamat po [mula] sa akin.

     

    Pero siguro, Ka Ely, ano lang, continuing na panawagan. Kasi mayroon pa din sa atin na nate-tempt na mag... ano ito... mag-motorcade din, mag-imprenta ng mga stickers, mga posters. Huwag na po natin iyong gawin. Huwag na tayong sumabay. Kasi iba naman iyong mahalaga sa atin. While ina-appreciate natin iyong lahat na tulong, mas mabuti po na tulong na lang sa communities. Huwag na tayong gumastos kung para lang i-promote ako, para i-promote iyong pangalan natin. Better na huwag na po tayong gumaya, huwag na tayong gumaya sa ginagawa ng iba, kasi iba naman iyong mga paniniwala natin. Doon na tayo doon sa hindi tradisyonal na politika, Ka Ely. Saka ano din, parating kung ano ang ikabubuti ng bayan natin. Hindi lang nakatuon sa isang tao, hindi lang po nakatuon sa atin, pero mas mabuti na parati nating hinahanap sino ba iyong makakapag-unify sa atin, sino ba iyong pinakamaayos na magre-represent sa atin.

     

    Mas maigi po—at nakita ko ginawa n’yo naman kahapon—iyong bayanihan spirit talaga. Nakalimutan ko iyong tawag sa kanila. Parang Team Leni ba? #TeamLeniRobredo. Parang ganoon. Pero 17 groups iyon. Iba’t ibang lugar, Ka Ely. Mayroon dito sa Metro Manila, mayroon sa Luzon, mayroon sa Bicol, sa Region III, sa Bicol, mayroon sa Visayas. Maraming, maraming salamat po sa inyo.

     

    Mayroon ring isang grupo, Ka Ely, iyong BUNYOG, nakita ko din, parang nagkaroon sila ng candlelighting. Nagkaroon din ng parang pagtitipon iyong supporters natin sa Negros saka sa Cebu. Gusto ko lang ipaabot sa kanila iyong aking appreciation, Ka Ely, sa lahat na sakripisyo nila.

     

    Alam ko na hindi po ito madali. Alam ko na hindi po ito madali sa inyo dahil sa sitwasyon, pero ginagawa n’yo pa din. Kaya maraming salamat po sa inyo! Sana huwag kalimutan iyong ating pakiusap na doon na po tayo sa pagtulong. Iyon na iyong gawin nating bayanihan. Huwag na tayo sa tradisyonal na kinasanayan natin. Kasi gusto na nating ibahin. Gusto na nating ibahin iyong kalakaran, gusto nating ibahin iyong—parang iyong mga bagay na dati nating ginagawa. Mas mabuti iyong gagawin natin ngayon, lalong lalo na dahil nasa panahon tayo ng krisis, lahat nakatuon sa pagtulong sa ating mga kababayan. So maraming salamat po sa inyo!

     

    ELY: At Ma’am, siyempre, ayaw n’yo rin siguro kung may magpapagawa pa ng tarpaulin para sa inyo.

     

    VP LENI: Gastos lang iyon, Ka Ely. Gastos lang iyon. Alam ko na alam n’yo naman na ako walang-wala. Iyong ating supporters, gumagastos ng sariling pera. So para sa akin, while naa-appreciate natin iyong pagpapakita ng support, better na instead na gastusin natin ito sa mga tarpaulin, ano na lang po, itulong na lang natin sa communities. Malaking bagay na ito.

     

    ELY: Opo. At okay, siyempre po, sa gitna po ng pandemya—at ito po masasabi rin nating good news: Sa wakas ay ngayong araw ay inaasahang darating sa ating bansa ito hong bakuna mula po sa China.

     

    VP LENI: 600,000 doses iyong expected natin ngayon. Tapos may even better news, Ka Ely, kasi bukas yata may darating nang 500,000-plus na doses ng AstraZeneca. Tingin natin napaka-timely nito, kasi nagkaroon ng maraming kontrobersiya, Ka Ely, ‘di ba. Nagkaroon ng maraming kontribersiya tungkol sa paggamit ng Sinovac, lalo na para sa mga health workers natin.

     

    Ngayon nga, Ka Ely, gusto ko sanang i-discuss... bigyan lang ako ng kaunting pagkakataon. Gusto kong i-discuss, gusto kong i-simplify iyong isyu, bakit ba mayroong... bakit— ‘Di ba nakita natin iyong PGH nagprotesta na iyong— Parang nagkaroon kasi sila ng survey before na 90-plus percent iyong willing magpabakuna. Pero iyon, on the premise na Pfizer iyong dadating, kasi iyon naman iyong inaasahan natin. Inaasahan natin na Pfizer iyong unang dadating by February. Nagpoprotesta iyong mga health personnel dahil kung hindi Pfizer, kung Sinovac, hindi ganoon iyong acceptance.

     

    Pero ako lang, Ka Ely, ayaw ko kasi na parang mapunta sa Sinovac versus Pfizer or China versus kung iba pang lugar, kasi dapat pagtulungan natin iyong confidence ng tao sa bakuna. Dapat, Ka Ely, pagtulung-tulungan natin na hindi nagdududa iyong tao sa bakuna. Pero bigyan lang natin ng parang context bakit may parang ganoon na protesta.

     

    Mayroon ako, Ka Ely, na inihanda na slide. Hindi ko lang— Kung mayroon ditong staff sa office, baka puwedeng ipakita natin iyong slide. Ipapakita lang natin, Ka Ely, kung ano iyong pinoprotesta. Hindi naman pinoprotesta dahil iyong bakuna galing China. Pero ang pinoprotesta, Ka Ely, kasi ito yatang Sinovac, mayroong prosesong hindi pa dinadaanan. Mayroon siyang prosesong hindi pa dinadaanan dito sa atin. Kasi dito sa atin, Ka Ely, ilan iyong mga agencies na tasked na magbigay ng parang recommendation, o magbigay ng lisensya para dalhin dito.

