ELY: Magandang umaga, Pilipinas—Luzon, Visayas, at Mindanao! Isa na namang edisyon ng BISErbisyong LENI dito po sa RMN ngayong araw ng Linggo, August 25, 2019. Magandang umaga, Pilipinas, mula po rito sa DZXL Manila, tayo po ay napapakinggan sa RMN DYHP Cebu, RMN DXCC Cagayan de Oro, RMN DXDC Davao, at RMN DWNX, RMN Naga, at siyempre, sa lahat po ng mga nakikinig at nanood sa Facebook Live dito po sa RMN DZXL at gayon din po sa VP Leni Robredo FB account, magandang umaga ho! Ako pa rin ho ang inyong radyoman, Ely Saludar. Kasama natin ang Bise Presidente ng Republika ng Pilipinas, si Madam Vice President Leni Robredo. Ma’am, good morning! 

VP LENI: Good morning, Ka Ely! Good morning po sa lahat na kasama natin ngayong umaga. Sa atin pong mga kababayan sa Bicol, marhay na aga sa indo gabos! Sa ating mga kababayan sa Cebu at saka sa [buong] Visayas at Mindanao, maayong aga, maayong buntag! 

Ka Ely, siguro special lang na greeting natin sa mga kababayan natin sa Hong Kong na matindi iyong pinagdadaanan ngayon dahil sa mga protesta. Pinapanood ko, Ka Ely, kahapon, iyong mga protesters, Ka Ely, naka-hardhat na at saka naka, ano ito, naka-mask pangontra—

ELY: Pangontra sa tear gas at mga posibleng batuhan, opo. 

VP LENI: Oo, medyo ano, ha, ilang linggo na mukhang nasu-sustain talaga nila iyong kanilang protesta pero sana… sana safe sila, Ka Ely. 

ELY: Pero ang kagandahan naman ay talagang medyo mapayapa naman, Ma’am, ang ginagawang protesta—

VP LENI: Parang sa mga protesters, Ka Ely, walang problema. Iyong problema yata kapag bine-break na iyong protest. 

ELY: Yes, doon po nagkakagulo. 

VP LENI: Kasi napanood ko iyong isang video na ano talaga, gumagamit ng mga, ano iyon, kung sa atin batuta pero sa kanila ewan ko kung anong tawag doon—

ELY: Truncheon or ano—

VP LENI: Oo, mahahaba sa kanila, eh. Hindi gaya noong sa atin. Talagang namumukpok sila ng mga protesters. 

ELY: Oo, kapag binubuwag na iyong protesta. Pero lumitaw, Ma’am, ano, diyan sa Hong Kong na mukhang talagang siniraan din iyong mga protesters at sa—

VP LENI: Parang sa atin din, fake news. 

ELY: At sa katunayan, ang dami ho na mga fake news kaya naman iyong Twitter, iyong Facebook, libo-libong mga fake accounts iyong tinanggal, Ma’am. 

VP LENI: Actually sa atin, Ka Ely, libo-libo na rin iyong tinanggal. Pero sa atin kasi, iyong Facebook kasi medyo nahuli paggalaw. Sa atin, nakabuwelo na, nabuo na iyong kaisipan ng ating mga kababayan dahil sa ilang taon din, parang dalawang taon na sunod-sunod na fake news bago nag-aksyon iyong Facebook. Iyong iba, pinaniwalaan na talaga iyong mga fake news, talagang mayroon nang mga paniniwala dahil sa mga nababasa. Ngayon, Ka Ely, marami sa ating tinatanggal pero parang nagre-resurrect. [laughs] Panibagong account. Sa China ganoon din. 

ELY: [laughs] So sana po, ano, siguro maging ano lang, ano, iyong ating mga kababayan, maging matalino lang po, lalo na sa social media, ang dami hong mga nakukuryente [ng] mga fake news.

VP LENI: Sobra. Parati akong biktima, Ka Ely. 

ELY: Siguro banggitin ko na rin, Ma’am, pinag-uusapan natin iyong fake news, mayroon kayong speech noong taong 2017 tungkol sa usapin ng second chance, na bigyan ng pangalawang pagkakataon—

VP LENI: One more chance. [laughs]

ELY: [laughs] Pero dito ho, nako-connect ho rito sa ano, eh, sa dito ho sa kaso ng, iyong pagbibigay ng tsansa sa mga nahatulan. 

VP LENI: Ka Ely, talagang naniniwala ako na dapat binibigyan ng second chance iyong mga nagkasala. Pero ito, gaya nitong kaso ni Mayor Sanchez, hindi naman ito eligible bigyan ng second chance kasi iyong pagkakulong sa kaniya, iyon na iyong chance niyang mag-reform, ‘di ba. Iyong mga nakukulong naman, ito iyong pagkakataon mong magbago habang nasa kulungan para paglabas mo, handa ka na ulit, parang mag-integrate ng sarili mo sa society. 

Pero itong si Mayor Sanchez, nakakakulong ilang beses nahulihan ng drugs, ng shabu, ilang beses na maraming violations. Binabasa ko nga, Ka Ely, noong may isang surprise inspection na nakuhaan siya ng flat screen na TV, mayroong air-con, eh susmaryosep naman, papaano naipasok sa kulungan, ‘di ba? Bakit kailangang mahuli pa iyon sa surprise inspection? Siguradong may kakuntsaba para maipasok niya kasi ‘di ba matindi iyong… matindi iyong security papasok sa… papasok sa kulungan. Ako, Ka Ely, noong practicing lawyer pa ako, lalo na noong nasa PAO ako kasi marami akong kliyenteng nasa kulungan, ang security grabe. Hindi ka nga makadala ng telepono sa loob.  

Ito, kay Senator Leila de Lima ang kuwento hindi nga siya puwedeng maghawak ng telepono. Parang after two years, puwede na siyang manood ng TV pero parang, kung hindi ako nagkakamali, once a month lang tapos ipi-pre-screen pa nila, parang ipapasok iyong TV para manood lang siya ng isang palabas. Pero ito, grabe may flat screen sa loob, may— 

ELY: At saka mabigat po ang kaso niya, ha, tapos convicted na po. 

VP LENI: Sobra. Hindi lang, Ka Ely, iyong rape and murder ni Sarmenta at saka ni Gomez pero ‘di ba mayroon pa siyang pinatay na mag-ama. 

ELY: Opo. 

VP LENI: Mag-ama. Iyong… ito yatang mag-ama, dalawang terms. Itong kay Sarmenta, pito. Ito, Ka Ely, pitong 40 years ito, ha. Masuwerte lang siya kasi may batas tayong no more than 40 years iyong paninilbihan. Iyong sa akin lang, dapat sana iyong panahon niya sa loob, ito na iyong panahon niya na mag-reform. Kasi kung nagpapakita talaga ng—ang ganda, Ka Ely, noong batas na Good Conduct Time Allowance. Napakaganda niya kasi binibigyan ng pagkakataon iyong mga nagkasalang magbagong-buhay. Pero kung nasa loob ka at patuloy ka pa rin nagkakasala—iyong interview kay Sanchez, eh sinasabi niya wala pa ring pag-amin. Sinasabi niya pa rin na parang siniraan lang—[laughs]

ELY: Biktima rin daw siya, eh. [chuckles]

VP LENI: Grabe naman. Siniraan yata ng mga political enemies. Kaya papaano natin masasabi na deserving siya ng second chance? 

