Turnover of dormitory for Sumilao National High School – Vista Villa Annex 
Brgy. Vista Villa, Sumilao, Bukidnon

REPORTER 1: Good afternoon again! 

VP LENI: Good afternoon. 

REPORTER 1: Ma’am, can I ask if bakit sa lahat na—sa laki ng Bukidnon—bakit Sumilao? 

VP LENI: Actually po, hindi lang Sumilao iyong… hindi lang po Sumilao iyong area natin dito sa Bukidnon. Mayroon pa pong ibang mga—sandali ha—mayroon pa pong ibang mga lugar dito sa Bukidnon na kasali sa ating Angat Buhay program. Isa po doon iyong Manolo Fortich. Iyong Malaybalay, mayroon din po tayong isang women’s group na tinutulungan doon. Pasensya na kayo nakalimutan ko iyong ibang lugar, pero parang mga apat o limang munisipyo dito sa Bukidnon. 

OVP: Next question po si Sir Aaron. 

REPORTER 2: Ma’am, what are your future plans, Ma’am, sa ating bansa, especially for the IP communities? 

VP LENI: Iyong sa atin po kasi, iyong pinaka-flagship program ng opisina namin, iyong anti-poverty program. Mayroon tayong initially na 50 communities na tinutulungan, kasama nga iyong Sumilao at saka iyong ibang towns ng Bukidnon. Pero iyong 50 na iyon, 176 na siya ngayon at patuloy na magdadagdag. Every time na nakakasalamuha natin iyong community na nangangailangan ng tulong na kaya naming ibigay, kasi iyong problema talaga namin iyong limitasyon, iyong pondo, kasi wala namang malaking pondo iyong opisina namin for programs. 

So more than half of the time, umaasa talaga kami sa private partners. Gaya noong mga tulong na nadala namin dito sa Sumilao, halos lahat hiningi namin iyon sa mga private partners. Halimbawa iyong dormitory ngayon na binigay natin, ito, IP community iyong… IP community iyong magbe-benefit, kasi 98 percent ng population ng school na ito, manggagaling talaga sa IP communities. Ito, galing ito sa Rotary Club of Makati. 

Iyong mga naunang school buildings na naibigay natin, galing din sa mga partners. Iyong training sa mga farmers, galing din sa partners. Ang nanggaling lang yata sa amin iyong mga kalabaw na pinamigay natin. Nagbigay yata tayo ng 30 heads recently. Galing iyon sa pondo namin. Pero karamihan talaga, pondo ng partners, and iyon din ang kagandahan noong programa, na dahil… dahil kakaunti iyong available na resources, parang nagiging creative at saka nagiging innovative sa paghanap. And iyong realization, napakarami namang organisasyon saka mga private individuals iyong gustong tumulong, hindi lang alam kung papaano. So parang kami iyong nagpo-provide ng platform para doon. 

OVP: Next question, Ma’am, si Sir Rudy from Bukidnon Press Corps po. 

VP LENI: Hi, Sir. 

REPORTER 3: The Bangsamoro Organic Law guarantees the protection of women against all forms of violence. But the Shariah justice system of the Moro land says that an adultery-convicted woman is stoned to death. There is some kind of dichotomy.

VP LENI: Actually po, hindi lang iyon. Marami tayong mga batas na iyong diskriminasyon laban sa mga kababaihan, very… very pronounced pa. Hindi lang po iyong Shariah law, pero pati iyong mga batas para sa mga kababaihan sa buong Pilipinas. Example ko lang po dito iyong batas natin sa Revised Penal Code na adultery at saka concubinage, na kapag adultery, sobrang daling i-prove, pero kapag concubinage na laban sa mga kalalakihan, parang it would require special circumstances para parusahan iyong mga kalalakihan. 

Mula pa po noong abogado pa lang tayo at saka miyembro tayo ng Congress, ito po iyong ina-advocate natin: na dapat iyong mga batas natin, siya iyong mismong nagpo-promote ng gender equality. Marami pa pong kailangang baguhin, at siguro iyong hinihingi lang natin sa advocates, na sana hindi mapagod tumulak kasi ito lang iyong paraan kung papaano mapalitan iyong mindset. Kasi marami po talagang mga… maraming mindsets na existing pa. May mga cultural divides na hindi pa nawawasak, na mas mababa talaga iyong tingin sa mga kababaihan. 