     

    Iyong ipinakauna, iyong pinakaalam natin, iyong FDA, ‘di ba? Iyong FDA, siya iyong nagbibigay ng emergency—iyong EUA, emergency use authorization. Mayroon pa— Ayan, Ka Ely. Ito iyong mga mahahalagang mga agencies na mayroong mandato. Una, iyong Food and Drug Administration, siya iyong magbibigay ng EUA. Iyong EUA, Ka Ely, parang lisensya ito para dalhin dito, parang lisensya ito para i-authorize iyong pamahalaan na bumili o mag-procure.

     

    Pero Ka Ely, hindi natatapos sa Food and Drug Administration. Ang sinasabi doon, kapag nabigyan na ng EUA, dapat—ang tawag nila HTAC, ito iyong Health Technology Assessment Council. Dapat iyong HTAC— Kasi iyong FDA, Ka Ely, parang ang mandato niya, kung ano iyong mga sinubmit sa kaniya na mga dokumento, aaralin niya iyon. Pero iyong HTAC, parang iyong pag-aaral niya, lalaliman niya pa. Hindi lang nakabase doon sa sinubmit na mga dokumento, pero pag-aaralan niya iyong mga published na mga materials sa mga medical journals. Pag-aaralan niya iyong mga available na mga global studies, pag-aaralan niya iyong mga local na circumstances para mabigyan niya ng positive recommendation.

     

    Ang HTAC, Ka Ely, na positive recommendation, mahalaga siya bago pumasok sa kontrata iyong—parang bago gumastos, bago gumastos iyong pamahalaan para bumili ng bakuna o gamot para ipasok dito sa atin. Ito, Ka Ely, nasa Universal Health Care Law ito, na kinakailangan ito. Kinakailangan iyong positive recommendation, kasi parang sinasabi niya, ang mahalaga hindi lang nakabase iyong ating desisyon sa mga sinubmit na mga documents, pero pag-aralan pa iyong mga... iyon nga, iyong parang lalawakan pa saka lalaliman iyong pag-aaral.

     

    Tapos sunod diyan iyong National Immunization Technical Advisory Group saka iyong Department of Health. Sila naman iyong namamahala ng procurement saka distribution. Pati iyong pag-deploy ng mga vaccine, sila iyon. Hanggang sa mga local government units.

     

    Kapag tiningnan natin, Ka Ely, iyong mga recent na nangyari, parang mayroong hindi pareho, iyong sa FDA saka dito sa National Immunization Technical Advisory Group. Iyong FDA, nagsasabi siya na puwede nating gamitin iyong Sinovac, pero huwag itong gagamitin ng mga health workers na directly nag-aalaga, parang nag-aasikaso sa mga COVID patients. Ang National Immunization Technical Advisory Group naman, iyong NITAG, parang ang sinasabi niya puwede itong gamitin ng health workers.

     

    Para sa akin lang, Ka Ely, mahirap iyong ganitong sitwasyon, kasi parati na tayong may communication problem, ‘di ba? Isang agency nagsasabi na hindi puwede, iyong isang agency nagsasabing puwede.

     

    Pero, Ka Ely, ang Pfizer saka AstraZeneca, mayroon nang EUA, mayroon nang positive recommendation galing sa HTAC, itong Health Technology Assessment Council. Iyong— Ibalik natin iyong slide... Iyong— Ayon. Mayroon diyan, kung nakikita natin, Ka Ely— Hindi ko alam kung klaro sa kanila, pero nakalagay dito iyong EUA ng FDA saka iyong positive recommendation ng HTAC. Ito, for both Pfizer and AstraZeneca.

     

    Pero iyong Sinovac, Ka Ely, nakikita natin mayroon pa lang siyang EUA pero wala pa siyang positive recommendation from HTAC. Ito iyong pinoprotesta noong mga health workers sa PGH. At hindi lang, Ka Ely, PGH iyong nagpoprotesta. Pati iyong HPAC. Iyong HPAC, ito iyong Health Professionals Alliance [against COVID-19]. Sila, 170 medical organizations ito. Ang sinasabi lang nila, Ka Ely, bago sana payagan na pumasok dito, o bago payagan na mai-distribute ito, magkaroon din ng positive recommendation galing sa HTAC. Ito iyong kanilang posisyon.

     

    Ang sinasabi, Ka Ely, ng— I don’t know kung IATF o ng DOH, hindi daw kailangan for Sinovac iyong HTAC kasi donated naman. Dito iyong disagreement, Ka Ely. Ako mismo, hindi ako—hindi ko binibili iyong ganoong argument, na dahil donated, hindi na kailangan ng positive recommendation ng HTAC. Kasi, Ka Ely, donated man iyan o bibilhin natin, kailangan natin proteksyunan iyong ating mga kababayan. So ano ba naman iyong magkaroon ng positive recommendation?

     

    Ito lang naman, actually, Ka Ely. Hindi naman sinasabing masama iyong Sinovac or whatever. Pero ang sinasabi lang, mag-go through naman sana sa proseso, para siguradong protected tayo. ‘Di ba? Siguradong protected tayo. Kung ano iyong ni-require natin from Pfizer and AstraZeneca, ganoon din sana sa Sinovac, kahit pa donated ito.

     

    Parang iyong argument kasi, Ka Ely, ng ano—again, hindi ko alam kung IATF or DOH o kung sino man doon sa grupo, dahil donated nga siya hindi na kailangan. May mga sina-cite na provisions sa law. Pero para sa akin, Ka Ely, nawawala iyong spirit ng batas. Kasi kaya mayroon tayong HTAC, ‘di ba, kaya nga nandiyan siya, kaya nga pinrovide siya ng Universal Health Care Law natin, added layer of protection iyon para sa ating mga kababayan. So para sa akin, bakit hindi natin hingiin iyong positive recommendation na iyon bago natin payagan na i-distribute? Kasi— Gusto nating madali kasi tayo na iyong nahuhuli, pero kabahagi ng madali iyong pagsiguro na hindi tayo magkakaproblema later on.