ELY: Ayon, opo. At para po sa kaalaman ng ating mga listeners nationwide, pumutok ho ang balitang ito ay noong Tuesday ho, August 20, at kinumpirma ho iyan ng Department of Justice na kung saan kasama nga po itong si dating mayor Antonio Sanchez sa libo-libong mabibigyan, ano, at puwedeng maka-avail dito sa Good Conduct Time Allowance. So kinumpirma ho iyan at maging sa BuCor, si Chief Faeldon, kinumpirma nila na masasama pero—

VP LENI: Kumambiyo na yata. 

ELY: After a few days, kumambiyo na. 

VP LENI: Kaya mabuti naman na nagrereklamo iyong taumbayan. Kasi kung hindi siguro tayo nag-ingay, nakalabas na o makakalabas na. Ngayon na nag-ingay iyong taumbayan, nagsasabi na sila na hindi qualified pero siguro, kung walang… walang pagtutol, baka nakita natin… 

ELY: Nakalusot na, opo. Pero dito, marami ho, ano, sa ating mga kababayan na nakapag-interview na rin doon na talagang iyong iba, malapit na. Iyong buhay nila, doon na talaga tumanda at nagpakabuti, wala namang record sa loob, dapat siguro ito ang makinabang doon. 

VP LENI: Dapat… dapat sila. Dapat sila. May mga balita, Ka Ely, na may mga kontrobersiyal na nasa loob na marami ring mga violations kasama sa listahan, sana hindi totoo. Pero dapat unahin dito iyong mga nagpakita talaga ng kabutihan habang nakakulong. Siyempre, talagang kailangan naman talagang bigyan ng pangalawang pagkakataon. 

ELY: Siguro maganda, linawin din sa publiko, Ma’am, kung papaano magko-compute. Kasi iyong iba, parang hindi marunong mag-compute, eh. [laughs

VP LENI: Actually, nasa batas siya, Ka Ely, nasa batas siya. Parang sinasabi sa batas na minus 20 days sa first two years kapag may good conduct. May computation siya sa—mula third year yata, 33 days. Basta ano siya, parang progressive. Pero iyong ano kasi, Ka Ely, may ano naman tayo, iyong sa Revised Penal Code, iyong pagko-compute, kasi iyong maximum natin 40 years, eh seven terms iyong na-mete kay Sanchez. Pero may batas kasi tayo, Ka Ely, na kapag multiple, dapat hindi lalampas ng times three. So kung 40, dapat sana ay 120 years. Pero kabahagi rin sa batas na dapat hindi more than 40 years. So iyong makikinabang talaga noongtimes three, noongmore than 40, iyong mas mababa iyong mga sentensya. Talagang mako-commute. Pero ito, masuwerte siya na may batas tayo na no more than 40 years. Pero kung ako, sana nakulong na, nagpakabuti na at pinakita na dapat bumalik sa lipunan. Pero hindi ginawa. 

ELY: Opo. Okay, so iyon ho, mga kasama, at sabagay ngayon at least ang kagandahan po nito ay nagbigay na po ng damdamin ang mayorya ng taumbayan na ayaw po nila. Siguro naman kahit papaano, ngayon umatras na ho ang DOJ at Malacañang, eh, tapos na po ang kuwentong ito. 

VP LENI: Iba iyong mga statements noong hindi pa umaangal iyong mga tao. Pero buti naman, pinakinggan iyong taumbayan. 

ELY: Maganda na rin at mukhang may gagawin pang imbestigasyon ang Senado rito at naghain na po ng resolusyon si Minority Leader Franklin Drilon at maganda’t maimbestigahan rin at siguro mai-detalye at mai-repaso lang, Ma’am, ano, iyong bawat probisyon ng batas. Para sa atin kasi dito, Ma’am, ang ganda ng batas, eh kaya lang iyong implementasyon kung minsan, kaniya-kaniyang palusutan, eh. 

VP LENI: Ang problema talaga hindi iyong batas, pero iyong implementasyon, Ka Ely. At saka ang problema, iyong mga may kaya, iyong mga mayayaman, may kapangyarihan, sila iyong gumagamit sa batas para maka—sila iyong gumagamit ng mga paraan para makaiwas sa batas, iyong kawawa talaga iyong mga mahihirap. Hindi na binibigyan ng pagkakataon na madinig. Hinahatulan na, gaya niyang tokhang. Pinapatay na, hindi man lang nabigyan ng pagkakataong depensahan iyong sarili. Pero iyong mga mayayaman, gaya nito kay Sanchez, ‘di ba, parang napakahaba ng sentensya tapos makakalaya pa. 

ELY: Eh iyong pinakamatindi po, Ma’am, at masaklap na pangyayari iyong mga napatay ho, wala talagang second chance iyon. 

VP LENI: Ang hindi ko lang matanggap, Ka Ely, iyong mga nagsasabing panahon na talaga para ipasa iyong death penalty. Kasi ito nga iyong… ito nga iyong pruweba na huwag ipapasa. Huwag ipapasa kasi talagang iyong mga may kaya, sila na naman iyong makikinabang noon. Iyong mga mahihirap na walang… walang means para kumuha noong mga mahuhusay na abogado, sila na naman iyong lugi. Ang dapat gawin ay ayusin iyong justice system natin.

ELY: Ayon, opo. So sa justice system, Ma’am, ano ba iyong mga talagang dapat na unahin? Kasi talagang kadalasan, madalas mahatulan iyong mga mahihirap po na walang magagaling na abogado. 

VP LENI: Ano talaga, Ka Ely, napakaraming kailangang ayusin sa justice system. Ito na lang, Ka Ely, iyong pinaka-simple: ang isang kaso bago matapos, sobrang tagal ng panahon para makakuha ka ng hustisya. Ako, Ka Ely, nag-practicing lawyer lang ako, iyong pa-postpone-postpone ng mga abogado, mayroong mga judges na strikto talaga, mayroong mga judges na ma-late ang abogado, magpa-postpone, talagang pini-penalize. Pero marami kasi iyong mga nakakalusot, eh. Maraming nakakalusot at saka iyong ano talaga, Ka Ely, iyong pagbenta talaga ng desisyon, sana mawala na iyan. Ngayon, marami namang mga judges na matitino; marami talagang mga judges na maaasahan. Pero iyong buong sistema talaga iyong problema.

Kaya sana, sana ma-weed out. Mag-umpisa sa pag-appoint. Sana hindi maging political ang appointment. Kadalasan kasi kung sino iyong may access sa mag-a-appoint, iyon iyong mas may opportunity. Iyong walang kakilala, iyon iyong hindi nabibigyan ng pagkakataon kahit deserving. So, iyong sa akin, talagang complete overhaul, Ka Ely, iyong kailangan. 

ELY: Ayon, opo. Okay, so iyon ho, at sana, kaya may mga kaso rin na umaapaw iyong mga bilanggo sa mga city jail, ang dami ho na mga maliliit lang iyong kaso, walang pampiyansa, talagang umaapaw roon. 

VP LENI: At saka walang nag-aasikasong abogado. Marami, Ka Ely, na mga inmates na kung na-sentensyahan sila, na-serve na nila iyong sentensya nila. Pero hindi hini-hearing iyong kaso kasi walang nag-aasikaso. 

ELY: Ayon, opo. Okay, so iyon ho, ang suma total, Ma’am, kayo po ay tutol dito po sa panukalang ibalik iyong death penalty law. 

VP LENI: Oo naman. Oo naman, Ka Ely. 

ELY: Ayon, opo. Okay, samantala, sa iba pa nating mga isyu, mga kasama, at alam naman natin maraming mga problema ho ngayon at sinasabi sa terorismo at insurgency o kung ano man, sa peace and order, eh, iyong Office of the President nag-request doblehin iyong kanilang intelligence fund. 