Kaya tayo po, in fact, kasali po iyon sa Angat Buhay program namin, iyong women empowerment—na naghahanap ng paraan kung papaano mas lalong ma-e-empower iyong mga kababaihan na una, mabigyan ng boses; pangalawa, ma-address iyong inequality at saka injustices laban sa kanila. 

OVP: Last question, Ma’am, ABS-CBN. 

REPORTER 4: Ma’am, after the rape-slay po in Cebu, parang iyong death penalty calls bumabalik na naman. Tayo po, Ma’am, ano po ang stand natin doon?

VP LENI: Iyong ako… ako, very much against ako sa death penalty. Iyong evidence at saka iyong statistics, nagpapakita na iyong imposition ng death penalty, hindi talaga siya deterrent sa pag-commit ng heinous crimes. Iyong sa atin talaga, iyong certainty ng punishment, eh. Iyong certainty ng accountability ng mga kriminal iyong mas deterrent, hindi iyong severity ng punishment. Kahit naman noong may death penalty tayo, iyong persistence ng pag-commit ng heinous crimes, hindi naman naalis, eh. Iyong kailangan talaga nating ayusin iyong justice system natin, kasi it would seem na ang tao hindi takot. 

Kapag bawat— Kapag may kriminal na nakakalusot sa punishment, parang encouragement siya sa tao na kapag gumawa din siya ng krimen, makakalusot din siya. Kaya dapat iyon ang siguraduhin natin: papaano ba natin malilinis iyong justice system natin, na iyong nagkakasala, napaparusahan. Hindi iyong parang reflex na dahil may ganito, magde-death penalty tayo, kasi hindi naman iyon iyong solusyon. 

REPORTER 4: Ma’am, last na lang po, kasi si President [Duterte], bumabanat na naman sa bawat kandidato ng Otso Diretso. Ano bang advice niyo sa mga candidates niyo po, Ma’am? Patulan ba o ano bang gusto niyong payo sa kanila? 

VP LENI: Iyong… iyong ako kasi, hindi— Iyong mga kandidato namin have minds of their own. Hindi iyon tatago sa aking saya. Ako, may mga paniniwala ako, halimbawa sa akin, basta masamang usapan, hindi ako sasali. Kung debate laban sa polisiya o sa mga issues, okay iyon. Pero kung may insultuhan, may bastusan, hindi ako lalahok doon. Iyong sa akin lang, iyong mga kandidato naman namin, handa namang—kaya namang depensahan iyong sarili nila. Pero iyong sa akin, hindi ko ine-encourage iyong salita na hindi maganda. Kasi kaming public officials, dapat kami iyong halimbawa—dapat kami iyong halimbawa ng decency, kami iyong halimbawa ng pagbibigay ng respeto. Hindi rin siguro maganda kung halimbawa, ako, makipagpatulan ako, kasi hindi na ako magiging magandang halimbawa. So iyong sa akin lang, okay lang na sinasagot iyong mga issues, pero sa isang paraan na iyong respeto nandiyan pa rin, hindi personalan. 

OVP: Thank you, Ma’am. 

REPORTER 1: Ma’am, isa lang po sa inyo: mensahe lang po sa mga kababaihan dito sa Bukidnon since we are celebrating Women’s Month. 

VP LENI: Ito po, iyong Women’s Month, isang pagkakataon na pinapaalala[hanan] tayong lahat ng kapangyarihan na nasa bawat kababaihan. Pero ito po, iyong kapangyarihan—iyong empowerment ng kababaihan—hindi dapat Women’s  Month lang. Dapat buong taon ito. Iyong sa akin lang, iyong opisina po namin, ang parati naming pinu-push, economic empowerment of women. Kasi halimbawa po ako, matagal akong nag-abogado para sa mga abused women, kahit anong turo sa kanila na, “Mali ito, mali iyan,” kapag hindi sila economically independent, karamihan willing na mag-stay sa environment na may abuse na nangyayari.

So iyong sa amin po, iyong magagawa ko for them is to provide avenues na kahit nandoon sila sa bahay, nag-aalaga ng mga anak, puwede pa rin silang makapag-hanapbuhay. So iyon po iyong tinututukan natin, at ine-encourage natin iyong lahat na mga advocates na hindi enough iyong sisigaw ka lang ng, “Gender equality!” Hindi enough na sisigaw ka lang ng, “Women empowerment!” Pero gumawa tayo ng mga hakbang para nasisiguro natin na binibigyan natin ng lakas iyong bawat babae. 

OVP: Thank you, Ma’am. 

VP LENI: Salamat! 

– 30 –