     

    So, Ka Ely, iyong HPAC, iyong Health Professionals Alliance, iyon iyong pinaglalaban. Iyong grupo sa PGH iyon din. So ito lang naman. Hindi ito, Ka Ely, labanan na dahil gawa sa China. Hindi iyon. Para sa atin, Ka Ely, kahit saan iyon ginawa, basta nag-go through siya noong proseso na nire-require natin of all vaccines, kailangang magtiwala tayo sa ating mga ahensya. Kasi nandiyan sila for a particular mandate, at iyong mandatong iyon, para proteksyunan tayo, ‘di ba? So ito, Ka Ely, sinasabi lang naman na as long as mayroon nang positive recommendation, nandiyan na iyong EUA, nandiyan na iyong approval ng NITAG, okay na.

     

    Kaya sa akin, Ka Ely, buti na padating—kahapon lang yata, kahapon natin nabasa sa news—buti na padating na iyong AstaZeneca. Kasi kung wala pa iyong AstraZeneca, tapos Sinovac pa lang iyong nandito, tapos mayroong ganitong confusion, mayroong ganitong parang resistance, mahirap. Mahirap kasi kailangan ngang kampanyahin natin iyong trust sa bakuna.

     

    Ang hinihingi naman ng mga health professionals natin, Ka Ely, na maging mas transparent lang. Mas maging transparent lang sa proseso. Kasi mahirap naman. Kapag magpapabakuna ka kasi, Ka Ely, pipirma ka, pipirma ka ng informed consent. Hindi lang ito consent, pero ang informed consent, naiintindihan mo, naiintindihan mo kung ano ito, ano iyong mga dapat asahan, ano iyong mga threats na puwedeng makuha natin because of the vaccine. Kapag may mga information, Ka Ely, na hindi pinapahayag, hindi magkakaroon ng informed consent. Mahirap naman iyong oo tayo nang oo, umo-oo tayo dahil sinabi ng ganito, pero hindi natin naiintindihan. So para sa akin, sana pagtulungan natin, pagtulungan natin na iyong ating mga kababayan maintindihan, maintindihan kung ano ba talaga.

     

    So ito, Ka Ely, iyon iyon. Iyon iyong pinakapinoprotesta. It’s not because galing ito ng China. Kasi parang iyong usapin, dumating doon eh. Pero iyong sa atin, Ka Ely, pinoprotesta ito dahil mayroong proseso na hindi dinaanan. At nagpapa-exempt dito sa prosesong ito dahil daw donated. Eh ang paniniwala natin, Ka Ely... iba-iba iyong paniniwala, pero ‘di ba kapag may pagkakaiba ng paniniwala, dapat doon tayo sa mas sigurado, sa mas sigurado. Kalusugan, Ka Ely, ito ng mga kababayan natin. Ano ba naman iyong kumuha? Kasi iyong Pfizer nga saka AstaZeneca, mayroon. Ano ba naman iyong hintayin natin, hintayin natin iyong HTAC na maglabas ng positive recommendation? Kasi kung walang positive recommendation, huwag muna, kasi ‘di ba, mahirap iyon.

     

    ELY: Iyan nga, Ma’am, iyong sinasabi rin ng association of doctors—

     

    VP LENI: Iyong HPAC na iyon, Ka Ely.

     

    ELY: HPAC, tama.

     

    VP LENI: Health Professionals Alliance—hindi ko alam iyong letter pa, basta ano— Sila din, Ka Ely, kung naaalala mo dati, sila iyong grupo na humingi din noong... iyong parang timeout dahil grabe na iyong mga ospital natin at the time, so nagkaroon tayo ng ECQ, ‘di ba? Sila iyon. Sila ulit itong nagre-raise ng point na bakit hindi hintayin iyong HTAC na magbigay ng positive recommendation? Kahit pa donated iyan, dahil i-a-administer iyan sa mga kababayan natin, kailangan iyon.

     

    ELY: Tama, opo. At talagang napakahirap, kailangang siguraduhin dahil sa ‘di ba, Ma’am, may mga napaulat na na may side effects eh. Mahirap namang ilagay sa panganib ang isang tao. At siyempre bagamat ito ay boluntaryo, Ma’am, at hindi puwedeng pilitin iyong mga kababayan natin na magpaturok kahit na ito ay libre, ‘di po ba.

     

    VP LENI: Iyon nga, Ka Ely, kahit siya voluntary, kailangan natin ikampanya, ‘di ba? Kailangan natin ikampanya na magpaturok, kasi makakabalik lang tayo talaga sa normal kapag na-reach na natin iyong herd immunity. Eh kapag maraming walang bakuna, Ka Ely, mahirap—parati tayong ganito. Kaya nga gusto natin, as soon as possible ma-reach na natin iyong herd immunity, para iyong ekonomiya natin tunay na mabuksan na. Pero hindi nakakatulong, hindi nakakatulong na FDA iba iyong sinasabi dito sa NITAG, iyong HTAC hindi siya dadaanan. Lalong nakakadagdag siya sa pagduda. Hindi siya nakakatulong.