VP LENI: Oo, tinitingnan ko nga, Ka Ely, noong nabasa ko iyon, tiningnan ko iyong progression. Tiningnan ko iyong progression, parang mula 2012 yata, 2012 hanggang 2016, P500 million iyong intelligence fund—intelligence and confidential fund. Eh ngayon, P2.8 [billion] ba? 

ELY: P2.25 [billion]. 

VP LENI: P2.25 [billion] iyong hinihingi. Parang napaka… napakalayo noon doon sa P500 million noong 2016, ’di ba? Tatlong taon pa lang iyong lumilipas, grabe iyong in-increase. So siguro, para walang… walang, ano ito, walang pagdududa, baka mas mabuting naiintindihan natin. Alam ko si Senator Lacson mayroon nang parang panawagan na i-klaro kung saan napupunta iyon. Iyong budget yata ng Office of the President, parang noong pag-alis noong dating administrasyon, kung hindi ako nagkakamali, Ka Ely, lampas P2 million. Ngayon, parang iyong bagong request—ay, hindi P2 million, P2 billion—ngayon, iyong request, 8 na, P8 billion. Sobrang laki na. 

ELY: So pina-iimbestigahan po iyan, ano, ni Senator Lacson. 

VP LENI: Expected naman, Ka Ely, na lumalaki dahil talagang lumalaki rin, halimbawa, iyong mga empleyado. Gaya sa amin lumaki na kami by P200 million, pero wala pa rin siyang sinabi doon sa halos P6 billion. 

ELY: Opo. Okay, so siguro, at ipaliwanag din ho ng ating mga awtoridad kasi iyong iba, hindi na-o-audit iyan, ano? 

VP LENI: Hindi yata, Ka Ely. 

ELY: Kasi walang resibo, confidential at saka ano, eh, kapag ganiyang intel fund. Opo, okay, at samantala sa iba pa nating mga isyu at siyempre, iyong ating Pangulo bibisita muli diyan po sa China at marami pong mga usapin ngayon. 

VP LENI: Inaabangan natin, oo. Inaabangan natin kasi kahit  papaano, Ka Ely, natutuwa tayo doon sa kaniyang statement na ibi-bring up niya na iyong desisyon ng arbitral tribunal. Kasi mula 2016, ito na iyong hinihiling natin, ‘di ba. Ito na iyong hinihiling natin na sana, sa one-on-one with China o sa ASEAN o kung saan man na pagtitipon, sana gamitin na iyong desisyon ng arbitral tribunal para ayusin iyong claims natin. Ilang beses na iyon hiniling ng taumbayan pero parating sinasabi na hindi pa panahon. Hindi natin iyon naiintindihan pero natutuwa tayo na ngayon, sinabi na ibi-bring up na. Kaya siguro, Ka Ely, aabangan natin. Aabangan natin kung anong mangyayari after ma-bring up iyong desisyon na iyon. 

ELY: Pero dito, Ma’am, ano ho ang inyong take dito sa—kasi may binabanggit po ngayon ito pong si Supreme Court Senior Associate Justice Antonio Carpio na imbes na gawing solusyon—kasi may binabanggit ho na dapat na may clearance na… 

VP LENI: —na may ipasa dapat na, oo, may pending na—

ELY: May bill pala, eh. 

VP LENI: May isang pending bill sa Congress, Ka Ely, matagal na ito. Matagal na itong bill na ito na parang naglalagay ng—kapag sa land kasi, highway, eh, na puwedeng daanan ng kahit sino.

ELY: Ito, iyong Archipelagic Sea Lanes [Passage] Bill. 

VP LENI: Kapag mayroong sea lane na iyon, hindi na kailangan na… hindi kailangan na mag-clearance every time. 

ELY: Kumbaga kahit saan, Ma’am, may ruta na itong daanan. 

VP LENI: May ruta na. Na sana, ma-certify ito na urgent para naiiwasan iyong mga ganito. Marami ring eksplanasyon, Ka Ely, kung bakit—nabasa ko kahapon, parang iyong explanation yata ng China, ito, nandito sa west—ay sa east natin—parang dumaan, parang pumasok lang daw dahil sa bad weather. Posible naman. Pero masyado na kasing madalas at masyadong maraming lugar sa Pilipinas iyong talagang may encroachment na. 

So ito, Ka Ely, natutuwa tayo na naghain ng diplomatic protest. Pero iyon nga, iyong sabi ni [Defense] Secretary Lorenzana na iyong explanation daw iyon, pero sana maipasa na iyong batas na archipelagic sea lanes. 

ELY: Ayon, opo. At asahan natin na sana matupad iyong pangako na talagang i—babanggitin iyong—

VP LENI: Iyong arbitral, oo nga, eh. 

ELY: Iyong ruling. 

VP LENI: Parang sa [August] 28 yata, Ka Ely, iyong alis ni Pangulo. 

ELY: Yes, Ma’am, opo. At siyempre, ano, iyong laban ng ating koponan, iyong Gilas Pilipinas, oo. 

VP LENI: Oo, buti naman. Buti naman makaka-attend siya kasi ‘di ba nagkaroon ng kontrobersiya dahil doon sa kaniyang statement na walang… walang laban. 

ELY: —na mahina iyong ating mga manlalaro. 

VP LENI: So siguro kapag personally present siya, kahit papaano makaka-boost iyon ng confidence ng ating mga players. 

ELY: Pero kayo, Ma’am, dito, manonood tayo rito sa TV. 

VP LENI: Parati namang sa TV lang. Ka Ely, iyong mga anak ko sobrang hilig sa basketball. Kahit ako hindi masyado, nadadamay na lang ako. 

ELY: Opo, okay, so ano pong mensahe niyo sa mga manlalaro ng Gilas Pilipinas? 

VP LENI: Pinagdadasal natin sila, Ka Ely. Nagpapasalamat tayo ngayon pa man, kahit anong maging resulta ng laban, nagpapasalamat tayo sa… sa parang—sila kasi, Ka Ely, talagang ano tayo, eh, parang proud tayo na Pilipino dahil sa kanila, so nagpapasalamat tayo sa lahat ng sakripisyo. Pagbutihin na lang nila pero ano man iyong resulta, nagpapasalamat pa rin tayo at proud tayo sa kanila. 

ELY: Okay. At maganda rin, Ma’am, ano, at mukhang sinuspinde na ng Pagcor iyong pagbibigay ng lisensya sa POGO. Kaya lang ang dami pala. Nasa 56 na pala na permit na naibigay.

VP LENI: Gagawin daw na 61, Ka Ely. [chuckles]

ELY: Nako, 61, nako po. 

VP LENI: Hindi ko alam kung bakit 61. Pero iyong nga iyong—

ELY: Pero ipaliwanag niyo nga, Ma’am, kasi ang sinasabi, “Hind, legal kasi sa Pilipinas.” Pero kahit na legal, kung nakakasama sa ibang tao—

VP LENI: Hindi, at saka kasi parang… parang nagiging instrumento tayo kasi iligal doon. Dahil iligal doon, pupunta dito sa atin. Kahit puwede pa rito sa atin, pero iyong lahat—iyong lahat na empleyado mga Chinese, ‘di ba. Parang nagiging instrumento tayo para iyong iligal sa kanila, magawa pa rin nila. Iyon iyong hindi ko maintindihan. 

ELY: Yes, Ma’am. At, Ma’am, na maraming mga insidente ngayon ang mga kidnapping, mga kapwa Chinese. 

VP LENI: Hindi lang kidnapping, Ka Ely, may mga nagpapatayan pa. Eh, magiging… magiging host tayo sa mga problema nila. 

