Turnover of girls’ dormitory for Balangkayan National High School and Senior High School
Balangkayan, Eastern Samar

REPORTER 1: Vice, first po, itong tungkol sa binuksan na nating dormitory. So nakausap po kasi namin iyong some of the parents, na sabi nila malaking tulong daw talaga, kasi most of them dalawang oras pa ang nilalakad.

VP LENI: Kausap ko nga iyong mga bata ngayon. Parang iyong range dito, pinakamalapit na bahay, six kilometers away, mga more than an hour daw iyong lakad nila. Pero iyong pinakamalayo, 12 [kilometers]. Ang problema, ano siya, kapag malayo masyado iyong bahay, tapos walang means iyong family, ang iba humihinto na lang ng pag-aaral. Kasi gaya ng mga 12 kilometers away, sabi nila 150 pesos a day ang pamasahe. So tinitiyagaan na lang nila iyong ilang oras na lakad. 

Dito sa Balangkayan, nakita kasi natin isa siya sa medyo mataas iyong dropout rates. So as early as 2017, pumunta na tayo dito. Ang una nating pinrovide, multicabs, na parang ginamit siya na— Mayroon na silang sarili, pero nagdagdag tayo ng dalawa, pangsundo nang libre sa mga estudyanteng malalayo iyong tinitirhan. 

Pero kahit mayroon nang multicabs, mayroon pa ring mga estudyanteng hindi nagkakaroon ng access kasi wala pang mga daan papunta sa kanila. So itong dorm na ito, pinrioritize natin iyong mga taga-bukid—taga-Barangay Malvar, Magsaysay, Balogo—kasi ito talaga iyong nasa taas, na wala pang… hindi pa maaabot ng multicab.

So hopefully, very soon magtatayo din tayo ng dorm for boys. Pero ito, libre ito. Libre ito sa kanila. Ang usapan lang magko-contribute sila for food; kapag umuuwi sila ng weekend, pagbalik nila may mga baon sila na puwedeng pagsaluhan. Pero iyong lahat—iyong pag-stay, iyong utilities—libre lahat. Iyon din naman iyong counterpart ng school. Iyon iyong usapan: kami iyong sa pagpapatayo, pero iyong operations, saka utilities, iyon iyong counterpart ng school. 

Sinabi ko lang na mag-aral sila nang mabuti. Tapos siyempre masusukat namin kung successful iyong project na ito kapag nag-improve talaga iyong dropout rates, saka kapag nag-improve iyong grades nila. Kasi kapag hindi nag-improve, failure iyong proyekto. Pero iyong mga nauna naming dorms—kasi pang-apat ito; mayroon na kaming dalawa sa Siayan sa Zamboanga del Norte, mayroon kaming isa sa Sumilao, tapos ito iyong pang-apat. Iyong pang-lima, mamaya sa Salcedo, sa Matarinao School of Fisheries, kasi malayo din.

Iyong naunang tatlo, so far very dramatic iyong improvement sa school attendance saka sa grades. So hopefully, itong sa Balangkayan ganoon din, kasi kapag nakita natin na marked iyong improvement, magpapatayo tayo ng boys’ dorm. Kailangan lang i-secure, kasi siyempre primordial pa din iyong safety ng mga bata. So iyon iyong kailangan nating asikasuhin.

REPORTER 2: VP, noong pumunta ho kayo dito last year, may naibigay din ho kayong tulong pangkabuhayan, at hindi lang para sa mga bata, pati sa kanilang mga nanay din.

VP LENI: Actually isa ito sa mga thrust ng opisina namin, magbigay ng livelihood opportunities. Itong livelihood opportunity, hindi lang ito training pero pati iyong capitalization—at hindi lang dito sa Balangkayan. Pumunta din tayo sa Hernani, sa Salcedo, sa Quinapondan, iba pang lugar dito sa Eastern Samar. Iyong opisina namin, hinahanap talaga namin iyong mga lugar na marami pang nangangailangan ng tulong. So iyong pinupuntahan namin, kadalasan kasi iyong mga nangangailangan ng tulong, ito talaga iyong malalayo sa centers, kasi iyong accessibility nila sa governemnt projects… So kami, iyon din iyong hinahanap namin. Nagbigay kami dito ng mga baboy, kalabaw. Sa Gandara, nagbigay kami ng mga kalabaw. 