     

    Sa atin naman, Ka Ely, parati nating hinihingi na una, fair iyong pagtingin sa lahat na bakuna. Pangalawa, sana maging transparent. Kasi ‘di ba, Ka Ely, during the hearing sa Kongreso, pinag-uusapan iyong non-disclosure agreement, iyong non-disclosure agreement. Parang sinasabi noong ating mga health professionals, Ka Ely, na okay naman iyong non-disclosure agreement kung ang covered nito iyong tungkol lang sa presyo, tungkol sa pag... ano ito... pag-reach ng isang agreement, kasi normal naman ito. Pero kung pati iyong literature tungkol doon sa bakuna hindi inilalabas, mahirap. Kasi parang sinasabi nila, Ka Ely, medyo mahirap kasi—halimbawa iyong Sinovac, wala pa siyang published na materials sa journals, sa medical journals. Hindi gaya noong Pfizer saka AstraZeneca. Parang hindi na lang ito PR, ‘di ba? Ang sa Pfizer saka AstraZeneca, saka Moderna yata, Ka Ely, mayroon na siyang... ano ito... mayroon na siyang published sa mga medical journals. Pero dahil iyong Sinovac ay wala pa, mas mabuti na mas pinag-aaralan. Mas mabuti na mas pinag-aaralan, para sigurado lang na proteksyon. Hindi puwedeng argument dito na sila nga oo na, tayo hindi pa. Hindi ganoon. Kasi iyong responsible sa kalusugan ng mga kababayan natin, tayo din. So bakit ba napakahirap na ipadaan ito sa HTAC, na nandoon iyong ahensyang iyon para sa proteksyon natin? Ipadaan na lang. Kahit pa donated ito, Ka Ely, hindi makakasama na sinisiguro natin iyong kaligtasan nating lahat.

     

    ELY: Pero dito, Ma’am, ano naman ang epekto niyan, kasi aprubado na at pirmado na itong COVID-19 Vaccination Program Act, at kabilang dito iyong P500 million na national indemnity fund o kompensasyon po na kung sakali magkaroon ng masamang epekto sa mababakunahan?

     

    VP LENI: Ito kasi, Ka Ely, ito yata iyong nakaligtaan natin. Parang iyong team natin, hindi kaagad nakita na isa ito sa mga requirements. Isa ito sa mga requirements, Ka Ely, kasi kakaiba kasi itong bakuna for COVID-19. Kakaiba siya kasi hindi niya natapos iyong lahat na trials. Hindi gaya ng ibang bakuna, Ka Ely, na ilang taon siya pinag-aaralan, ito ni-rush. So dahil ni-rush siya, siyempre nandoon iyong takot na mayroong mga side effects na hindi pa natin naa-anticipate. So ang sinasabi lang dito, Ka Ely, parang hinihingi sa mga bansa na bibili na magkaroon sila ng indemnity fund, kasi iyong pharmaceutical companies na nag-develop ng bakuna, ayaw nilang sila iyong maging liable. Nangyari lang ito, Ka Ely, dahil sa ni-rush talaga siya, operating lahat under EUA, iyong emergency use authorization, so hiningi ito.

     

    Parang late—kung tama, Ka Ely, iyong pagkaintindi ko during the Senate hearings, parang sinasabi noong members of Congress na “Sobrang late na ito pinasok sa amin.” Late January ba o Feb[ruary] na pinasok. So sila, minadali rin nila iyong paglabas ng batas, kasi ito, Ka Ely, iyong requirement para makapasok tayo sa mga kontrata sa mga pharmaceutical companies. Ito iyong dahilan kung bakit na-delay iyong Pfizer. Dapat, Ka Ely, dumating na—iyong announcement dati, Feb. 14, ‘di ba? Feb. 14 dapat dadating iyong Pfizer, pero hanggang ngayon hindi pa siya dumadating dahil ito iyong hinihintay. So hindi yata nakita nila na kailangan pala. Ang claim noong iba, nandoon na siya sa requirements from the very start, pero hindi natin nakita, so na-delay tayo nang kaunti.

     

    Pero sa akin, Ka Ely, ayaw ko nang mag-dwell doon. Mag-dwell na tayo doon sa papadating na iyong vaccine, papaano ba natin haharapin? Itong Sinovac, pagtulungan natin na maging acceptable siya kung nararapat siyang— Kasi kung magsabi iyong HTAC na walang problema itong bakunang ito, dapat tuloy-tuloy na. Kasi ang pinakasadya nga natin, ma-reach natin iyong herd immunity as soon, as fast, as possible.

     

    Kasi mayroon nang mga— Sunod-sunod iyong briefings namin this week, Ka Ely, pati pagbabasa ng mga literature. Pinapakita, Ka Ely, na iyong mga lugar na ang dami nang nabakunahan, very dramatic iyong pagbaba ng cases sa kanila. Gaya sa US, Ka Ely, grabe iyong—kapag nakita mo iyong curve, grabe. Sa UK ganoon din. Sa EU ganoon din. Sa Israel ganoon din. So tayo, gusto natin ganoon din tayo, lalo pa ngayon na pataas ulit iyong kaso natin. Parang in the last two or three days, lampas 2,000 na naman iyong cases natin every day. Tapos iyong positivity rate natin, Ka Ely, tumaas na naman, 7.5 ba? 7.5 kahapon? Ang taas na naman nito.

     

    So sa atin, as soon as possible, gusto na nating magkaroon ng bakuna, pero hindi—iyong pagmamadali natin, Ka Ely, hindi natin puwedeng isakripisyo iyong kaligtasan.

     

    ELY: Ito naman, Ma’am, iyong sa DOLE, sinasabing bukas sila na magpadala ng mas maraming health workers sa Britanya at Germany, pero kapalit sana ng bakuna.

     

    VP LENI: Parang— Ito, Ka Ely, nakakalungkot noong binasa. Actually, Ka Ely, hindi ko kasi napakinggan, hindi ko napakinggan iyong actual statement ni Secretary Bello. Pero noong nabasa ko sa balita, parang nakakalungkot, kasi parang commodity iyong ating health workers, ‘di ba?