ELY: At ang nakakapagtaka, parang dito po sa atin sa Southeast Asia, parang tayong Pilipinas lang ang may online gambling. Iyong mga kapitbahay natin, wala, eh, bawal sa kanila. Bakit po kaya ayaw nila? Sa atin gustong-gusto natin. 

VP LENI: Parang… parang ine-encourage pa nga natin, Ka Ely, ‘di ba. Ang inaasikaso ngayon, magkaroon ng mga hub. So while maka—posible na maka-resolve siya ng ilang mga problema—pero iyon ba talaga iyong gusto natin na dito sila sa atin? Iyon iyong tanong. Pero kasi, bawal nga sa iba, tapos dito sa atin parang sinasabi natin na, “Sige, bawal sa inyo? Dito kayo sa amin.” 

ELY: Pero kayo, Ma’am, personal niyo, bawal—ayaw niyo ho rito ng POGO? 

VP LENI: Ayaw ko, Ka Ely, kasi unang-una, binawal nga doon. Pangalawa, hindi naman—iyong trabahong nake-create nito, hindi naman para sa mga Pilipino. Pangatlo, hindi naman natin ma-monitor nang maayos sila. Wala nga tayong kumpletong registry ng lahat na pumasok; wala namang mga work permits. Kung ipapayag natin, Ka Ely, ayusin sana. Pero ngayon, parang pumapasok sila rito na hindi nga natin namamalayan iyong iba. Hindi ito makakatulong. Hindi naman ito pera lang, Ka Ely, eh. Kasi iyong damage sa atin, baka hindi mabayaran noong perang pumapasok at dahil wala tayong maayos na registry, tingin ko nasho-shortchange pa tayo. Hindi nga natin alam kung ilan talaga silang nandito; hindi natin alam kung ilan talaga iyong revenues. Napakahirap. 

ELY: At iyong China, may pakiusap po sa Pilipinas na i-ban na iyong online—

VP LENI: Totoo. 

ELY: Actually, hindi ito online gaming, dapat gambling, eh. [chuckles

VP LENI: Pero iyon naman, Ka Ely, tayo ang magdedesisyon. Hindi naman puwedeng i-dikta iyon sa atin. Siyempre iyong Kongreso natin iyong magdedesisyon. Ang Kongreso, dapat maging sensitive sa pakiramdam ng taumbayan. Pero iyong pinaka-punto ko lang, bakit tayo magho-host ng illegal activities ng ibang bansa? Eh, sabi ko nga, nagiging instrumento tayo para i-circumvent nila iyong kanilang batas. 

ELY: Okay, opo. Okay, samantala, oras natin 9:31 na ho ng umaga. Iyan po ang ilan sa mga isyu na pinag-uusapan natin at bago sa—mamaya mayroon pa tayong Istorya ng Pag-asa—

VP LENI: Isingit ko lang siguro, Ka Ely, kasi noong sa—

ELY: Ma’am, iyong biyahe niyo ho sa—pero, Ma’am, ito ho muna, dumalo kayo, ano, at kayo po ay nakiramay dito sa pagyao ni dating DENR secretary Gina Lopez. So ano po iyong masasabi niyo rito? 

VP LENI: Alam mo, Ka Ely, noong pumunta ako roon, parang kitang-kita mo sa mukha ni Secretary Gina Lopez iyong katahimikan. Sabi ko nga, parang pagpapakita rin na naging mapayapa iyong pagyao. Iyong nakakatuwa lang, pagpunta ko roon may mahabang pila papasok. Maraming mga tao rin na gustong mag-pay ng last respects. Kakuwentuhan ko iyong kaniyang kapatid, si Gabby, at sinasabi ko na… sinasabi ko sa kaniya na siguro iyon na iyong pinaka… pinaka-regalo din o… pinaka-regalo sa pamilya para maibsan iyong pagdadalamhati na maraming tao iyong nag-a-appreciate sa ginawa ni Gina. Naglagi ako doon ng kaunting panahon. Napanood ko iyong isang portion ng tribute. Ang mga nagsalita, Ka Ely, iyong kaniyang mga… iyong mga staff, iyong mga nakatrabaho, at pare-pareho iyong mga sinasabi na ibang klase talaga, ibang klaseng tao—iyong kaniyang passion, iyong kaniyang sipag. Iyong mga common ngang kuwento doon, alas-tres ng umaga, alas-kuwatro ng umaga, nagtatawag kahit slave driver, mapagmahal sa mga katrabaho. 

Ano naman, sabi ko nga—65 siya, Ka Ely, eh—65 siya, pero tingin ko, hindi sa edad, eh, pero kung gaano kaayos iyong… kung papaano mo kinonduct iyong buhay mo. Kaya sabi ko, iyong naging buhay niya, siguro naging leksyon din sa ating lahat, ‘di ba.

ELY: Opo. At iyong kaniyang adbokasiya, Ma’am, ano, lalo na sa kalikasan. Sayang na sayang talaga at hindi ito nakalusot. 

VP LENI: At saka ano talaga, parang walang… walang kapareho niya na kasing-tapang. 

ELY: Biruin mo, Ma’am, iyong mga mining companies, talagang malalaking tao, maraming pera, hindi siya puwedeng bigyan ng—[chuckles]

VP LENI: Ako, Ka Ely, nakilala ko si Gina noong namatay iyong asawa ko. Pumunta talaga siya sa Naga. First time ko siyang ma-meet. Pumunta siya sa Naga, nakiramay, nag-kuwento. Tapos naka-trabaho ko siya noong nasa HUDCC ako, siya naman DENR. Makikita mo talagang naiinip siya, Ka Ely, naiinip siya na marami siyang gustong gawin na hindi… hindi niya magawa kaagad dahil sa bureaucratic red tape. Ano talaga, sayang, sayang. Pero tingin ko, noong nabubuhay siya, ginawa niya naman lahat. 

ELY: Ayon, opo. Okay, at mamaya bago tayo sa Istorya ng Pag-asa, Ma’am, iyong—maraming nagtatanong—iyong nangyari sa bisita niyo po sa Eastern Samar. Iyon ho, mukhang maganda ho roon. 

VP LENI: Ah, oo, noong Biyernes. Pumunta kami sa Balangkayan at saka sa Salcedo. Sa Salcedo, dalawang lugar iyong pinuntahan namin—sa Poblacion at saka sa Matarinao. Ang Matarinao, Ka Ely, malayo. Ano siya, isang coastal community pero mayroon kasi doon na school—iyong Matarinao School of Fisheries. Nabisita ko na ito last year—kung hindi ako nagkakamali, August—August last year nabisita ko na siya. Pagpunta namin doon, iyong problema ng mga bata, sobrang gastos ng mga pamasahe papunta doon. Marami iyong nagda-drop out dahil hindi kaya iyong gastos. So gaya noong ginawa namin sa Siayan at saka sa Sumilao, nagpatayo tayo ng dormitory doon mismo sa loob ng campus. 