Ngayon, earlier today, nag-turn over kami ng cheque sa Gandara LGU kasi nag-participate sila sa Bridging Leadership Program ng opisina namin. Tapos iyong project na pinasok nila iyong keseo cooperative, iyong cheese-making—nabisita ko na rin iyon. Ito iyong mga hinahanap natin: iyong nandoon na iyong skill, kailangan na lang i-improve. Nandoon na iyong desire o kaalaman, pero walang masyadong capitalization. So iyong binigay namin ngayon sa LGU, ito iyong additional capitalization para doon sa mga cheese-makers ng keseo. 

Marami-rami na din iyong tulong na naibigay, hindi lang ng office namin, pero lalong-lalo na ng aming private partners. Mayroong mga agricultural inputs. Mayroong mga solar lamps para doon sa mga lugar na off-grid, iyong mga nasa bukid na wala pang kuryente. Nag-conduct kami sa Salcedo ng isang baseball training program for poor children, last year din iyon. Parang pang-apat ko na ito o panlimang balik ko dito sa Balangkayan, at ano naman, patuloy na gagawin namin kasi ito nga, itong Balangkayan saka Salcedo, saka Hernani, saka Quinapondan, mga adopted communities namin.

REPORTER 1: Vice, mayroon lang po akong pahabol. Maiba lang po ako ng question.

VP LENI: Sige, sige.

REPORTER 1: Puwede po ba akong makahingi ng reaction tungkol po sa plan na pagpalabas kay dating mayor ng Calauan, si Mayor Sanchez po?

VP LENI: Ito, nakakagalit. Iyong una kong narinig iyong balita, nakakagalit. Parang naging sariwa tuloy ulit iyong balita from many years ago, na talagang binaboy iyong dalawang estudyante. Iyong balita na pagpapalabas, parang hina-highlight ulit iyong privilege ng mayayaman saka iyong kawalan ng pribilehiyo ng mga mahihirap. Kasi iyong tanong natin: Bakit iyong mga mayayaman, karumal-dumal na iyong ginawa, bibigyan ng pagkakataon na lumabas kahit hindi niya pa nase-serve iyong kaniyang sentence? Kasi remember, ano ito, seven terms ng 40 years each, tapos nakaka-26 pa lang iyong kaniyang sin… nase-serve. Tapos iyong mga mahihirap, hindi nga binigyan ng due process, pinapatay. So ano iyong mensaheng binibigay natin sa taumbayan, na talagang kapag mahirap ka, sorry ka.

Natutuwa tayo kasi may statement ngayong araw iyong DOJ na ineligible siya na ma-discharge. Kasi may isang batas na ginagamit, iyong RA 10592, pero very specific doon—iyong good conduct sa loob na makakabawas ng years in prison. Pero very specific doon na mayroong exemptions iyon, at iyong isa sa mga exemptions iyong commission ng heinous crimes. Eh iyong ginawa yata noong mga akusadong ito, sukdulan pa sa pagiging heinous. 

Kaya natutuwa tayo na iyong taumbayan talagang pinarating iyong kanilang boses, kasi paano na lang kung hindi tayo nag-react? Baka nalaman na lang natin nakalabas na siya. 

REPORTER 1: So are you expecting na sana hindi na matuloy?

VP LENI: Dapat talaga hindi. At magrereklamo talaga iyong taumbayan kapag pinalabas siya.

REPORTER 2: Vice, maikli na lang ho, mensahe po sa mga taga-Eastern Samar? Live po tayo ngayon.

VP LENI: Sa amin po, malapit po sa aming puso iyong Eastern Samar. Nandito po si Cong. (Abunda), nandito si Mayor (Contado of Balangkayan). Alam nila, kasi pabalik-balik tayo dito. In fact, right after Yolanda, nandito na kami… Hindi pa ako noon public official, pabalik-balik na kami dito para tumulong. Nakita kasi namin na— Ginaganahan kami tumulong dito kasi iyong mga tao tinutulungan iyong sarili. Iyong mga LGUs, napaka-cooperative, napaka-proactive, kaya madali para sa opisina namin na magpadala ng tulong.

REPORTERS: Marami pong salamat, Vice President!

VP LENI: Salamat! 

– 30 –