     

    Kinlaro na yata ito ng UK. Kinlaro ng UK na hindi sila papasok sa isang agreement na parang ang kapalit iyong cap sa ating workers doon. Iyon naman iyong dapat. Ang sinasabi nila, Ka Ely, may commitment naman silang tumulong, pero ang tulong nila iko-course through doon sa COVAX facility.

     

    Ka Ely, medyo nakakalungkot iyon, kasi ganoon na ba tayo ka-desperate? Alam ko desperate na tayo for the vaccine, pero huwag naman at the expense ng ating mga workers, ‘di ba? Kasi dapat nga iyong pinaka-target natin, gawin natin na iyong environment natin dito maganda for our health workers, na hindi na nila kailangang umalis pa. ‘Di ba? Parang iyong treatment natin sa kanila, nakakalungkot ito, Ka Ely. Maraming nagsasabing mga bayani iyong ating mga health workers—totoo naman, pero paano ba natin sila tini-treat? Kasi kung ina-appreciate natin sila, Ka Ely, dapat iyong pag-treat natin sa kanila maayos. Hindi lang sa pagsiguro ng kanilang proteksyon, pero sa pag-ayos ng kanilang compensation, sa pag-ayos ng mga pangangailangan nila. Tingnan natin kung paano ba natin sila tini-treat, para hindi na sila kailangang lumabas pa ng bansa.

     

    Ito iyong nakakalungkot, kasi iyon nga, during the entire time na pandemic, hanggang ngayon, parang iyong lip service natin, “mga bayani”, “nagpapasalamat tayo”. Pero iyong pagpapasalamat, Ka Ely, hindi iyon sa salita lang eh. Dapat iyong pagpapasalamat natin, dapat siguraduhin natin na nararamdaman nila, nararamdaman nila na nagpapasalamat tayo. At mararamdaman lang nila ito, Ka Ely, kapag inaasikaso natin iyong mga pangangailangan nila—na tingin ko sobrang wanting tayo doon sa aspektong iyon.

     

    ELY: Opo. At samantala, ito, ma'am para daw po sa ekonomiya. Ewan ko lang kung— Makatutulong kaya ito para umunlad ang ating ekonomiya? Binawasan ang mga pista opisyal ngayong 2021. May pasok na ang All Soul's Day, Christmas Eve, at New Year's Eve. Naku, mga importanteng okasyon ito sa mga Pilipino.

     

    VP LENI: Malaki ang implikasyon niyan, Ka Ely. Kasi ‘di ba, kapag ang mga workers natin pinatrabaho on a regular holiday, mas marami ang bayad sa kanila. Kapag ginawa mong special working day, magiging regular ang bayad sa kanila, iyan ang number one.

     

    Number two, ang paghanap, Ka Ely, ng paraan para magbukas ang ekonomiya, marami namang paraan. Maraming mga paraan pero—pero parang bakit ito ang nakita? Bakit ito ang nakitang paraan para mabuksan ang ekonomiya. Unang-una, Ka Ely, siyempre kapag mahaba ang bakasyon, nagkakaroon ng pagkakataon ang mga workers natin umuwi sa kanila. Nagkakaroon ng panahon para ang families magkakasama. Ang iba nagkakaroon ng panahon para magbakasyon. Ito ang makaka— Tingin ko, Ka Ely, ito ang makakadagdag sa ekonomiya.

     

    Itong pagdeclare ng— Hindi ko alam, Ka Ely, kung bakit ito ang inuna. Pero ang sa akin lang konektado din dito, Ka Ely, pati ang ano, ‘di ba, pati ang pag-alis ng mga protocols. Pati ang pag-alis ng mga protocols sa pagbyahe within the country. Okay sa akin, Ka Ely, na i-sa-standardize. In fact, last year pa natin iyon hinihingi na dapat i-standardize kasi ang mga LGU iba-iba ang requirement. Ang hirap para sa mga nagbabyahe to comply kasi iba-iba nga. Okay sa akin ang standardization. Dapat last year pa iyon. Pero hindi din sa akin okay, Ka Ely, na inalis na ang testing saka quarantine protocols. Para sa akin delikado iyon lalo pa ngayon na mataas ang cases natin.

     

    Halimbawa kami, Ka Ely, kami considered kami na APOR, ‘di ba, iyong Authorized Persons Outside of Residence. Nagkaroon ng order several weeks ago na hindi na namin kailangan magtest o mag-quarantine para magbyahe. Pero kami, Ka Ely, ginagawa pa namin iyon. Sa lahat ng— Sa community visits namin, hindi kami pupunta sa isang lugar na hindi kami nagtest. Kasi para sa akin, Ka Ely, respon—being responsible iyon. Di ba, halimbawa ako. Pupunta ako ng Bicol. Doon sa amin halos walang kaso. Galing ako sa isang lugar na ang taas ng cases, ‘di ba? Halimbawa ako, nandito ako sa Quezon City, mataas ang cases—sa NCR mataas ang cases. Pupunta ako sa isang lugar na ang tagal na nilang hindi nagkakaroon ng new cases. Siyempre ayaw ko na maging carrier ako. Ayaw ko na ako pa ang nagdala ng sakit doon kahit pa, Ka Ely—kahit pa government worker ako, it doesn't mean na wala akong dala-dala na virus. So sa akin ang being responsible, magpapatest muna ako. Hindi ako pupunta na wala akong negative test.