At pagpunta ko, Ka Ely, parang sa Matarinao, 22 ba? Twenty one iyong dormers. Pero nagkuwentuhan kami noong mga dormers, grabe, Ka Ely, hanggang 12 kilometers iyong nilalakad. Parang iyong nasa dorm, pinakamababa na iyong six kilometers, pinakamataas 12 kilometers. Tapos mayroong mga nanay na naka-kuwentuhan ko, umiiyak pa iyong isang nanay kasi ang kinu-kuwento niya, kawawa rin talaga dahil sa kahirapan. Sabi niya, P50 daw iyong napapabaon niya kaya hindi din kaya—iyon lang iyong kaya niya—hindi talaga kayang mamasahe. Kahit 12 kilometers away iyong bahay, hindi kayang mamasahe noong anak, so talagang tiyana-tiyagaan ng lakad; alas-kuwatro na ng umaga nag-uumpisa, kasi iyong P50 parang kaya lang siya sa pagkain. Tinatanong ko nga kung magkano iyong… kinu-kuwento niya kung magkano iyong bili ng pagkain—mayroon naman sanang mga [boarding] house, Ka Ely, doon. Kaya lang iyong nakaka-afford ng boarding house, iyong medyo may kaya. Pero iyong mga talagang walang means, tiyana-tiyagaan talaga iyong lakad araw-araw. Kaya umiiyak iyong nanay sa tuwa kasi ang laking ginhawa raw sa kanila na mayroon na sa kanilang dorm.

Iyon namang sa Balangkayan, ganoon din. Actually, ang Balangkayan, Ka Ely, ilang beses ko na itong nababaan kasi nagbigay na kami rito ng dalawang multi-cabs kasi grabe ang dropout rate. Ang lalayo ng mga barangay. So iyong dalawang multi-cab namin, naglagay din ng isa iyong munisipyo, may tatlong school jeeps na umiikot. Pero maraming mga lugar na wala pang daan. Iyong mga nasa bundok, hindi siya inaabot ng mga multi-cab. So talagang mahirap pa rin. Pagpunta namin doon, tapos na iyong dorm—16 iyong nakatira sa dorm. Sixteen iyong nakatira sa dorm, hindi na sila kailangang pumunta—maglakad—araw-araw. So ang laking ginhawa. 

ELY: So, libre iyon, Ma’am? Libre. 

VP LENI: Libre. Parang ang equity ng school, mag-a-appoint sila ng isang ano, ng house parent. Mag-a-appoint sila ng house parent kasi hindi puwedeng walang nag-aasikaso. Tapos iyong pagkain, pagtutulung-tulungan. Itong sa Matarinao, naglagay sila ng vegetable garden na puwedeng kumuha doon ng pagkain. Pero iyong mga uuwi ng weekend, puwede silang magdala ng pagkain na puwede nilang ma-share sa mga dormers. 

Pero iyong isang—may isang sinabi iyong taga-roon, Ka Ely, na dormer na sabi nila, “Pasalamat kami na mayroon nito.” Sabi nila, “First time nga naming makakagamit ng banyong maayos.” Kasi apparently, sa mga kung saan sila nakatira, hindi ganoon iyong banyo na moderno. So parang nakaka-touch, Ka Ely. Sabi ko nga, dapat iyong mga anak natin na mga bata pa, naririnig iyong mga kuwento ng kahirapan para na-a-appreciate nila kung ano iyong mayroon sila kasi marami, taken for granted lang. Pero doon, pati iyong banyo, parang tuwang-tuwa sila na mayroon na silang modern na banyo. Sabi nga noong dorm master na tuturuan sila kung paano gumamit, kasi parang first time talaga silang makakagamit. Kaya ano naman, masaya iyong… masaya iyong pagbisita. 

Iyong sa Poblacion, Ka Ely, ng Salcedo, iyong last ko kasing punta doon, pinakita kasi nila sa akin iyong isang national high school na nasa danger zone, na kapag high tide, baha na iyong school. So pinropose natin dati, nagkaroon tayo ng mga pledges galing sa mga partners, na ilipat na iyong lugar. Pinakita sa akin, nalipat na. At nagpapasalamat tayo kay Governor Evardone kasi noong una kong, Ka Ely, na pagbisita—congressman pa lang siya noon—humihingi iyong school ng—hindi sila makalipat kasi walang mga school buildings. Mayroon kaming kasamang mga partners, may mga nag-pledge, pero kulang. So sabi niya [Evardone], “Ako na. Lahat na kulang, ako na,” pati iyong daan papunta sa school. Binisita ko ngayon—wala namang mga program, bisita lang talaga—maayos na. Mayroon nang mga apat na buildings na six classrooms each so may 24 classrooms na sila. Iyong partners namin, magpapatayo ng another six classrooms para sa senior high [school]. So okay naman, Ka Ely. 

ELY: So maganda iyong project doon ni Governor Ben Evardone rin? 

VP LENI: Napakaganda, napakaganda. At mabilis, Ka Ely, mag-respond kasi August lang ako pumunta, ngayon tapos na tapos na. 

ELY: Oh, congrats. At buti na lang, matino iyong kanilang governor. 

VP LENI: Oo naman.

ELY: At kaibigan po natin iyan at dating media man din iyan, eh. Kasamahan ko dati iyan sa Congress, eh. 

VP LENI: Dati. Dati siyang media man. Kasama ko actually siya sa Congress, Ka Ely. Tamang-tama, pagpunta ko sinamahan niya ako. So siya iyong sumalo. Alam mo naman, wala kaming sariling pondo. Siya iyong sumalo ng lahat. At ano naman, ginawa kaagad. 

ELY: Nakasama ko rin iyan, Ma’am, sa Congress kaya lang parehas kaming media. [chuckles

VP LENI: Oh, na-assign pala siya sa Congress. 

ELY: Opo. Okay, mga kasama. 

VP LENI: Iyong ating Istorya ng Pag-asa, Ka Ely. Excited ako dito, Ka Ely, kasi na-feature siya sa ating Istorya ng Pag-asa Film Festival. Iyong “Hijabs and Hopes.”

ELY: Iyong isang episode natin, Ma’am…

VP LENI: Iyong filmmaker.

ELY: Yes, opo. 

VP LENI: Iyong filmmaker. Ang bisita natin, Ka Ely, nakilala natin siya sa film bilang siya iyong nagko-conduct ng mga tours na gusto kong samahan. Gusto kong samahan iyong kaniyang tour. Pero noong binasa ko ang kaniyang resume, lawyer siya, ano. Lawyer siya from Marawi. Pero pakilala muna natin iyong ating bisita, si Amanah Busran Lao. Magandang umaga sa iyo, Amanah. 

ELY: Good morning.

AMANAH LAO: Hello po. I would like to greet ang mga listeners on the radio, and all the viewers on Facebook. Mapiya kapipita, which means, good morning, and assalamu alaykum or peace be upon us all on this beautiful Sunday.

VP LENI: Ayon. Amanah, iyong Marawi na pinanggalingan mo, isa sa mga paborito naming lugar na puntahan. Napakaraming beses na ako pumunta doon. Pero binabasa ko iyong kuwento mo, parang outside doon sa film, iyong kuwento mo mismo napaka-inspiring kasi from Marawi siya, Ka Ely. Nag-aral ka ba ng grade school at saka high school doon?

AMANAH LAO: Opo. Pinanganak po ako doon, doon na po ako lumaki. So…

VP LENI: Kailan ka pumunta ng Manila? Law school? O doon ka din nag-law school?

AMANAH LAO: Hindi po. After noong college po, lumipat po na po kami dito.

VP LENI: So college doon ka pa din?

AMANAH LAO: Opo. 

VP LENI: So talagang ano, born and bred ka, ano? [chuckles

AMANAH LAO: Opo. So I though po doon na po ako. I never thought po na dito ako mag—

VP LENI: Tapos lumipat ang family niyo dito?

AMANAH LAO: Opo. Kami ng nanay ko po. 

VP LENI: Tapos dito ka nag-law school—

AMANAH LAO: Sa UP po. Institute of Islamic Studies po. 

VP LENI: Ah, Institute of Islamic Studies. Pero nag-Shari-ah ka, ‘di ba?