     

    Pero ito tinanggal na kasi ito lahat. Na baka—baka maging dahilan ulit, baka maging dahilan ulit ng surge. Kasi ‘di ba, naalala mo, Ka Ely, for a very long time noong early days pa, ang cases concentrated lang sa Metro Manila. Pero noong nagkaroon na ng LSIs, nagspread na all over the country. Ayaw na sana nating mangyari iyon ngayon. So para sa akin, okay to standardize pero kaya parati ko sinasabi, Ka Ely, na dapat kabahagi sana ang IATF—iyong mga representatives ng mga LGUs. Iyong mga governors, iyong mga mayors, mga councilors, mga barangay captains—dapat mayroon silang boses. Kasi ang pinoproblema natin sila, Ka Ely—pinoproblema natin sila na ginagawa nila ang lahat para macontain ang transmission sa kanya-kanyang communities tapos luluwagan natin nito. Baka mahirapan sila.

     

    So sa akin lang, sana pinag-aaralan nang maayos hindi lang ito parati lang tayong bubuksan ang economy. Ang pinakasusi sa pagbukas ng economy, Ka Ely, ang bakuna, ‘di ba? Iyon ang tutukan natin. Pero para kung ang purpose natin buksan ang economy tapos niluluwagan natin ang lahat na health protocols, pinoproblema natin, Ka Ely, dito ang mga LGUs, na mahihirapan sila. So sana pinapakinggan sila. Sana nakokonsulta. Again, sabi ko nga, okay to standardize pero pag-isapan sana mabuti.

     

    [END GAP 1]

     

    ELY: Opo. Okay, ma'am, at narito na po ang ating Istorya ng Pag-asa para magbigay po ng inspirasyon sa ating pong mga kababayan.

     

    VP LENI: Ayan, napaka-espesyal ng bisita natin ngayon, Ka Ely. Iniidolo ko ito, Ka Ely. Mula pa noon. Mula pa noon hanggang ngayon. Nakasama ko ito sa ibang mga pakikipaglaban. Ka Ely, napaka larger than life ito para sa akin. Pero every time nakakasama ko parang pareho ko lang. Parang napaka-ordinaryo, napaka humble kahit napakahusay. Pero i-welcome muna natin siya, Ka Etta Rosales. Good morning po.

     

    ETTA ROSALES: Good morning, good morning po, Vice President.

     

    VP LENI: Ka Etta, ikaw po ang inimbita natin ngayon dahil recently nag-celebrate pa lang tayo ng 35th year ng EDSA. At kapag sinabi, Ka Etta, na dictatorship, kapag sinabi na EDSA, parang ang mukha niyo ay isa sa mga unang mukha na na-i-imagine natin. Na-i-imagine natin kasi alam natin na isa ka sa mga naging biktima sa karahasan noong nakaraang rehimen ng mga Marcos. Pero ito, Ka Etta, marami na ang pinagdaanan mo. Marami na ang pinagdaanan mo, hanggang ngayon, hindi ka pa din sumusuko. Hanggang ngayon nakikipaglaban pa din—pero interesado kami, Ka Etta: Papaano nagsimula? Papaano nagsimula—aam ko po teacher kayo dati. Pero papaano nagsimula ang activism?

     

    ETTA ROSALES: Nagsimula ito dahil sa actually nakita ko na ang mga kabataan, nasa radyo sila, ang lakas ng kanilang pagpapaliwanag. At ang sinasabi nila tungkol sa kasaysayan natin, kaiba doon sa tinuturo ko. "Bakit ganyan?" Sabi ko, so nagtaka ako. So hinanap ko iyan dahil sa mukhang maganda ang kanilang pagsusuri, at iba doon sa aking naintindihan at sa mga binabasa ko sa teksto. So hinanap ko kung saan ang pinagsisimulan nitong ganitong klaseng pag-aaral. At doon nga sa Unibersidad ng Pilipinas at kumuha ngayon ako ng Master's doon, pero nagtuturo na ako noong panahong iyon.

     

    Kumuha ako ng Master's upang sa ganoon mas mapalalim ang aking pag-iintindi doon sa mga naririnig ko na pangyayari—rinig ko sa radyo. Naririnig ko sa media at maingay ang mga bata, ano, na mulat na mulat. So iyon. Ganoon ang pagsisimula noon. Kaakibat din noon, marami na rin akong naririnig na karahasan na nangyayari. Sinasaktan mga bata. So iyon.

     

    VP LENI: Pero, Ka Etta, gusto mong sabihin parang natuto ka tuloy? Natuto ka sa mga bata kung papaano—parang papaano titingnan. Papaano titingnan ang ating kasaysayan, paano titingnan ang mga nangyayari sa paligid?

     

    ETTA ROSALES: Oo. Sa mga bata iyan. Si Guinigundo—sa Central Bank. Oo, isa siya doon sa mga leaders. Ang dami nila. At alam ninyo ang kabataan, mga ano iyan, mulat sila at saka ang lakas ng ideyalismo nila. At hindi naman—at hindi pa sila corrupt. So malakas ang kanilang panawagan, tapos nagsusuri sila and you can feel—nararamdaman mo na nasa, ano, damdamin nila talaga ang kanilang pinaglalaban. So natututo—bilang teacher, natuto ako sa kabataan. Ayon.

     

    VP LENI: Ayon. Sana, Ka Etta, maraming nakikinig sa ating mga kabataan ngayon, ano. Na ma-inspire na ipagpatuloy ang kanilang ginagawa. Ma-inspire na sana—sana ang idealism, hindi mawala, ano? Hindi mawala sa kanila. Pero ito, Ka Etta, marami kaming nakapanood noong the Kingmaker. Marami kaming nakapanood noong the Kingmaker, maraming mga—mahaba-haba ang interview sa iyo doon. At napakasakit—parang nakakadurog ng puso habang pinapakinggan namin ang pagsasalaysay mo. Pagsasalaysay ng iyong pinagdaanan, na because of your activism na-rape ka, na-torture, marami sa iyong ginawa. Pero, Ka Etta, in not so many words, papaano mo made-describe ang period na iyon sa buhay mo?