AMANAH LAO: Opo. 

VP LENI: Shari-ah lawyer siya, Ka Ely. Ano ba iyon… ilang taon iyong pag-aaral ng Shari-ah law?

AMANAH LAO: Ah okay po. Iyong sa Shari-ah po, actually training siya, eh. 

VP LENI: Parang mga… parang mga… modules ba siya?

AMANAH LAO: Opo. 

VP LENI: Hindi siya parang buong course?

AMANAH LAO: Hindi po. 

VP LENI: Parang ano siya, over and above.

AMANAH LAO: Opo. Tapos mayroong certain requirement or qualification para for you to take the training po. 

VP LENI: Pero iyong doon, ‘di ba, you don’t have to be a muslim?

AMANAH LAO: Ah, you have to be.

VP LENI: Ah, you have to be.

AMANAH LAO: Yes. That’s one of the qualifications po of taking the—

VP LENI: Ah, talaga. So hindi siya, halimbawa ako interesado ako to practice there. Hindi iyon puwede?

AMANAH LAO: Hindi po. 

VP LENI: Kailangan talaga muslim ka.

AMANAH LAO: Opo. 

VP LENI: Tapos gaano katagal iyong training?

AMANAH LAO: Mga 45 days po. 

VP LENI: Ang tagal. 

AMANAH LAO: Opo. Four subjects po. 

VP LENI: Tapos after the training, that’s when you take the exam?

AMANAH LAO: Opo. May mga review sessions po. Pero ako ginawa ko po, nag-aral ako sa UP kasi for additional review, knowledge.

VP LENI: Doon sa Islamic Studies?

AMANAH LAO: Opo.

VP LENI: Galing. Pero after noon, nag-aral ka pa ulit, ‘di ba? Nag-masters ka sa Australia?

AMANAH LAO: Opo. Actually po na-realize ko po na gusto ko—na I wanted to be a lawyer noong nasa Australia po ako. Kasi—

VP LENI: So nauna iyon? Nauna iyong Australia before ka naging abogado?

AMANAH LAO: Opo. 

VP LENI: Grabe wala kang pagod sa pag-aaral ha. 

AMANAH LAO: Opo. 

VP LENI: Gaano katagal iyong Australia mo?

AMANAH LAO: Sa Australia po iyong human rights law na ginawa ko po, one year lang po siya. 

VP LENI: One year. Tapos after noon? Parang mayroon kayong requirement na re-integration ba iyong tawag?

AMANAH LAO: Opo. 

VP LENI: Parang re-integration. Ganoon pala iyon, Ka Ely. Ngayon ko lang iyon nalaman noong binabasa ko iyong kuwento mo. Ano iyong re-integration? Required ba siya sa lahat na parang Australian government scholars?

AMANAH LAO: Opo. So sa Australia Awards Scholarships po, one of the qualitifications or requirement po na matanggap po sa scholarship is iyong level or gravity noong importance ng re-entry action plan. 

VP LENI: Oh. So mayroon ka nang re-entry plan even before ka…

AMANAH LAO: Kasama po iyon sa requirement na isa-submit po doon sa Australia. So kapag sa interview, mostly po ng interview doon sa re-entry action plan kasi tatanungin paano niyo po i-apply ang learning niyo sa Pilipinas. So dapat iyong ano na iyon, iyong re-entry action plan po is doable for 2 years. So ang akin po ay human rights…

VP LENI: So para siyang 1 year plus 2 years na gagawin mo iyong re-entry plan. Tapos, Ka Ely, interesting iyong kaniyang re-entry plan kasi gusto niyang pag-aralan iyong isang batas, iyong ano iyon? Iyong tungkol sa Code of Muslim Personal Laws. Gusto niyang pag-aralan kasi outdated na siya. Parang ano pa yata ito, 70s pa ba ito?

AMANAH LAO: 1977 as the result of the Tripoli Agreement po. 

VP LENI: Oo. Pero sabi mo ano na siya, obsolete na so gusto mo siya iyong pag-aralan. So iyon ang ginawa mo for 2 years?

AMANAH LAO: Yes po. Parang I looked at the Shari-ah Law here in the Philippines from the human rights—well from the International Human Rights Law. 

VP LENI: Oo. So iyon iyong perspective na ginamit mo.

AMANAH LAO: Opo. Tapos iyon ang lumabas po iyong early marriages, iyong, I mean…

VP LENI: Iyong cultural… oo.

AMANAH LAO: Yes. Parang how to make the Shari-ah more gender responsive. 

VP LENI: Oo. Pare-pareho kami nito, Ka Ely, eh, na pareho ang track na human rights, pero mas with emphasis on women at saka children… 8children’s rights. 

AMANAH LAO: Opo. Women and girls po. 

VP LENI: Tapos iyon na iyong kinoncentrate-an mo, di ba? Iyon na iyong specialization mo?

AMANAH LAO: Opo. 

VP LENI: Tapos papano napasok itong tours sa Quiapo?

AMANAH LAO: Si Ms. Anne Marie Cunanan, iyong CEO of the meaningfultravels.ph po, was also a co-scholar. So we met during the alumni summit.

VP LENI: Oh.

AMANAH LAO: Tapos she approached me po, sabi niya, gusto ko ba daw iyon. Ako naman po, sa totoo lang, wala po talaga akong experience in tourism—that time. Sabi ko, pero kasi I would love to experience, paano po iyong advocacy in a tourism, in an area, paano kaya iyon? So gumawa kami, nag-design kami, nag-usap kami, sabi ko, “Sige, let’s give it a go.” And then, maganda naman.

VP LENI: Kailan ka nagstart noon?

AMANAH LAO: June of… nag-meet kami June of 2018 tapos nag-start na kami offering the tour, October. 

VP LENI: So magwa-one year na siya. 

AMANAH LAO: Opo. 

VP LENI: Pero how often do you have it?

AMANAH LAO: Dati once a month. Tapos naging twice, ngayon thrice. We also accept private bookings.

VP LENI: Oh. Kasi gusto ko iyon gawin, eh. [laughs

AMANAH LAO: So we already have hosted for those in the Thailand Embassy. 

VP LENI: Oo. Nabalitaan ko si Ambassador, ‘di ba? 

AMANAH LAO: Opo, and the wife. And then AIM, Asian Institute of Management. Ang dami na po. So we’re waiting for the OVP. Hello po! [laughs

VP LENI: [laughs] Oo, gusto ko iyon. Kapag medyo maluwag-luwag iyong schedule gagawin ko iyon. Kasi iyon talaga ang naisip ko when I saw the film. Pero ito, ano iyong gusto mong ma-achieve because of the tour?

AMANAH LAO: That sana we are given a chance to be seen in a different light, ano? In a positive light. Kasi I understand that kapag—

VP LENI: Maraming judgements—

AMANAH LAO: Oo, maraming…

VP LENI: —na hindi naman totoo.

AMANAH LAO: —na hindi naman po totoo. So parang if we are understood and accepted, that disposition will lead or open the door to social inclusion kasi mayroon nang understanding amongst people. Tapos that will—in that social inclusion, we will be able to contribute to social cohesion. Kasi ang dami na pong issues, but we also want to contribute. 

VP LENI: Oo naman, parang lahat yata ng kababayan mo na kilala ko sobrang huhusay, eh. Ang babata, karamihan mga abogado, sobrang huhusay. 

AMANAH LAO: Thank you po. 

VP LENI: Ito, ano lang, glimpse lang noong tour, ano iyong expected na makita during the tour? And how long ba iyong buong activity?

AMANAH LAO: So the tour runs for five hours. 