     

    ETTA ROSALES: I guess very briefly, ano, ang paglalarawan ko, tinuruan ako—ang karanasan ko tinuruan ako kung papaano kilalanin ang sarili ko. Iyong tinatawag nating self-worth, iyong self-esteem, tinuruan ako at kinailangan kong dumaan sa ganoong klaseng karahasan. At iyon iyong karahasan halimbawa ng machismo ng kalalakihan sa babae. So bilang babae, bilang nanay, kasi kinailangan kong iwanan ang mga bata. Masakit sa akin iyon at masakit din sa kanila at nagkaroon ito ng epekto sa lumabas na karanasan nila pagkatapos, noong lumalaki sila.

     

    Nagkaroon ng epekto rin ito bilang ordinaryong tao. Pinagboto kami, gusto ba namin ng siopao. Noong sabi naming gusto namin ng siopao, lumabas iyon sa diyaryo the next day na plebisito pala iyon para sa pag-apruba ng Saligang Batas ni Marcos. So panloloko, panlilinlang sa iyong pagkatao bilang mamamayan, bilang citizen, so iyon, bilang ordinaryong tao. Tapos, naramdaman ko rin na sa kabuoan, kung malakas ang self-worth mo, kung naniniwala ka na katotohanan iyong nilalaban mo, marami sa kapaligiran ang kasama mo.

     

    So bigkis-bigkis, matatag na inilaban ito. At alam ninyo, ang People Power uprising, palagi kong sinasabi, hindi apat na araw iyan. Nagsimula iyan sa taong 1975 sa panahon ng pagwewelga sa La Tondeña, nasa kasaysayan na iyan e, na lagi naming sinasabi. Pumutok iyong pagwewelga at lakas ng loob ng mga workers against their employers. At tuluy-tuloy iyang hanggang kabataan nagmamartsa, hanggang iyong mga teachers mismo dahil ako mismo noong nagwelga ako sa Jose Rizal College para sa wages ng mga teachers, security of tenure—iyon ang nagbukas ng landas at saka… landas para sa mga guro na magkaisa.

     

    At we used to have nationally coordinated strikes noon. Pupunta ako sa Dipolog, pupunta ako sa Cagayan de Oro, sa Baguio, siyempre tulung-tulungan na iyan, sa mga samahan na iyan ng mga mamamayan, kami na iyan. At naitayo namin iyong Alliance of Concerned Teachers. At iyong mga public school teachers, isa pa ito, kailangan matuto tayong manaliksik para ebidensya talaga. So all the time, I was doing research—iyong tinatawag na hazard pay, iyong chalk allowance, uniform allowance, tapos iyong sumasakay sa kabayo iyong teacher, pumupunta… you know, she crosses the river para lang makapunta doon sa eskwelahan ng bundok at magturo on several kuwan, Grade 1, Grade 2, Grade 3, tatlo ang tinuturo niya. Mga ganyang karanasan. Pagka malago mo na iyan, if you sum up all those experiences, yaman niyo na iyan.

     

    E kasi kapag magsasalita kami sa rally, nandoon si Ka Pepe Diokno, nandoon si Ka Tani, siyempre nai-insecure ako kasi ang lalaking mga tao nito, mga senador ito e, sino ba naman ako, isang pangkaraniwang teacher. Kapag nagsimula, siyempre sila ang nauuna. So lagi akong natatakot dahil kapag nagsalita na ako, paano ba ako magpapaliwanag? Pero ang yaman ko, iyong lagom, summed up na karanasan ng mga mamamayan—ng mga guro, ng mga manggagawa. Kapag nagsimula ko nang ipaliwanag, lahat ito, karanasan ito na sariwa. Yaan ang yaman.

     

    VP LENI: Pero Ka Etta, siguro iyong pinakatanong ko rin, kasi hindi ba, iyong pag-torture sa iyo, iyong pag-rape sa iyo, in the hands of people who are supposed to protect us, hindi ba, sa kamay ng mga tao na dapat ito iyong nagsisiguro ng ating kaligtasan, pero pinagdaanan mo iyong grabeng pagsubok na ganito. Pero parang nalagpasan mo iyon pero parang nahigitan mo pa iyong kung saan ka nanggaling. Ang gusto kong sabihin, hindi mo nahayaan na ma-crush iyong spirit mo kahit ganito kasama iyong pinagdaanan mo. Kasi after EDSA, three-term congresswoman, naging head ka ng Commission on Human Rights, kahit wala kang position sa lahat ng laban nandiyan ka. Papaano mo iyon nagawa?

     

    ETTA ROSALES: I guess… Meron akong spirituality rin e na malakas, at tingin ko iyon ‘iyon e. All the time, iyong paniniwala ko, my faith in God, that’s important. Hindi nawala sa akin iyan. Even in the midst of torture, my mind was working, and every time sisigaw ako sa sakit, kasi masakit, lalo na noong kinukuryente ako, tapos magtatanong sila sa akin, ang utak ko was functioning, laging sinasabi, paano ako sasagot e sinasaktan ninyo ako? When they put a big rag of water sa aking bibig para ma-suffocate ako, then they kept on asking questions, my mind was saying, alisin ninyo iyang rag na iyan para makasagot ako. Mayroong ganoon.

     

    I always had my mind working and I felt it was my spirituality. I felt that it was my faith in God that kept me on, and I think that that is it—na mahalaga sa akin iyon at hindi nawala sa akin iyon. Even as a teenager, I would think, “was there a God?” Siyempre dumadaan tayo sa mga ganoong experiences, hindi ba? Pero of course, ang namayani, iyon, and up to now… And then iyong faith mo gives you the courage to believe in yourself.