VP LENI: Matagal.

AMANAH LAO: Opo. Guided tour po siya, tatlo po kami. Si Ms. Anne Marie Cunanan.

VP LENI: Ah, sumasama siya. 

AMANAH LAO: Opo. Si [inaudible] at saka ako po. I talk about, iyon nga, how women and girls in the Shari-ah here in the Philippines. Apart from the discussion na 40 minutes, mayroon siyang tour…

VP LENI: Pero saan niyo siya ginagawa, iyong discussion?

AMANAH LAO: Mismong sa loob po ng muslim town po, para may experience at the same time. Tapos itu-tour po sila, kasi barangay lang po iyan, so itu-tour sila around—

VP LENI: Actually, nakita ko pa lang siya from the outside, eh. 

AMANAH LAO: Opo. Tapos iyong iba will be able to wear the hijab para ma-feel nila how it feels. Iyong sa boys naman, [inaudible] so they will feel a new feeling na naka-hijab tapos papasok sa mosque, iyong golden mosque. Tapos pupunta ng madrasah. Para may appreciation of the madrasah kasi may maraming perceptions na rin towards the madrasah. 

VP LENI: Totoo. Kasi maraming perceptions na rin towards the madrasah. It’s the ground for this and that pero no. It’s a—

VP LENI: Pero iyong madrasah within the compound din?

AMANAH LAO: Opo.

VP LENI: Ah talaga. Iyon iyong hindi ko pa na—hindi ko pa na-witness noon.

AMANAH LAO: Opo, so it’s also run through donation, mga ganoon po, siyempre maganda siya. You can see iyong mga tao, [iyong] dedication to teach, iyon po.

VP LENI: Ang galing. Iyon, Ka Ely, gagawin natin.

ELY: Pero, Ma’am, iyong perception kasi talagang parang kapag pumunta ka [parang] hindi safe, iyong peace and order, iyon iyong mabago dapat siguro sa pananaw ng tao.

AMANAH LAO: Iyan po iyong reason why we offer the tour. We also, of course, extend the invitation to mister. Please join us.

ELY: Sama ako kay Ma’am kapag ano. [chuckles

AMANAH LAO: Please po.

VP LENI: Pero ito, ito lang ba iyong only tour of its kind in the Philippines?

AMANAH LAO: Mayroon pong ibang mga tour po na companies pero—

VP LENI: Pero doon din? Same concept?

AMANAH LAO: Hindi naman po. Different po. Parang papasok lang sila sa Muslim town to experience iyong food but not like, immersive na you get to speak to the members of the community po.

VP LENI: Ah, hindi gaya noong sa iyo? Pero iyong tour mo they get to speak with the members of the community?

AMANAH LAO: Women, the teachers of the madrasah, executive leaders, iyon po.

VP LENI: Ah, okay.

ELY: Maganda, Ma’am, ma-i-connect sila sa Department of Tourism, kasi sa ibang bansa may mga, ‘di ba may mga city tour o kung saan mang lugar na talagang ano eh, pinupuntahan ng mga turista.

AMANAH LAO: Opo, sana iyong mga—I also appreciate iyong mga travelers namin because of Facebook. They start to commend—

VP LENI: Kasi ngayon ano ngayon, eh, mahilig na iyong mga tao mag-biyahe unlike before. Pero iyong, curious lang ako, karamihan sa mga nag-te-take ng tour, mga Pilipino o mga foreigners?

AMANAH LAO: May mga foreigners din po pero mostly mga Pinoy rin. Actually doon lang din sila sa Manila, eh.

VP LENI: Ah, mga taga-Manila lang?

AMANAH LAO: Tapos parang takor lang sila pumunta sa Muslim town. So noong nakita nila iyong opportunity, “Aba, pupunta ako doon.” Para makita kasi ayon na nga, maraming mga perceptions, mga sinasabi na, “Huwag kayo diyan.”

ELY: Pero dati nakapasok na ako noon, police reporter ako sa, WPD pa tawag noon ah, WPD pa. [laughs] Nakakapasok lang ako kapag may nangyari roon na ganoon, ‘di ba?

VP LENI: Ako parati ko lang nadadaanan, eh.

AMANAH LAO: Iyong nagbigay talaga sa amin ng ano po, iyong may isang Inquirer na reporter, noong nakita po niya iyong tour sabi niya, “Ah, sige I will take this opportunity to write about something sa ano” kasi mostly daw kapag pupunta siya sa Quiapo, always crime. Para maiba naman iyong sasabihin niya about Quiapo.

VP LENI: Pero usually anong day ito nangyayari?

AMANAH LAO: Usually, Saturday po, weekend po, on a weekend. Pero kapag—

VP LENI: Kapag Friday?

AMANAH LAO: Puwedeng ano—

VP LENI: Sa convenience na?

AMANAH LAO: Opo.

ELY: Pero kumusta naman ang peace and order sa loob mismo? Kasi iyon ang perception na baka magulo o, ‘di ba?

AMANAH LAO: Hindi na po, opo. Kasi iyong iba po after ng tour parang bumabalik sila because they want to have the food, experience the food again, mga ganoon.

ELY: Iyong food naman, alam mo iyong mga turista, iyong presyo at iyong quality po ng pagkain?

AMANAH LAO: Ay, okay naman. Affordable naman.

VP LENI: Ang food nila, Ka Ely, medyo spicy, eh. 

AMANAH LAO: Opo, tapos kasi para rin sa ibang mga Muslims na Filipinos to come to Quiapo to tell them na hindi po siya nakakatakot at saka, in fact, it offers Halal food.

VP LENI: Ah, Halal.

AMANAH LAO: Tapos iyong tour na po na ito, we try to—

VP LENI: Ano iyon, kasama na sa cost iyong food o magbabayad kapag nandoon?

ELY: Package sya?

AMANAH LAO: Package sya.

VP LENI: Ah, package siya.

AMANAH LAO: So parang maraming opportunities to develop iyong Halal food, iyong Halal tourism para to compete with other countries din.

ELY: Okay, bago tayo magtapos baka, sige, anyayahin natin mga listeners.

VP LENI: Saan mahahanap tapos papaano—may isa lang ako isisingig, Ka Ely, papaano mo nakilala iyong filmmaker?

AMANAH LAO: Ah, si Ms. Demie Dangla. Thank you, Demie!

VP LENI: Naging guest na namin siya. [laughs]

AMANAH LAO: Ah, na-meet namin siya. Isa po siya sa mga travelers.

VP LENI: Ah, talaga? Tinake niya iyong tour na iyon?

AMANAH LAO: Opo.

VP LENI: Kasi ‘di ba, nagkukuwento siya, Ka Ely, ‘di ba noong nalaman niya iyong film festival natin, ikaw kaagad—iyong tour kaagad iyong naisip niya. Kaya sabi ko nga napakilala sa amin na mayroong palang ganito.

AMANAH LAO: Kaya nga po, Ma’am, nagpapasalamat po ako kay Ms. Demie. At saka iyong tour also led me to film. Eh wala din po akong alam sa film.

VP LENI: Ah, ano ka din, naggagawa ka na rin ng film?

AMANAH LAO: Ah, iyong parang experience ko. So sabi ko, “Ah, ganito pala siya.” Pero it’s nice also to see paano gamitin iyong advocacy, you may see in the film.

VP LENI: Oo, totoo, totoo.

AMANAH LAO: Ah, ganito pala ito. Iyong five minutes pala ma-appreciate mo kasi I think five days iyon ginawa.

VP LENI: Pinakamahirap nga iyong short films.

ELY: Kasi sisiksikin mo sa limang minuto, napakahirap.