     

    You have to love yourself e—kailangan mahalin mo iyong sarili mo at naniniwala ka sa sarili mo. At pagka naniniwala ka, at you come to terms with yourself, na wala kang tinatago sa sarili mo, then it becomes much easier to come to terms with the rest of the world kasi malinis ang konsiyensya mo. I think that is it—that is what kept me on. And then I always find the good in people kasi…

     

    VP LENI: Witness ako noon, Ka Etta, kung gaano ka ka-positive mong tao. Ikaw iyong nakakasama namin—hindi na tayo madalas magkasama—pero ikaw iyong nakakasama namin na happy lang lagi. Parati lang masaya, lumalaban pero positive. Wala na tayong oras Ka Etta, pero gusto lang namin ipaabot sa iyo kung gaano kami honored by your presence, hindi lang ngayon, pero kasi estudyante pa ako.

     

    Ka Etta, ito iyong mga taon before the People Power Revolution, nababasa na kita, napapanood na kita. Kaya noong nakasama kita noong nasa Congress ako, nakasama kita sa mga laban natin, sa mga bills na isinusulong, sobrang laki ng privilege. Tapos kapag nakakasama pa kita kahit wala tayong pinaglalaban, social occasion, sobrang ordinaryo mo—ang gusto kong sabihin, ikaw ‘yong tao na hindi kami mag-aalangan na makasama kasi kung ano iyong mga… ano ka, young at heart. Kung ano iyong mga gusto ng mga bata, kaya mong sakyan.

     

    Kaya ano, Ka Etta, sana patuloy lang, patuloy na magbigay sa amin ng inspirasyon, patuloy na magbigay sa amin ng lakas. Gaya ng sabi ko, ano ka, pillar ng laban para sa kabutihan ng ating bansa, kaya maraming, maraming salamat po sa iyo.

     

    ETTA ROSALES: Maraming, maraming salamat din. At ibig ko ring ibalik, VP Leni, na sa totoo lang, you are—because you are the one in position ngayon—you are an inspiration to many, at ako naman ang testigo diyan. Testigo ako diyan at sa palagay ko, ipagpatuloy natin. Ipagpatuloy po ninyo ang inyong nilalaban sa ngayon sapagkat kayo ang inspirasyon ng mga ordinaryong mamamayan. Every time I go to Leila de Lima—Senator Leila is a very good friend of mine at malapit na malapit kami sa isa’t isa—lagi kong kinukuwento, at nagkukuwento kami tungkol sa iyo at sa laban ninyo…

     

    VP LENI: Maraming salamat po. Maraming salamat, Ka Etta. Magkita po sana tayo ulit. Hindi na tayo nagkita during the pandemic pero sana makasama ulit kita. Pero maraming salamat po sa pagpaunlak sa amin on a Sunday morning.

     

    ETTA ROSALES: Sige po, maraming salamat po.

     

    ELY: Okay, maraming salamat. Okay Ma’am, wala na tayong oras…

     

    VP LENI: Sayang wala na tayong oras, masarap pa sana iyong kuwentuhan pero wala na tayong oras. Kaya pasalamat tayo, Ka Ely, sobrang idol ko yan, Ka Ely, si Ka Etta.

     

    ELY: Okay Ma’am, bago tayo magtapos, babatiin ko lang iyong aming Vice President dito sa RMN, si Boss Enrico Canoy, birthday today.

     

    VP LENI: Ayun, happy birthday po! Happy birthday.

     

    ELY: Okay, Ma’am, inyo pong mensahe sa ating mga kababayan na nakikinig ho ngayon nationwide, netwide?

     

    VP LENI: Sa akin Ka Ely, patuloy lang. Patuloy sa pakikipaglaban sa lahat na paniniwala. Siguro iyong pinakaaral natin, iyong guest natin ngayong umaga. Ang daming hirap na pinagdaanan pero hindi nagpatinag. So sa akin napakahalaga ng mensahe niya sa ating lahat: Na kapag nasa tama ka, kapag nasa tama ka, kapag naayos mo iyong sarili mo, wala kang dapat ikatakot. Doon mo nakukuha iyong lakas na magpatuloy.

     

    Iyon din siguro, Ka Ely, iyong mensahe ko sa lahat: Na kapag alam nating tama iyong ipinaglalaban natin, iyong takot isantabi, kasi maraming umaasa sa atin, maraming kumukuha ng lakas sa atin. So sa lahat po ng mga kababayan natin na patuloy na nagpapakita ng tapang at lakas, maraming salamat sa inyo. Sa mga kababayan din natin na maraming takot ngayon na pandemya, malapit na pong dumating iyong bakuna natin. Sana tuloy-tuloy na ito, pagtulungan po natin—pagtulungan natin na makarating tayo sa isang sitwasyon na balik na tayo sa normal. Pero meantime, mag-iingat pa rin tayo. Mag-iingat pa rin tayo, huwag kakalimutan iyong ating health protocols, huwag magkampante kasi hindi pa tapos ang laban, so patuloy lang.

    Ka Ely, maraming salamat din sa iyo. Medyo na-late tayo ngayon, Ka Ely, ewan ko kung brownout pa sa inyo…

     

    ELY: Okay na po, generator, naka-generator na…

     

    VP LENI: Naka-generator… Pero maraming salamat po sa naghintay. Nag-aalala ako kanina, Ka Ely, na wala pa tayong on-air, wala pa tayo sa ere ng alas nuwebe, kasi sabi ko baka akalain noong ating followers na wala tayo ngayon. Kaya nakahabol naman, kaya maraming salamat, Ka Ely.

     

    ELY: Okay, ingat, Ma’am. Ingat po kayo.

     

    VP LENI: Ingat din!

     

    ELY: Mga kasama, iyan po ang ating Bise Presidente Leni Robredo. Maraming salamat mga kasama sa inyong pagsubaybay dito po sa BISErbisyong LENI dito po sa RMN.

     

    - 30 -

    Posted in Transcripts on Feb 28, 2021