VP LENI: Dapat ma-capture mo iyong essence in five minutes. [laughs] 

ELY: Doon makikita iyong galing ng filmmaker.

AMANAH LAO: Kaya nga po sabi ko, “Oh, my god.” Kaya pala sabi ko thank you po sa office na ito.

VP LENI: Oo, at saka dalawa kayong from Marawi nag-top ten, iyong White Helmet Rescuers. Nabisita ko na rin sila.

ELY: Okay, so marami tayong listeners, ano: Luzon, Visayas, at Mindanao.

VP LENI: Kung saan, kung gusto nila i-take, Ka Ely, iyong tour. Anong kailangan nilang gawin, saan magko-contact?

AMANAH LAO: Ah, sige. I invite everyone po punta lang po sila sa Meaningful Travels PH. Sa Facebook, nandoon lang po, hanapin niyo lang po Muslim Town—Quiapo Muslim Town Immersion Tour. Nandoon lang iyong link doon for the registration.

VP LENI: Ayon. Meaningful Travels PH. Nasa Facebook po iyan, may link na Muslim Town. Okay, so kung sasabihin, maraming ibang tours na available.

AMANAH LAO: Opo.

VP LENI: Dapat titignan ko na iyan after nito.

AMANAH LAO: Opo.

VP LENI: Iyon. Basta i-expect mo, Amanah, na very soon.

ELY: Ito ba iyan, ito po ba iyon?

AMANAH LAO: Ay, opo.

VP LENI: Ayon, nakuha na niya. [laughs

AMANAH LAO: Invite din po kita, Sir. 

ELY: Sige, i-she-share ko ito. Sasama ako kay Ma’am. 

VP LENI: Aayain namin. Pagpunta ko, ayain namin si Ka Ely.

ELY: Okay, so salamat po sa inyong oras, ah.

VP LENI: Maraming salamat, Amanah. At saka sana mas marami pang makaramdam. Kasi ako, Ka Ely, favorite ko iyong Marawi. Napakabait ng mga tao.

ELY: Opo.

VP LENI: Kaya favorite namin iyong puntahan. In fact, mayroon ulit kami, pero ito hindi lang Marawi, pero iyong mga karatig, mayroon kaming mga existing na projects sa Piagapo, sa Saguiaran.

AMANAH LAO: Ah, sa municipalities.

VP LENI: Pati iyong mga kababaihan ng evacuation centers. May mga weavers, inaasikaso namin.

AMANAH LAO: Thank you po.

ELY: Okay, thank you po.

VP LENI: Maraming salamat!

ELY: Sa ating mga listeners, iyong mga nauna lang ho, iyon lang ho iyong mababanggit ha bagama’t napakarami pa hong nag-me-message.

VP LENI: Opo, hindi po natin mauubos pero ito si Gina Ravis. Parang first time siya nag-message, galing siyang Japan. Ayon, isa sa mga favorite nating pasyalan. Kumusta ang mga Pilipino diyan sa Japan? Ito naman si Aimee Jardin, ito listener talaga natin si Aimee taga Commonwealth, Q.C. Ito Japan ulit, Dorothy Zinampan Guzman. Ano niya kaya iyong matalik kong kaibigan, si Mate? Iyong mga Zinampan, Ka Ely, taga-Tuguegarao ito. Si Camille Agustin Dofredo, Cabanatuan. Maraming salamat! Madalas nating, madalas natin siyang listener, Ka Ely. Mariz Salazar from Milan, Italy. Maraming Pilipino doon. Kumusta po iyong mga kababayan natin sa Milan? Ito naman, Jhesy Espanola, “Watching from Taiwan.” Nako, masarap iyong pagkain doon! Vin Potot, ay, si Vin! Kumusta ka, Vin? Nasa ano siya, Dinagat. Kumusta kay Governor Kaka. Alvin Bustamante, “watching from Trece Marites.” Taga-Cavite ito. Ito, Renegade, Hong Kong. Fine, kamusta kayo diyan? Sana safe kayo. Mag-iingag kayo. Kamusta sa ating mga kababayan. Ito kakilala ko ito, Edgardo Nicolas from Ragay, Camarines Sur. Anthony Magdaraog Valeza, from Manitoba. Manitoba, Canada, nako malamig doon! Quiruben Quinit from New Jersey. Maraming ding Pilipino, Ka Ely. Kumusta iyong mga kababayan natin sa New Jersey? Roque Valmonte, nako, binola ako ni Roque, “Ang ganda ni Vice President at napakasipag pa!” [laughs] Maraming salamat, Roque. Neptalie Rada, kumusta po kayo? Ara Barbante, “Good morning… I hope you are doing fine…” Maraming salamat, ayon. Maria Elizabeth de Castro. Maraming salamat sa’yo, Elizabeth. Yeye Piosca. Maraming salamat, Yeye. Gloria Mitra Mendoza, Lynn Laarni Ragos, Samy Delima—ay, Ka Ely, i-greet lang natin si Senator Leila De Lima. Birthday niya sa August 27. Masaya tayo, Ka Ely, nabisita niya iyong kaniyang nanay sa ospital sa Naga—Samy Delima, sabi niya mag-ingat daw. Salamat sa iyo. Jing Lagarde, Matt Carillo, aking mga listeners, maraming salamat po sa patuloy na pakikisama sa amin every Sunday. Sana—

ELY: Happy birthday kay JoPaulo Espiritu.

VP LENI: Ah, si JoPau. Kaya pala wala ngayon si JoPau. Happy birthday! Ay, andiyan! Andiyan pala! Happy birthday, Jops!

ELY: Ma’am, sa August 28, 67th Anniversary ng RMN.

VP LENI: Ayon. Happy 67th Anniversary sa RMN! Ano na, talagang institution sa buong Pilipinas. Ang lakas, Amanah ng RMN sa buong Pilipinas kaya maraming salamat sa Pamilya Canoy. Happy anniversary po sa lahat ng bumubuo ng RMN family. Siguro special shoutout, Ka Ely, sa RMN Naga.

ELY: Yes.

VP LENI: Mga kaibigan natin si Manager Al saka iyong lahat na mga pamilya RMN Naga, sa DWNX.

ELY: Okay, okay, maraming salamat po, Ma’am! At sa huli, ano po ang mensahe niyo po sa ating mga kababayan na nakikinig ngayon nationwide, netwide?

VP LENI: Iyong parating mensahe natin, laban lang parati. Parati tayong sumusuporta sa tama, parati tayong nagpapahayag ‘pag mali. Ito naman, Ka Ely, panahon para magkaisa tayo lahat. Napakaraming problemang hinaharap ng ating bansa kaya iyong lahat ng mabubuti kailangang pagkaisahan.

ELY: Opo.

VP LENI: Pero siguro dahil guest natin si Amanah at ito ay ilang beses na rin natin ipinahayag, iyong atin lang pakikiabot ng ating pagmamahal at pakikiisa sa ating mga kababayan sa Marawi. Gaya ng sabi ko madalas kami doon, Ka Ely. Marami din kaming mga proyektong ginagawa doon. Alam natin ano iyong kahirapan na pinagdaanan at patuloy na pinagdadaanan. Kaya iyong aming pong pakikiisa sa inyong lahat. Amanah, maraming salamat ulit sa pagiging bisita naming ngayong umaga.

ELY: Okay, mga kababayan, iyan po ang ating bise presidente, si Madam Vice President Leni Robredo.

Ako pa rin ho ang inyong radyoman, Ely Saludar. Hanggang sa susunod na edisyon ng BISErbisyong LENI sa RMN.

– 30 –